آگهی ICO، یعنی عرضه اولیه ارز دیجیتال یا Initial Coin Offering، جلوی چشمتان آمده و می‌خواهید بدانید فرصتی واقعی است یا فقط هیجان یک کانال تلگرامی. معنی ICO این است که تیم یک پروژه، معمولاً پیش از ساخت محصول، توکن خودش را مستقیم به مردم می‌فروشد و خریدار با ارز دیجیتال پول می‌دهد. اتریوم از قیمت ICO تا اوجش به نزدیک ۱۶ هزار برابر رسید، اما طبق گزارش EY در اکتبر ۲۰۱۸ قیمت ۸۶ درصد از بزرگ‌ترین ICOهای ۲۰۱۷ از قیمت روز لیست شدنشان پایین‌تر بود. در این صفحه می‌خوانید یک ICO چطور کار می‌کند، پیش از پرداخت چه چیزهایی را بررسی کنید، امروز بازارش در چه حال است و خریدار ایرانی با چه مانعی روبه‌روست. مقایسه با IPO و توضیح IDO را در صفحه‌های جداگانه‌شان بخوانید.
ICO چیست و با پول دادن چه چیزی می‌خرید
ICO را با پیش‌خرید آپارتمان روی نقشه مقایسه کنید. سازنده نقشه و وعده دارد، شما پیش از ساخته‌شدن ساختمان پول می‌دهید و امیدوارید ارزش چیزی که گرفته‌اید بالا برود.
فرق اصلی در چیزی است که دستتان می‌ماند. در پیش‌خرید، با قرارداد صاحب حقی مشخص بر واحدی معین هستید و سند آن بعداً به نام شما می‌شود؛ در بیشتر ICOها نه مالکیتی دارید و نه طرف حسابی که نامش جایی ثبت شده باشد. توکنی که می‌گیرید معمولاً نه سهمی از شرکت است و نه حقی بر سود آن. معمولاً فقط در خود همان پروژه کاربرد دارد، آن هم اگر تیم واقعاً پروژه را بسازد.
تیم فروش را با یک وایت‌پیپر شروع می‌کند، سندی که ایده، نقشهٔ راه و تعداد توکن‌ها را شرح می‌دهد. خریدار امروز اغلب با استیبل‌کوینی مثل USDC پرداخت می‌کند، نه با بیت‌کوین و اتر مثل سال‌های اول.
توکن یک دارایی دیجیتال است. یک قرارداد هوشمند، یعنی برنامه‌ای که روی بلاکچین کار می‌کند، آن را می‌سازد و حساب نگه می‌دارد که هر کیف پول چند توکن دارد. بلاکچین دفتر حسابی است که کامپیوترهای زیادی نسخهٔ یکسانی از آن را نگه می‌دارند و همه می‌توانند ردیف‌های تازه‌اش را ببینند؛ اگر این دو مفهوم برایتان تازه است، صفحه‌هایشان را بخوانید و برگردید.
از وایت‌پیپر تا لیست شدن در صرافی چه مراحلی دارد
بعد از وایت‌پیپر، تیم گاهی یک پیش‌فروش محدود برای سرمایه‌گذاران اولیه برگزار می‌کند و بعد فروش عمومی را باز می‌کند. خریدار ارز دیجیتال می‌فرستد و توکن می‌گیرد. پس از پایان فروش، توکن به یک صرافی می‌رسد و مردم می‌توانند آن را آزادانه بخرند و بفروشند. تیم توکن‌های خودش را معمولاً قفل می‌کند و کم‌کم آزاد می‌کند.
ICOهای گذشته چند برندهٔ بزرگ و بسیاری زیان‌دیده داشتند
ردیاب‌های مختلف جمع پول ICOهای ۲۰۱۷ را بین حدود ۵ و ۷ میلیارد دلار گزارش داده‌اند، پس هیچ عدد تکی قابل اعتماد نیست. برای ماجرای بعدی پروژهٔ تلگرام، صفحهٔ تن‌کوین را ببینید.
