معنی Bullish و Bearish؛ بازار گاوی و خرسی در ارز دیجیتال

معنی Bullish و Bearish را وقتی می‌پرسید که در یک تحلیل یا خبر کریپتو این دو واژه را دیده‌اید. نمی‌دانید توصیف بازار است یا دستور خرید و فروش. Bullish (بولیش) یعنی صعودی و انتظار بالا رفتن قیمت. Bearish (بِریش؛ املای «بیریش» درست نیست) یعنی نزولی و انتظار پایین آمدن. هر دو را برای یک کندل یا یک تحلیل کوتاه‌مدت هم به کار می‌برند. برای کل بازار هم یک مرز هست و آن رشد یا افت ۲۰ درصدی است. این مرز را در همین صفحه کنار عددهای واقعی بیت‌کوین، سهام آمریکا و وضع امروز بازار می‌بینید. اگر دنبال بورس سهام هستید، مقالهٔ بازار گاوی و خرسی در بورس جای درست‌تری است.

معنی Bullish و Bearish و تلفظ درست آن‌ها

واژهٔ Bullish را «بولیش» می‌خوانیم و از bull، گاو نر، ساخته‌اند. Bearish از bear، خرس، می‌آید و درستش «بِریش» است، همان «بِر» که در bear هست. «بیریش» را گاهی می‌بینید ولی غلط است، چون بخش اول آن bear است نه beer. هر دو صفت‌اند و فقط جهتی را توصیف می‌کنند که قیمت دارد یا تحلیلگر انتظارش را دارد.

معنی Bullish و Bearish در کندل و تحلیل

«کندل بولیش» کندلی است که قیمت پایانی‌اش از قیمت بازشدنش بالاتر است. «ناحیهٔ بریش» محدوده‌ای از قیمت است که تحلیلگر انتظار دارد فروشنده‌ها در آن بیشتر شوند. الگوهایی مثل کندل اینگالفینگ صعودی و نزولی هم همین صفت را می‌گیرند و هر کدام تعریف فنی خودشان را دارند که این‌جا نمی‌آوریم. هیچ‌کدام از این‌ها خودبه‌خود به معنی «بخر» یا «بفروش» نیست. تحلیلگری که بولیش است دربارهٔ جهت نظر می‌دهد، و کاری که شما می‌کنید به افق زمانی، سرمایه و حد ضررتان بستگی دارد.

تفاوت صفت با برچسب بازار

معنی Bullish و Bearish در تحلیل یک جهت یا حال‌وهواست، ولی Bull market و Bear market برچسب یک دورهٔ طولانی‌اند. این برچسب را از روی فاصلهٔ قیمت با سقف و کف می‌زنند، نه از روی حال‌وهوای یک تحلیل.

خط ۲۰ درصد قانون نیست و قرارداد رایج بازار است

بازار گاوی وقتی است که شاخص دست‌کم ۲۰ درصد از آخرین نقطهٔ پایین خودش بالاتر برود. بازار خرسی وقتی است که شاخص دست‌کم ۲۰ درصد از آخرین سقفش پایین‌تر بیاید. افت ۱۰ تا ۲۰ درصد را اصلاح می‌نامند. حساب روی قیمت پایانی هر روز است، نه سقف و کف لحظه‌ای.

این قاعده قانون یا تعریف رسمی نیست و طبق قرارداد رایج بازار، یعنی توافق تحلیلگران و رسانه‌ها، به کار می‌رود. برچسبش هم گذشته‌نگر است. بازار گاوی را بعد از آن‌که ۲۰ درصد رشد کرد اعلام می‌کنند، و بخشی از حرکت همیشه پیش از اعلام اتفاق می‌افتد. سهام آمریکا از ۱۹۲۸ به بعد ۲۷ بازار گاوی کامل داشته و ۱۲ مورد از آن‌ها کمتر از یک سال طول کشید. بیشترشان در دههٔ ۱۹۳۰ بودند (حساب خودمان از قیمت‌های پایانی روزانه).

