شاید در اپ صرافی یا کیف پولتان کنار ارزی که دارید دکمه‌ای به نام استیکینگ دیده‌اید که می‌گوید با همان ارز پاداش بگیرید. استیکینگ چیست؟ استیکینگ یا همان Staking یعنی ارزتان را برای امن نگه داشتن یک شبکهٔ اثبات سهام کنار بگذارید و خود شبکه به همان ارز پاداش بدهد. شبکهٔ اثبات سهام شبکه‌ای است که امنیتش را ارزِ کنار گذاشتهٔ دارندگان تأمین می‌کند. طبق داده‌های ۲۳ مهر ۱۴۰۵ این پاداش در اتریوم حدود ۲٫۵٪ و در سولانا حدود ۴٫۹٪ در سال است و جلوی افت قیمت را نمی‌گیرد. در ادامه می‌بینید پاداش از کجا می‌آید و بازده هر شبکه بعد از کم کردن تورم ارز چقدر می‌ماند. روش‌ها را هم کنار هم می‌گذاریم و می‌گوییم برداشت ارزتان با هر کدام چقدر طول می‌کشد. در بخش آخر هم راه مقایسهٔ جای استیکینگ را نشانتان می‌دهیم.
استیکینگ چیست و پاداشش از کجا می‌آید
در بلاک‌چینی مثل اتریوم یا سولانا که با اثبات سهام کار می‌کند، تراکنش‌ها را اعتبارسنج‌ها تأیید می‌کنند. اعتبارسنج کسی است که مقداری از همان ارز را به‌عنوان تضمین در شبکه قفل کرده؛ اگر تقلب کند، این تضمین را از دست می‌دهد. شما هم می‌توانید ارزتان را به او بسپارید و در پاداش او شریک شوید. در بعضی شبکه‌ها فقط اجازهٔ استیک را به او می‌دهید و ارز در کیف پول خودتان می‌ماند. اعتبارسنجی که درست کار کند از شبکه ارز تازه و بخشی از کارمزد تراکنش‌ها را می‌گیرد و آن را بین سهم‌دارانش پخش می‌کند.
استیکینگ با هولد کردن ساده فرق دارد. ارزی که در کیف پول مانده برای شبکه کاری نمی‌کند و پاداشی هم نمی‌گیرد. ارزی که استیک کرده‌اید در کار شبکه سهم دارد و پاداش می‌گیرد، به قیمت اینکه مدتی نتوانید فوری بفروشیدش. برای همین بعضی استیکینگ را هولد فعال می‌نامند؛ سهام‌گذاری هم ترجمهٔ فارسی همین واژه است.
ماینینگ هم برای امن نگه داشتن شبکه است، با این فرق که در آن به‌جای ارز، توان محاسباتی خرج می‌کنید. مقایسهٔ کامل‌شان را در فرق ماینینگ و استیکینگ می‌خوانید.
بازده استیکینگ امروز در هر شبکه
عددهای این بخش را از خود شبکه‌ها یا تجمیع‌کننده‌های دادهٔ زنجیره‌ای گرفته‌ایم و تاریخشان را بالای ستون جدول نوشته‌ایم. درصدها مدام تغییر می‌کنند؛ آن‌ها را تخمین بدانید، نه نرخی تضمینی. همه را هم به همان ارز حساب کرده‌ایم، نه به دلار یا تومان.
صف خروج یعنی مدتی که بعد از درخواست برداشت باید منتظر بمانید تا ارزتان آزاد شود. تورم در این جدول یعنی زیاد شدن تعداد ارز در گردش، نه گران شدن کالاها. عدد کازماس را خودمان از داده‌های خود زنجیره حساب کرده‌ایم و برای همین کنارش «حدود» نوشته‌ایم.
حداقل مبلغ استیکینگ چیست
حداقل مبلغ در بیشتر شبکه‌ها مانعی نیست. اعتبارسنج مستقل اتریوم ۳۲ اتریوم می‌خواهد، ولی استخرهای استیکینگ حداقلی ندارند؛ آوالانچ برای واگذارکننده ۲۵ AVAX لازم دارد و استخرهای پولکادات با حدود یک DOT هم کار می‌کنند. اگر فقط اتریوم برایتان مهم است، استیکینگ اتریوم سود خالص بعد از تورم و کارمزد را جداگانه حساب کرده، و جزئیات قفل آوالانچ هم در استیکینگ آوالانچ هست.