پروژه‌های شکست‌خورده و اسکم چه سهمی از بازار داشتند
بررسی EY در اکتبر ۲۰۱۸ روی بزرگ‌ترین ICOهای ۲۰۱۷ نشان داد قیمت ۸۶ درصدشان از قیمت روز لیست شدن پایین‌تر بود و ۳۰ درصدشان تقریباً همهٔ ارزششان را از دست داده بودند. Satis Group در ۲۰۱۸ حدود ۷۸ تا ۸۱ درصد پروژه‌هایی را که بررسی کرده بود اسکم، یعنی کلاهبرداری، نامید، ولی این نظر خودِ آن شرکت بود و حدود ۱۱ درصد پول جمع‌شده به اسکم‌ها رسید که بیشترش سهم سه پروژهٔ بزرگ بود. هر پروژهٔ شکست‌خورده‌ای هم کلاهبردار نبود.
به نظر ما، برنده‌ها را بیشتر چیزهایی از بقیه جدا می‌کرد که پیش از خرید می‌توانستید ببینید، مثل تیم، سهم و زمان آزادسازی توکن‌ها، قرارداد و اینکه فروش برای چه کسانی بود.
پیش از پرداخت، هر ICO را با این شش مورد بسنجید
سنجش ICO زمان زیادی نمی‌برد، چون بیشتر پاسخ‌ها را در خود وایت‌پیپر و چند صفحهٔ رسمی می‌بینید. هر شش مورد را روی همان پروژه‌ای که جلوی شماست بررسی کنید.
- تیم را بشناسید. نام و سابقهٔ اعضا را بیرون از سایت خود پروژه هم پیدا کنید، چون اگر تیم ناشناس بماند، بعد از فروش کسی را ندارید که از او حساب بخواهید.
- تقسیم توکن‌ها را ببینید. به این بخش وایت‌پیپر توکنومیکس می‌گویند و سهم تیم، سرمایه‌گذاران اولیه و عموم را از کل توکن‌ها نشان می‌دهد. اگر سهم بزرگی از توکن‌ها دست تیم باشد و قفلی رویش نباشد، تیم بعد از لیست شدن می‌تواند یک‌باره بفروشد و قیمت را پایین بیاورد.
- قفل و زمان آزادسازی را بخوانید. اگر تیم توکن‌هایش را یک‌جا و همان روز لیست شدن آزاد کند، می‌تواند همه را یک‌باره بفروشد و قیمت را پایین بیاورد. برنامهٔ آزادسازی توکن را که وایت‌پیپر گفته، در خود قرارداد هم دنبال کنید و ببینید یکی است یا نه.
- آدرس قرارداد را از سایت رسمی بردارید. آدرس‌های جعلی در همین فروش‌ها پیش می‌آید. اگر با کیفی مثل متامسک پرداخت می‌کنید، پیش از تأیید آدرس را با آدرس رسمی پروژه مقایسه کنید.
- نقدینگی را بررسی کنید. ببینید تیم پولی را که برای خرید و فروش توکن در بازار گذاشته، یعنی نقدینگی، قفل کرده یا نه. اگر هر وقت بخواهند می‌توانند آن را بردارند، توکنی دستتان می‌ماند که کسی نمی‌خرد. این الگو را Rug Pull می‌گویند.
- کاربرد توکن را بپرسید. اگر پروژه نمی‌تواند بگوید توکن به چه کاری می‌آید، ارزشش فقط به خریدار بعدی بستگی دارد.
پروژهٔ خوب هم ممکن است شکست بخورد
پروژه‌ای که در هر شش مورد خوب باشد هم ممکن است شکست بخورد. پس فقط پولی را در یک ICO بگذارید که اگر همه‌اش از دست رفت، زندگی‌تان به هم نریزد. نشانه‌های پروژهٔ اسکم را در صفحهٔ تشخیص پروژه اسکم و رایج‌ترین ترفندها را در انواع کلاهبرداری ارز دیجیتال مرور کنید.
ICO امروز برگشته، اما بازارش خیلی کوچک‌تر شده است
بعد از چند سال سرد، ICO از ۲۰۲۵ با شکلی تازه برگشت. خریدار حالا معمولاً احراز هویت می‌کند، با استیبل‌کوین می‌پردازد و برای هر درخواست سقف دارد؛ سازنده‌ها هم بخشی از توکن‌های خودشان را قفل می‌کنند.
فروش Monad مدل تازه را خوب نشان می‌دهد، چون هر شرکت‌کننده حداقل و حداکثر مبلغ داشت، کسی که توکنش را زود می‌فروخت ممکن بود در فروش‌های بعدی تخصیص کمتری بگیرد و قاعدهٔ تقسیم توکن‌ها برای همه روشن بود. این قاعده‌ها واقعی‌اند و خرید را برای خریدار قابل‌پیش‌بینی‌تر کرده‌اند. ولی بازار با آن‌ها رشد نکرد و قیمت بعد از لیست شدن هم تضمینی ندارد.