مقایسهٔ کامل اصلاح و بازار خرسی را با جدول و مثال در مقالهٔ بورسی می‌خوانید. این‌جا فقط مرز را با یک نمونهٔ واقعی می‌سنجیم.

مرز ۲۰ درصد در سال ۲۰۲۵

بر پایهٔ قیمت پایانی هر روز، شاخص S&P 500 از ۱۹ فوریهٔ ۲۰۲۵ تا ۸ آوریل ۱۸٫۹ درصد افت کرد و طبق قاعده وارد بازار خرسی نشد. اگر بالاترین و پایین‌ترین قیمت لحظه‌ای را می‌گرفتید، افت به ۲۱٫۳ درصد می‌رسید و بعضی منابع همان را ورود به قلمرو خرسی نوشتند. یک افت یکسان با دو مبنا دو برچسب گرفت، برای همین مبنای حساب را همیشه بپرسید.

ریشهٔ معنی Bullish و Bearish از گاو و خرس

ریشهٔ این دو واژه به لندنِ اوایل قرن هجدهم و دلالان بازارچهٔ «اگزچنج الی» برمی‌گردد. «خرس» از دلالانی می‌آید که پوست خرس را پیش از شکار می‌فروختند، یعنی چیزی را که هنوز نداشتند. چنین فروشنده‌ای فقط وقتی سود می‌کرد که قیمت پایین بیاید و او بتواند ارزان‌تر بخرد و تحویل بدهد. به همین دلیل «خرس» با انتظار افت قیمت گره خورد. خریدار را در برابر آن‌ها «گاو» می‌گفتند و دلیل دقیق این نام روشن نیست. به نوشتهٔ ویکی‌پدیا، توماس مورتیمر هر دو واژه را در کتابش در سال ۱۷۶۱ ثبت کرده است. تصویر شاخ گاو که بالا می‌زند و پنجهٔ خرس که پایین می‌کشد تشبیهی رایج است، نه ریشهٔ تاریخی.

طول و عمق بازار گاوی و خرسی در سهام آمریکا

برای سنجیدن خط ۲۰ درصد، بلندترین آماری که در دست داریم دربارهٔ شاخص S&P 500 است، از ۱۹۲۸ تا پایان مارس ۲۰۲۵.

آمار جدول را از صفحهٔ بازارهای خرسی هارتفورد فاندز گرفته‌ایم که بر پایهٔ آمار ندی دیویس است. ردیف‌های میانه و درصد رشد بازار گاوی ۱۹۸۷ تا ۲۰۰۰ را خودمان از قیمت‌های پایانی روزانه حساب کرده‌ایم.

میانگین مدت بازار گاوی، یعنی ۲٫۷ سال، نمایندهٔ یک بازار گاوی معمولی نیست. چند دورهٔ خیلی بلند، مثل ۱۹۸۷ تا ۲۰۰۰، آن را بالا برده‌اند. نیمی از بازارهای گاوی حدود ۶۳۰ روز یا کمتر، یعنی کمتر از دو سال، طول کشیده‌اند. دربارهٔ رکود هم از ۱۹۲۸ تا پایان ۲۰۲۴ در سهام آمریکا ۲۷ بازار خرسی و ۱۵ رکود داشتیم. پس بازار خرسی بیش از رکود پیش می‌آید و هر ریزش بزرگی نشانهٔ رکود نیست.

اما بازار بیشترِ وقت صعودی بوده است. سهام آمریکا از ۱۹۲۸ حدود ۷۸ درصد زمان را در بازار گاوی گذرانده. روزهایی هم که شاخص بیشترین رشد را داشته، اغلب وسط ریزش یا اندکی بعد از آن قرار دارند. از ۲۰۰۳ تا مارس ۲۰۲۵، حدود ۴۲ درصد از این بهترین روزها در بازار خرسی بود. حدود ۳۶ درصد هم در دو ماه اول بازار گاوی بود. کسی که از ترس ریزش بازار را ترک کند، این روزها را هم از دست می‌دهد.