نرخ هر شبکه به دو چیز بستگی دارد، برنامهٔ انتشار ارز و تعداد کسانی که استیک کرده‌اند. در اتریوم حدود ۳۶٪ ارز استیک است و در سولانا حدود ۶۹٪؛ هر چه این سهم بزرگ‌تر شود، معمولاً هر نفر از همان پاداش سهم کوچک‌تری می‌گیرد.
پاداش اسمی و پاداش خالص
درصد بالا همیشه سود بالا نیست، چون پاداش شبکه از چاپ ارز تازه می‌آید. اینجا منظور از تورم، زیاد شدن تعداد ارز در گردش است (تورم عرضهٔ توکن)، نه گران شدن کالاها؛ هر ارز تازه سهم هر دارنده را از کل ارزها کوچک‌تر می‌کند. پاداش اسمی همان درصدی است که روی کاغذ می‌بینید، پیش از کم کردن تورم. اگر تورم را از آن کم کنید، پاداش خالص به دست می‌آید و می‌فهمید سهم شما از شبکه واقعاً چقدر رشد کرده. کازماس حدود ۱۵٪ پاداش اسمی دارد و تورمش ۱۰٪ است، پس خالص حدود ۵٪ می‌ماند. کاردانو ۲٫۱٪ می‌دهد و ۱٫۸۶٪ تورم دارد و خالصش حدود ۰٫۲٪ است. وقتی پاداش با تورم تقریباً برابر باشد، سود واقعی‌ای عایدتان نمی‌شود؛ فقط درصد مالکیتتان در شبکه ثابت می‌ماند. همین تفریق را برای هر ردیف جدول هم می‌توانید بزنید.
سود استیکینگ چیست و حسابش با یک مثال
سود را با یک ضرب ساده برآورد می‌کنید، یعنی تعداد ارز × درصد سالانه × (ماه‌های استیک ÷ ۱۲). چون درصد مال یک سال کامل است، اگر فقط شش ماه استیک کنید باید نصفش را بگیرید. ده سولانا با ۴٫۹٪ برای شش ماه، یعنی ۱۰ × ۰٫۰۴۹ × ۶/۱۲، به حدود ۰٫۲۴۵ سولانا می‌رسد. این سود به شکل سولانای بیشتر می‌آید و ارزش دلاری‌اش به قیمت روز سولانا بستگی دارد. ماشین‌حساب‌های اینترنتی هم با دارایی، نرخ و مدتی که وارد کنید همین حساب را می‌کنند.
APR یعنی درصد سالانه، وقتی پاداش را جدا برمی‌دارید. APY یعنی همان درصد، وقتی پاداش را هم دوباره استیک کنید و از آن هم پاداش بگیرید. در نرخی مثل ۴٫۹٪ فرق این دو کوچک است و ترکیب روزانه آن را به حدود ۵٫۰۲٪ می‌رساند؛ اثر ترکیب را در سود مرکب می‌توانید دقیق‌تر ببینید.
نظر ما دربارهٔ ارزش استیکینگ
نظر ما این است که پاداش استیکینگ در شبکه‌های بزرگ واقعی است، چون از خود پروتکل می‌آید و به وعدهٔ هیچ شرکتی بستگی ندارد. برای کسی که به‌هرحال می‌خواهد آن ارز را مدتی نگه دارد، معقول هم هست. اما امروز چند درصد در سال بیشتر نیست و افت قیمت را جبران نمی‌کند. برای همین اینکه کدام روش را انتخاب می‌کنید و ارزتان دست چه کسی می‌ماند، از دنبال کردن بالاترین درصد مهم‌تر است.
انواع استیکینگ از کیف پول خودتان تا صرافی
استیکینگ پنج روش اصلی دارد. فرقشان این است که ارز یا کلیدش دست کیست، پس گرفتنش چقدر طول می‌کشد و چه کسی چه سهمی از پاداش برمی‌دارد.
