ترازنامه بانک مرکزی و اقلام آن

ترازنامه بانک مرکزی

ترازنامه بانک مرکزی ابزار مفیدی برای بررسی نقش بانک مرکزی در تعیین عرضه پول و کنترل آن است. در واقع ترازنامه، یک صورت مالی است که در زمانی مشخص، ارزش دارایی‌های تملک شده توسط یک واحد یا یک بخش نهادی و مطالبات مالی (بدهی‌ها) تقبل شده توسط این واحد یا بخش را نشان می‌دهد. اگر از کمی بالاتر به این موضوع نگاه کنیم در حقیقت، ترازنامه نمایش دهنده ثروت ملی است که مجموع دارایی‌های غیرمالی و خالص مطالبات با دنیای خارج را شامل می‌شود. به طور کلی ترازنامه بانک مرکزی دو بخش از دارایی‌ها را شامل می‌شود؛ بخش اول: «دارایی‌های خارجی، موجودی سکه و اسکناس، میزان وام اعطایی به بخش دولتی، بانک‌های تجاری و تخصصی و سایر دارایی‌ها» و بخش دوم: «حجم بدهی‌ها و سرمایه بانک مرکزی است.» در ادامه این مقاله، اجزای ترازنامه را مورد بررسی قرار می‌دهیم.

ترازنامه بانک مرکزی

اقلام دارایی ترازنامه بانک مرکزی

۱-۱ موجودی طلا: طلای نزد بانک مرکزی به دو صورت طلای با پشتوانه پول و طلای آزاد وجود دارد. به بانک مرکزی اجازه داده‌ شده‌ تا بخشی از طلای پشتوانه موجود در ایران را در مقابل دریافت تسهیلات بانکی نزد بانک‌های خارجی سپرده‌گذاری کرده و از کشور خارج کند.

۱-۲ طلا در صندوق بین‌المللی پول: قسمت دیگری از طلا به صورت دارایی ایران نزد صندوق بین‌المللی پول نگهداری می‌شود.

۱-۳ ذخیرهای ارزی: این ذخیره‌ها مهم‌ترین و عمده‌ترین قلم از دارایی‌های خارجی به شمار می‌روند که شامل سه بخش زیر هستند:

حساب ذخیره ارزی: تمام درآمدهای ارزی حاصل از فروش نفت که از ارقام پیش‌بینی شده در قانون برنامه تجاوز کند به این حساب واریز می‌شود. همچنین برای خنثی سازی اثر افزایش درآمدهای ارزی بر دارایی‌های خارجی و پایه پولی، دقیقا معادل حساب نام برده شده در قسمت دارایی، به حساب سپرده دولت نزد بانک مرکزی – در قسمت بدهی‌های ترازنامه بانک مرکزی – افزوده می‌شود.

ارز پشتوانه

سایر

دارایی‌های ارزی بانک مرکزی به شکل‌های مختلفی نگهداری می‌شوند که عبارتند از:

اسکناس و نقود خارجی

سپرده‌های دیداری: این سپرده‌ها بیشتر در بانک‌های خارجی مختلف نگهداری می‌شوند.

سپرده‌های مدت‌دار: این سپرده‌ها نیز همانند سپرده‌های دیداری در خارج و نزد بانک‌های مختلف نگهداری می‌شوند. بخش قابل توجه ارزها در این نوع از سپرده‌ها حفظ می‌شوند.

اوراق قرضه بین‌المللی: بخش قابل توجه دارایی‌های ارزی به خرید اوراق قرضه کشورهای دیگر اختصاص یافته است. البته این اوراق درآمدهایی نیز برای بانک مرکزی ایجاد می‌کنند.

بدهکاران موقت به ارز

سایر: شامل بدهی ارزی دولت، صندوق بین‌المللی پول، تسهیلات به کشورهای فقیر و غیره است.

۱-۴ حق برداشت مخصوص (SDR :Special Drawing Rights): این قلم از دارایی بانک مرکزی، مبلغ ریالی سهم «SDR» ایران را در صندوق بین‌المللی پول نشان می‌دهد.

۱-۵ سهام در موسسات بین‌المللی: این قلم، ارزش ریالی سهم بانک مرکزی را در سازمان‌های بین‌المللی نشان می‌دهد. (مثلا، صندوق بین‌المللی پول، بانک توسعه اسلامی، صندوق اوپک، شرکت های بین‌المللی و…)

۱-۶ ارزهای تهاتری: این مورد معمولا هنگام انجام معاملات پایاپای با سایر کشورها ایجاد می‌شود. قلم دارایی‌ ارزهای تهاتری نزد بانک مرکزی، سپرده‌های ارزی ایران نزد بانک‌های مرکزی دیگر کشورهایی که با ایران مبادلات پایاپای دارند را نشان می‌دهد.

این مطلب را حتما بخوانید:  رابطه بانک‌ها با ارزهای دیجیتال در چه وضعیتی قرار دارد؟

ترازنامه بانک مرکزی

اقلام بدهی ترازنامه بانک مرکزی

از مجموعه سکه و اسکناس انتشار یافته به غیر از بخش کوچکی که بانک برای مصرف‌های جاری خود نگه می‌دارد بقیه شامل بدهی‌های بانک مرکزی به سایر بخش‌ها می‌شوند. در نتیجه، مجموع سکه و اسکناس انتشار یافته یا در دست اشخاص یا در سیستم بانکی یا نزد خود بانک قرار دارد.

این مطلب را حتما بخوانید:  اهداف و وظایف بانک مرکزی ایران چیست؟

وام‌های دریافتی از خارج

تخصیص حق برداشت مخصوص

ارزهای تهاتری

ترازنامه بانک مرکزی

در جدول زیر ترازنامه بانک مرکزی در سال ۹۵ و ۹۶ قابل مشاهده است:

ترازنامه بانک مرکزی

ترازنامه بانک مرکزی

*اعداد به میلیارد ریال می‌باشد.

به این مقاله امتیاز دهید
(۱۴۰ رای) ۴.۴
۱۲۳۴۵