معنی Bullish و Bearish در ارز دیجیتال

در بیت کوین قاعدهٔ ۲۰ درصد همان است، ولی افت‌ها بسیار عمیق‌ترند و کوتاه‌تر هم نیستند. سه افت بزرگ گذشته حدود یک سال طول کشید، در برابر میانگین حدود ۹٫۶ ماه در سهام آمریکا. عمقشان هم بین ۷۷ تا ۸۵ درصد بود.

قیمت‌ها میانگین قیمت هر روز در بازارند و با منبع‌های دیگر چند درصد فرق دارند. بالاترین قیمتی که بیت‌کوین در طول یک روز از ۲۰۲۵ دید، حدود ۱۲۶٫۲ هزار دلار بود.

هاوینگ آغازگر بازار گاوی نیست

هاوینگ رویدادی است که پاداش استخراج‌کنندگان بیت‌کوین را نصف می‌کند و تقریباً هر چهار سال یک بار رخ می‌دهد. در چهار بار تا امروز، قیمت ۱۲ تا ۱۸ ماه بعد از هاوینگ به سقف رسید. کف سه چرخهٔ جدول بالا هم حدود ۱۷ تا ۱۸ ماه پیش از هاوینگ بود، در ژانویهٔ ۲۰۱۵، دسامبر ۲۰۱۸ و نوامبر ۲۰۲۲. یعنی هاوینگ بیت کوین وسط دورهٔ صعودی بوده، نه آغاز آن. چهار نمونه برای ساخت یک قاعده کافی نیست.

زمستان کریپتو و دورهٔ ۲۰۲۵ تا ۲۰۲۶

در زمستان ۲۰۱۸ بیت‌کوین در یک سال از حدود ۱۹٬۲۸۰ به ۳٬۲۳۲ دلار رسید، و در زمستان ۲۰۲۲ از ۶۷٬۵۶۲ به ۱۵٬۷۶۰ دلار. بعد از هر سه افت بزرگ، قیمت ظرف ۲٫۳ تا ۳٫۲ سال به سقف قبلی برگشت، ولی سه نمونه برای افت بعدی ضمانتی نیست.

دورهٔ تازه با سقف ۷ اکتبر ۲۰۲۵ شروع شد و تا کف ۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۶ حدود ۵۳ درصد پایین رفت. تا این‌جا از افت‌های قبلی کم‌عمق‌تر مانده، اما این‌که آن کف آخرین کف بوده یا نه را فقط بعدها می‌فهمیم.

الان طبق معنی Bullish و Bearish بازار گاوی است یا خرسی

جواب به مبنای حساب بستگی دارد. جدول زیر عدد هر بازار را با تاریخش می‌آورد.

بیت‌کوین بهترین نمونهٔ ضعف قاعدهٔ ۲۰ درصد است. با ۳۹٫۴ درصد رشد از کف ژوئیه، طبق قاعده وارد بازار گاوی می‌شود، اما ۳۴٫۶ درصد زیر سقف اکتبر ۲۰۲۵ ایستاده است. دو نفر با دو مبنا هر دو راست می‌گویند.

بازار گاوی S&P 500 چهار سال است که ادامه دارد، یعنی بیشتر از میانگین تاریخی ۲٫۷ سال. اما از طول عمر بازار نمی‌شود پایانش را حدس زد، چون بازار گاوی گاهی ۴ تا ۱۲ سال هم می‌ماند. افت مارس ۲۰۲۶ هم ۹٫۱ درصد بود و به ۱۰ درصد، یعنی حد اصلاح، نرسید. شاخص ترس و طمع کریپتو ۵۳ و در محدودهٔ خنثی است؛ دربارهٔ اعتبار آن شاخص ترس و طمع را بخوانید.