استیکینگ چیست در عمل و کدام روش به کار شما می‌آید
تصویر زیر چهار راه استیک اتریوم را با برچسب‌های انگلیسی نشان می‌دهد.
در استیکینگ خودکار پاداش را خودتان جمع و دوباره استیک نمی‌کنید؛ سرویس این کار را می‌کند و تعداد ارزتان خودبه‌خود بالا می‌رود. اگر سرویسی درصدی خیلی بالاتر از بازده شبکه‌های بزرگ جدول بازده وعده بدهد، معمولاً پاداش را با چاپ توکن تازه می‌دهد و قیمت همان توکن می‌افتد.
برای ارزی که مدت‌ها نگه می‌دارید و کار با کیف پول را بلدید، کیف پول خودتان دارایی را دست خودتان نگه می‌دارد. اگر مبلغ کوچکی دارید و سادگی می‌خواهید، استخر یا صرافی راحت‌تر است، ولی کنترل ارز دست دیگری می‌رود.
ری‌استیکینگ چیست
ری‌استیکینگ یعنی ارزی را که یک بار استیک کرده‌اید، یا توکن لیکوئیدش را، دوباره برای امن نگه داشتن سرویس‌های دیگر به کار بگیرید تا پاداش اضافه بگیرید. این پاداش را همان سرویس‌هایی می‌دهند که از امنیت ارز شما استفاده می‌کنند و هر کدام شرط و ریسک خودش را دارد. در عوض اگر آن سرویس‌ها خطا کنند، بخشی از ارزتان می‌تواند جریمه شود. در EigenLayer این جریمه از ۲۸ فروردین ۱۴۰۴ برقرار است. یکی از بزرگ‌ترین سرویس‌های ری‌استیکینگ، یعنی EigenCloud، امروز حدود ۶٫۱ میلیارد دلار دارایی دارد. رخداد Kelp هم مربوط به ری‌استیکینگ بود و توضیحش را در بخش ریسک‌ها می‌بینید.
درصدی که جلوی تتر نوشته‌اند از کجا می‌آید
کنار تتر یا بیت‌کوین هم در بعضی اپ‌ها دکمه‌ای به نام استیکینگ هست، اما آن عدد را شبکه نمی‌دهد، خود صرافی می‌دهد. بیت‌کوین اصلاً اثبات سهام ندارد. تتر هم ارزی است که ارزشش به دلار پیوند دارد و شبکه‌ای را امن نگه نمی‌دارد که بخواهد پاداش بدهد. پس آنچه صرافی «استیکینگ» می‌نامد در این دو ارز پس‌انداز با بهره است و نرخش را خود صرافی تعیین می‌کند. قیمت لحظه‌ای تتر را در قیمت تتر می‌بینید.
نمونه‌ها از صفحهٔ رسمی طرح‌های «کسب درآمد» بیت‌پین است که در ۲۳ مهر ۱۴۰۵ دیدیم. وضعیت تحریمی این صرافی را در بخش تحریم و مالیات همین مقاله گفته‌ایم؛ از صفحهٔ آن فقط برای دیدن نرخ‌ها استفاده کرده‌ایم. بیت‌کوین ۰٫۱۱ تا ۰٫۵۲٪ در سال می‌دهد و تتر ۰٫۹ تا ۸٪، که ۸٪ فقط مال طرح VIP است. حتی برای ارزهایی که واقعاً اثبات سهام دارند نرخ صرافی با شبکه یکی نیست. در طرح ۱۸۰ روزهٔ اتریوم صرافی ۲٫۲۱٪ می‌دهد، اما خود شبکه ۲٫۵٪. برای پولکادات برعکس است؛ صرافی تا ۴٫۳۶٪ می‌دهد و شبکه ۲٫۷۶٪.
عدد ۸٪ کنار تتر را چه کسی میدهدوقتی کنار تتر در اپ صرافی عدد ۸٪ را می‌بینید، این پاداش شبکه نیست، چون تتر ارزی نیست که شبکه‌ای را امن نگه دارد. صرافی آن را می‌دهد، آن هم در یک طرح ویژه و با شرط مدت. پیش از سپردن بپرسید سود را چه کسی می‌دهد، تا کی ثابت است و اگر زودتر بیرون بیایید چه چیزی از دست می‌دهید.