آیا ایرانی‌ها می‌توانند در ICO شرکت کنند
مانع اول برای خریدار ایرانی خودِ مفهوم نیست، دسترسی است. پلتفرم‌های بزرگ معمولاً کاربران مناطق تحت تحریم آمریکا را نمی‌پذیرند و ایران جزو این مناطق است. اینکه فروش توکن یک پلتفرم مشخص، مثلاً Coinbase، ایران را رد می‌کند یا نه، باید از شرایط همان فروش فهمید.
برای دور زدن این محدودیت وی‌پی‌ان را توصیه نمی‌کنیم، چون خلاف شرایط پلتفرم است و ممکن است حسابتان را ببندند. قانونی هم که صریحاً بگوید ICO در ایران آزاد یا ممنوع است پیدا نکردیم، پس تکلیفش روشن نیست.
پیش از هر چیز ببینید همان فروش کاربر ایرانی را می‌پذیرد یا نه. اگر پروژه‌ای بعد از لیست شدن به صرافی‌ای که به آن دسترسی دارید رسید، خرید از بازار راه معمول‌تری است. برای انتخاب صرافی مقایسهٔ بهترین صرافی‌های ایرانی ارز دیجیتال را ببینید.
قانون در آمریکا و اروپا چه می‌گوید
در آمریکا SEC، ناظر بازار سرمایه، در گزارش ۲۰۱۷ دربارهٔ پروژهٔ The DAO اعلام کرد توکن‌ها می‌توانند اوراق بهادار باشند، یعنی چیزی شبیه سهم که مقررات خودش را دارد. همین نهاد در ۲۰۲۶ قواعد تازه‌ای پیشنهاد کرده که هنوز قانون نیست. در اروپا قانون MiCA فروش‌های بزرگ‌تر را ملزم می‌کند وایت‌پیپر منتشر کنند و به خریدار عادی در بیشتر فروش‌ها ۱۴ روز فرصت می‌دهد از خریدش منصرف شود.
ICO، IEO، IDO و لانچ‌پول چه فرقی دارند
ICO و IPO هر دو سرمایه جمع می‌کنند. IPO فروش سهم یک شرکت به مردم است و خریدار مالک بخشی از شرکت است، ولی در ICO معمولاً توکنی می‌گیرید که نه مالکیت شرکت است و نه سهمی از سود. مقایسهٔ کامل را در صفحهٔ تفاوت ICO و IPO بخوانید.
دو اختصار جدول را همین‌جا بگوییم. IEO فروشی است که خود صرافی برگزار می‌کند و پروژه را پیش از فروش بررسی می‌کند. STO فروش توکنی است که در حکم اوراق بهادار است و مقررات بازار سرمایه بر آن حاکم است.
برای اینکه ببینید توکن بعد از فروش چطور به صرافی می‌رسد و خرید و فروشش راه می‌افتد، صفحهٔ لانچ ارز دیجیتال همین مسیر را توضیح می‌دهد.
ICO رایگان یعنی چهاگر دنبال «ICO رایگان» می‌گردید، معمولاً با ایردراپ یا لانچ‌پول روبه‌رو هستید. ایردراپ توکنی است که پروژه بین دارندگان یک ارز یا کاربرانش پخش می‌کند، و در لانچ‌پول توکن را در ازای قفل کردن ارزی مثل BNB می‌گیرید. پولی به پروژه نمی‌پردازید، ولی قیمت توکن بعد از لیست شدن می‌تواند سریع پایین بیاید. توضیح هر کدام را در صفحهٔ ایردراپ و لانچ‌پول بخوانید.
پیش از هر خرید، همان شش مورد را برای آن پروژه یکی‌یکی بررسی کنید. اگر دربارهٔ تقسیم و آزادسازی توکن‌ها مطمئن نیستید، صفحهٔ توکنومیکس کمکتان می‌کند.
سلب مسئولیتاین صفحه فقط برای آشنایی با ICO نوشته شده و توصیه به خرید هیچ توکنی نیست. عددها و قوانین را تا ۲۳ مهر ۱۴۰۵ بررسی کرده‌ایم و این بازار زود عوض می‌شود. پیش از هر پرداخت، شرایط رسمی همان فروش را خودتان بخوانید.
نظر شما درباره این مقاله چیست؟
شما چه امتیازی می‌دهید؟