شاخص کل بورس تهران در ۲۰ مهر ۱۴۰۵ به ۸٬۳۳۳٬۹۷۰ رسید و رکورد اسمی زد. رکورد اسمی یعنی اثر تورم را از آن کم نکرده‌اند (تا جایی که گزارش‌های روزانهٔ بورس نشان می‌دهد). بازدهی واقعی را نسنجیده‌ایم و برای همین برچسبی نمی‌زنیم. تورم نقطه‌ای شهریور ۱۴۰۵ طبق مرکز آمار ۸۹٫۸ درصد بود، یعنی نسبت به همان ماه سال قبل. در تورم بالا، رشد عدد شاخص به معنی رشد قدرت خرید نیست و دربارهٔ آن در حفظ ارزش پول در ایران بیشتر نوشته‌ایم.

ابزارهای تشخیص معنی Bullish و Bearish در بازار و حدودشان

هیچ ابزاری از پیش نمی‌گوید بازار گاوی شروع می‌شود؛ هر کدام فقط نشان می‌دهد قیمت نسبت به روزهای اخیر کجاست. ما میانگین‌ها و تقاطع‌ها را با آمار سنجیده‌ایم و اشکالشان این است که دیر خبر می‌دهند.

میانگین ۲۰۰ روزه

ساده‌ترین فیلتر میانگین قیمت ۲۰۰ روز گذشته است. در S&P 500 از ۱۹۵۰ تا امروز، شاخص ۷۲ درصد روزها بالای آن بود. اگر فقط در روزهای بالای این میانگین سهام نگه می‌داشتید، بازدهی سالانه حدود ۱۰٫۸ درصد بود، با نوسان ۱۲٫۳ درصد. اگر فقط در روزهای پایین آن نگه می‌داشتید، ۲٫۴ درصد بود با نوسان ۲۲٫۲ درصد. این حساب خودمان است و فقط خود قیمت شاخص را می‌گیرد، بدون سود تقسیمی. اشکال این میانگین این است که دیر خبر می‌دهد، چون وقتی برگشت را نشان می‌دهد که بخشی از آن گذشته است.

تقاطع مرگ و تقاطع طلایی

تقاطع مرگ وقتی است که میانگین ۵۰ روزه به زیر میانگین ۲۰۰ روزه برود و تقاطع طلایی عکس آن است. بسیاری تقاطع مرگ را آغاز بازار خرسی می‌دانند، ولی عددها این‌طور نیستند. در S&P 500 از ۱۹۵۰ تا امروز از هر دو تقاطع ۳۸ مورد داریم. جدول زیر بازدهی ۱۲ ماه بعد از آن‌ها را از حساب خودمان نشان می‌دهد.

تقاطع مرگ ۳۰ مارس ۲۰۲۰ و ۱۴ آوریل ۲۰۲۵ نزدیک کف رخ داد و یک سال بعد بازار ۵۱ و ۳۰ درصد بالاتر بود. تقاطع ۲۱ دسامبر ۲۰۰۷ اما یک سال بعد ۴۱ درصد پایین‌تر بود. پس تقاطع مرگ معمولاً دیر می‌رسد و به‌تنهایی زمان شروع ریزش را نشان نمی‌دهد. تقاطع طلایی هم بیشتر روند را تأیید می‌کند تا آغازش کند.

ترس و طمع و معنی Bullish و Bearish در رفتار گله‌ای

بازار فقط با حساب حرکت نمی‌کند. در ریزش از ترس زیر ارزش می‌فروشند و در صعود از طمع بالای ارزش می‌خرند، و حرکت گله‌ای هر دو را تندتر می‌کند. برای همین فاصلهٔ قیمت از سقف و کف را کنار حال‌وهوای بازار بخوانید و هیچ‌کدام را به‌تنهایی دستور خرید و فروش نگیرید.

با معنی Bullish و Bearish در هر فاز بازار چه تصمیمی بگیریم

نظر ما این است که برچسب گاوی و خرسی برای فهمیدن موقعیت مفید است، نه برای زمان‌بندی خرید و فروش. این برچسب همیشه بعد از حرکت می‌رسد. اگر بیت‌کوین یا ارز دیگری را خریده‌اید و نزد خود دارید، نه با اهرم، در بازار خرسی سه راه دارید. می‌توانید نگه دارید، پله‌پله بخرید یا فعلاً کنار بایستید.