طبق همان صفحه، طرح را هر زمان می‌توانید لغو کنید و اصل سرمایه بدون کارمزد برمی‌گردد. در عوض سود دورهٔ ناتمام از دست می‌رود، نرخ تقریبی است و بخشی‌اش ممکن است تشویقی باشد، و دارایی تمام مدت نزد صرافی است. اگر هم‌زمان کسان زیادی لغو کنند، ممکن است صرافی ارزتان را دیرتر برگرداند.
برای توکن طلا هم همین قاعده است. توکنی مثل تتر گلد شبکهٔ اثبات سهام ندارد و درصدی را که کنارش می‌نویسند سرویس تعیین می‌کند، نه شبکه؛ قیمت لحظه‌ای‌اش را در قیمت تتر گلد می‌بینید. فرق این سود با سود دیفای را هم در فرق دیفای و سیفای می‌توانید ببینید.
ریسک استیکینگ چیست؛ از قیمت تا واسطه
چهار چیز تعیین می‌کند استیکینگ برایتان سود می‌ماند یا زیان، یعنی قیمت ارز، مدت برداشت، جریمهٔ اعتبارسنج و واسطه‌ای که ارزتان پیش اوست. هر کدام را جدا می‌بینیم.
قیمت از پاداش مهم‌تر است
پاداش استیکینگ را به تعداد ارز می‌گیرید، نه به دلار. مثل این است که ده سکهٔ طلا را کنار بگذارید و یک سال بعد ده سکه و کمی بیشتر پس بگیرید. تعداد سکه‌هایتان بیشتر می‌شود، اما تومانی که می‌ارزند به قیمت همان روز سکه بستگی دارد.
پاداش هیچ‌کدام از این شبکه‌ها افت ۴۰ تا ۶۸ درصدی قیمت را جبران نکرد و ترون تنها مورد مثبت بود. فرض کنید در مهر ۱۴۰۴ هزار دلار اتریوم استیک کرده بودید. با ۲٫۵٪ پاداش، اتریومتان ۲٫۵٪ بالا می‌رفت و به قیمت همان روز ۱٬۰۲۵ دلار می‌ارزید. اما چون قیمت اتریوم افت کرده، همین اتریوم امروز حدود ۵۹۰ دلار می‌ارزد. با این حال پاداش به تعداد ارزتان اضافه می‌کند، حتی وقتی قیمت می‌افتد، و برای کسی که به‌هرحال ارز را نگه می‌داشت واقعاً سود اضافه است. قیمت لحظه‌ای را در قیمت اتریوم دنبال کنید.
زمان خروج و صف‌ها
وقتی ارز را استیک می‌کنید مدتی در دسترس نیست، و این مدت از شبکه‌ای به شبکهٔ دیگر فرق می‌کند. در اتریوم صف خروج امروز حدود ۱۷ روز و صف ورود حدود ۲۲ روز است؛ ارزی که تازه فرستاده‌اید تا وارد شدن بیکار می‌ماند. کاردانو قفل ندارد. در آوالانچ مدت قفل از ۱۴ روز تا یک سال است و تا پایان آن نمی‌توانید پس بگیرید. اگر ارز را از طریق لیدو استیک کرده باشید، برداشت معمولاً یک تا دو روز طول می‌کشد. این مدت‌ها ثابت نیستند؛ پیش از استیک آن‌ها را دوباره از خود شبکه یا سرویس بخوانید.
جریمه، نادر ولی واقعی
جریمه (slashing) یعنی اگر اعتبارسنج تقلب کند یا قواعد شبکه را رعایت نکند، بخشی از ارزی که به‌عنوان تضمین قفل کرده از او کم می‌شود. اگر ارزتان پیش او باشد، سهم شما هم می‌تواند کم شود. در اتریوم این کار نادر است؛ شبکه تا شهریور ۱۴۰۴ از حدود ۱٫۲ میلیون اعتبارسنج کمتر از ۵۰۰ مورد را جریمه کرده بود. در ۱۹ شهریور ۱۴۰۴ هم ۳۹ اعتبارسنج هر کدام حدود ۰٫۳ اتریوم از دست دادند، آن هم از خطای اپراتور. قواعدش را در صفحهٔ استیکینگ ethereum.org می‌توانید ببینید.
واسطه و رخدادهای واقعی
منشأ بیشتر زیان‌های واقعی استیکینگ واسطه بوده، نه خود شبکه. وقتی ارز را به صرافی می‌سپارید دارایی دست اوست، و وقتی توکن لیکوئید می‌گیرید قیمت آن توکن می‌تواند از ارز اصلی جدا شود. در ۲۹ خرداد ۱۴۰۱ همین اتفاق برای stETH افتاد؛ قیمتش تا حدود ۰٫۹۳۴ اتریوم پایین رفت، که حدود ۶٫۶٪ زیر اتریوم است، و ظرف یک هفته به حدود ۰٫۹۶۵ برگشت. کسی که مجبور بود همان روزها بفروشد زیان کرد؛ کسی که صبر کرد، نه.
ری‌استیکینگ هم رخداد خودش را داشت. در ۲۹ فروردین ۱۴۰۵ در پل میان‌زنجیره‌ای Kelp یک ضعف امنیتی رخ داد؛ پل برنامه‌ای است که دارایی را میان دو بلاک‌چین جابه‌جا می‌کند. حدود ۲۹۲ میلیون دلار پول درگیر این رخداد بود و rsETH، توکنی که Kelp برای ارز ری‌استیک‌شده می‌دهد، دو روز بعد تا حدود ۰٫۸ اتریوم افت کرد. طبق گزارش‌های خبری، ائتلافی به نام DeFi United تعهد کرده حدود ۳۰۳ میلیون دلار برای جبران این رخداد بپردازد و بخشی از آن هنوز منتظر رأی‌گیری است. جزئیات رخداد را در ییلد فارمینگ نوشته‌ایم.
در هر دو مورد مشکل از واسطه یا لایهٔ اتصال بود و خود پروتکل اجماع اتریوم آسیب ندید. هر لایهٔ اضافه، از توکن لیکوئید تا ری‌استیکینگ، ریسک تازه‌ای هم دارد و باید ببینید پاداش اضافه‌اش به آن ریسک می‌ارزد یا نه.
راهنمای استیک کردن در صرافی با XT و تترلند
این دو راهنما فقط نشان می‌دهند ثبت استیکینگ در صرافی چه شکلی است. تصویرها مال آبان ۱۴۰۳ هستند و نام منوها و گزینه‌ها امروز ممکن است فرق کند. برای مقایسهٔ جاها اول به بهترین جا برای استیکینگ سر بزنید، و اگر هنوز ارز را نخریده‌اید، برای خرید خود ارز بهترین صرافی ارز دیجیتال را ببینید.
استیکینگ در XT
صرافی XT گزینه‌های استیکینگش را در بخش PoS Staking عرضه می‌کرد. هر صرافی خارجی برای کاربران ایرانی شرایط خودش را دارد و ممکن است آن را عوض کند. پیش از هر واریزی شرایط حساب خودتان را بخوانید و فهرست صرافی‌های خارجی را هم ببینید. برای ثبت‌نام می‌توانید از این پیوند با کد معرف ما استفاده کنید.
ابتدا در منوی صرافی به PoS Staking بروید تا محصول‌های موجود را ببینید.
سپس ارز موردنظرتان را پیدا کنید و فیلترهای نرخ بازده، مدت اشتراک و حداقل مبلغ را بگذارید.
از میان نتیجه‌ها محصول مناسب را انتخاب کنید و روی Subscribe بزنید.
در پایان مبلغ را وارد کنید، سود تخمینی را بررسی کنید، تیک توافق‌نامه را بزنید و با Confirm اشتراک را کامل کنید.
استیکینگ در تترلند
در تصویرهای آبان ۱۴۰۳، صرافی تترلند استیکینگ را در بخشی به نام قلک عرضه می‌کرد و از صفحهٔ ورود تترلند با کد معرف ما می‌توانید وارد شوید. اینکه هر گزینهٔ قلک استیکینگ واقعی شبکه است یا سپردهٔ صرافی، بررسی نکرده‌ایم. پیش از تأیید ببینید سود را چه کسی می‌دهد.