خرید پله‌ای، چند مبلغ کوچک در چند ماه به‌جای یک مبلغ بزرگ در یک روز است. از کف ۲۲ نوامبر ۲۰۲۲ تا بازگشت به سقف قبلی در مارس ۲۰۲۴ حدود ۱۶ ماه گذشت. کف را فقط وقتی می‌شناسید که گذشته باشد. برای همین خرید پله‌ای را از حدس کف سالم‌تر می‌دانیم، بی آن‌که وعده‌ای در کار باشد. اگر خرید می‌کنید، پیش از آن صرافی‌های معتبر ارز دیجیتال را با هم مقایسه کنید. کنار ایستادن هم تصمیم است، به شرط این‌که از پیش بنویسید کی برمی‌گردید، مثلاً وقتی قیمت بالای میانگین ۲۰۰ روزه می‌ایستد.

فروش استقراضی با اهرم

اگر روی ریزش قیمت با اهرم معامله می‌کنید، یعنی شورت می‌زنید، یک جهش کوتاه وسط ریزش کافی است تا کارگزار یا صرافی معاملهٔ شما را به‌اجبار ببندد. ضررتان همان‌جا قطعی است، حتی اگر پیش‌بینی‌تان درست باشد و ریزش بعداً ادامه پیدا کند. بیت‌کوین از کف ۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۶ تا ۱۵ اکتبر حدود ۳۹ درصد بالا آمده است. اگر با اهرم یا لوریج کار می‌کنید، حد ضرر را پیش از باز کردن معامله بنویسید.

پناهگاه‌ها در سه بازار خرسی اخیر

کسی که از ریزش دارایی ریسکی نگران است، معمولاً دنبال پناهگاه می‌گردد، اما در این سه دوره هیچ پناهگاهی ثابت نماند. جدول زیر تغییر هر دارایی را از سقف تا کف همان دورهٔ S&P نشان می‌دهد.

ریزش ۲۰۰۷ تا ۲۰۰۹ را این‌جا یک‌جا از سقف ۹ اکتبر ۲۰۰۷ تا کف ۹ مارس ۲۰۰۹ گرفته‌ایم و عدد −۵۶٫۸ از همین‌جا می‌آید. جدول سهام همان ریزش را به دو بازار خرسی تقسیم کرده و اولی −۵۱٫۹ بوده است، برای همین عدد این‌جا بزرگ‌تر است. شاخص دلار، که ارزش دلار را در برابر چند ارز اصلی می‌سنجد، در هر سه دوره بالا رفت. نگه داشتن نقد دلاری هم از نظر عدد اسمی زیان نداشت. طلا، ین و اوراق قرضهٔ آمریکا فقط در بعضی دوره‌ها جواب دادند و اوراق قرضه در ۲۰۲۲ بدترین سال خود را داشت. برای بازار ارز و ین، فارکس را ببینید.

برای تصمیم‌های مربوط به سهام، مقالهٔ در بازار ریزشی چه کنیم را بخوانید، و برای تله‌های بازار تله گاوی و تله خرسی را.

قدم بعدی پس از فهمیدن معنی Bullish و Bearish

فاصلهٔ قیمت از آخرین سقف و آخرین کف را خودتان حساب کنید و با جدول‌های همین صفحه بسنجید. اگر به بیت‌کوین نگاه می‌کنید، قیمت لحظه‌ای بیت کوین و نمودارش را ببینید و بپرسید برچسب را با کدام سقف و کف زده‌اند.

سلب مسئولیت

این مطلب آموزشی است و توصیهٔ خرید یا فروش نیست. عددهای صفحه به تاریخ‌های مشخصی برمی‌گردند و قیمت‌ها از آن روز تغییر کرده‌اند. آنچه در گذشته رخ داده، تضمین نمی‌کند در آینده هم تکرار شود. هرچه برای معامله کنار می‌گذارید باید پولی باشد که اگر ۷۷ تا ۸۵ درصدش را، مثل افت‌های گذشتهٔ بیت‌کوین، از دست دادید، زندگی‌تان به هم نریزد.