پس از ورود، در صفحهٔ اصلی روی «قلک تترلند (استیکینگ)» بزنید.
در فهرست، حداقل مبلغ و ظرفیت هر استخر را می‌بینید؛ بعد از بررسی روی «استیک» بزنید.
شرایط و قوانین را بخوانید، باکس مربوطه را تیک بزنید و دوباره روی «استیک» بزنید.
بعد از انجام این مرحله، ایمیل تأییدیه‌ای برایتان می‌آید که ثبت استیکینگ را نشان می‌دهد.
استیکینگ و ییلد فارمینگ چه فرقی دارند
پاداش استیکینگ را خود شبکه می‌دهد، از ارز تازه و کارمزد تراکنش‌ها. در ییلد فارمینگ سود از وام‌گیرنده‌ها و معامله‌گرهایی می‌آید که از قرارداد هوشمند یا بازار غیرمتمرکز استفاده می‌کنند. منبع سود فرق دارد و ریسک‌ها هم یکی نیست.
ارزتان را در استخر نقدینگی هم می‌توانید بگذارید تا دیگران در یک بازار غیرمتمرکز با آن معامله کنند و شما سهمی از کارمزد بگیرید. هیچ‌کدام از این‌ها به‌طور کلی بهتر نیست و انتخاب به ارز، مدت و آشنایی شما با ابزار بستگی دارد.
استیکینگ از ایران، تحریم و مالیات
نوبیتکس با سرویس «رشد ثروت» و بیت‌پین با طرح‌های «کسب درآمد»ش استیکینگ و محصول‌های مشابه ارائه می‌دهند. اما سازمان کنترل دارایی‌های خارجی آمریکا (OFAC) در ۱۲ خرداد ۱۴۰۵ هر دو را همراه والکس و رمزینکس در فهرست تحریم‌های آمریکا گذاشت. این تحریم ثانویه است؛ یعنی هر نهاد خارجی که با این صرافی‌ها کار کند ممکن است خودش هم تحریم شود. به همین دلیل این دو را توصیه نمی‌کنیم و به آن‌ها لینک هم نمی‌دهیم.
مالیات هم هنوز روشن نیست. قانون مالیات بر سوداگری، که ۸ تیر ۱۴۰۴ به تصویب رسید، رمزدارایی را دربرمی‌گیرد. وصول این مالیات به آمادگی بستر اجرایی آن بستگی دارد و تا ۲۳ مهر ۱۴۰۵ اعلام رسمی قابل‌اتکایی دربارهٔ زمان شروعش پیدا نکردیم. قانون دربارهٔ پاداش استیکینگ حرف مشخصی نزده؛ نه می‌توان گفت مالیات دارد و نه معاف است. تاریخ و مقدار هر سپرده و پاداش را نگه دارید و با مشاور مالیاتی صحبت کنید.
پیش از اولین استیک چه کار کنید
اگر حالا می‌دانید استیکینگ چیست و روش و شبکه را انتخاب کرده‌اید، برای مقایسهٔ جاها مقایسهٔ سایت‌های استیکینگ را بخوانید.
پیش از استیک کردن، پس گرفتن چقدر طول میکشداگر امروز اتریوم استیک کنید و فردا بخواهید پس بگیرید، با صف امروز حدود ۱۷ روز صبر می‌کنید. در آوالانچ هم اگر قفل را یک‌ساله بسته باشید، تا پایان مدت نمی‌توانید لغوش کنید. بهتر است کار را با ارزی شروع کنید که به‌هرحال می‌خواستید نگه دارید، و پولی را که ممکن است به‌زودی لازم شود استیک نکنید.
این نوشته توصیهٔ مالی نیستاین نوشته فقط اطلاعات عمومی است. بازده‌ها و صف‌ها مدام تغییر می‌کنند؛ پیش از سپردن ارز، شرایط همان شبکه یا سرویس را خودتان بخوانید.
نظر شما درباره این مقاله چیست؟
شما چه امتیازی می‌دهید؟