گس اتریوم چیست و آیا ارز است؟ کارمزد امروز و راه کاهش آن

گس اتریوم همان کلمه‌ای است که هنگام فرستادن ETH یا تتر در کیف‌پول می‌بینید و می‌پرسید ارزی با این نام هم باید بخرید یا نه. جواب کوتاه این است که گس ارز نیست؛ مقیاسی است که با آن می‌سنجند یک کار روی اتریوم چقدر کارمزد دارد. کارمزد را با خود ETH می‌پردازید و در ۲۳ مهر ۱۴۰۵ انتقال سادهٔ ETH روی شبکهٔ اصلی حدود ۰٫۰۱ تا ۰٫۰۴ دلار خرج برمی‌دارد. این صفحه فرمول کارمزد را با عدد همین روز نشان می‌دهد و می‌گوید چرا اتریوم این‌قدر ارزان است. بعد هزینهٔ فرستادن تتر را روی چند شبکه کنار هم می‌گذارد و تنظیم لازم کیف‌پول را توضیح می‌دهد.

گس اتریوم ارز نیست؛ پیمانهٔ کار است

هر کاری که روی اتریوم انجام می‌دهید، از فرستادن ETH تا اجرای یک قرارداد هوشمند، مقداری کار محاسباتی دارد. گس همان واحدی است که این کار را با آن می‌سنجند.

رابطهٔ گس با کارمزد شبیه رابطهٔ لیتر با پول بنزین است. لیتر مقدار سوخت را می‌گوید، قیمت هر لیتر را بازار تعیین می‌کند و پولی که پای پمپ می‌دهید حاصل‌ضرب این دو است. در اتریوم هم تعداد گس را در قیمت هر گس ضرب می‌کنید و حاصل را با ETH می‌پردازید. پس ارزی به نام گس نیست که بخرید؛ فقط باید در کیف‌پولتان ETH کافی باشد، حتی وقتی تتر می‌فرستید.

قیمت هر گس را با واحدی به نام Gwei می‌گویند و هر Gwei یک میلیاردم ETH است. عددی مثل ۰٫۲۲ Gwei کسر بسیار کوچکی از یک ETH است. معروف‌ترین ارزی که GAS نام دارد در شبکهٔ نئو است و به گس اتریوم ربطی ندارد. این توکن جدا از NEO است و برای کارمزد همان شبکه به کار می‌رود.

چون هر گام محاسبه هزینه دارد، کسی نمی‌تواند شبکه را با تراکنش رایگان پر کند یا قراردادی بسازد که تا ابد در حلقه بچرخد. توضیح رسمی این سازوکار را در ethereum.org می‌توانید بخوانید.

کارمزد گس اتریوم امروز و فرمول حسابش

کارمزد کل = گس مصرفی × (کارمزد پایه + انعام). یعنی اول کارمزد پایه و انعام را جمع می‌کنید و حاصل را در تعداد گس ضرب می‌کنید. از ارتقای لندن در ۱۴ مرداد ۱۴۰۰ همین فرمول برقرار است.

اتریوم تراکنش‌ها را در دسته‌هایی به نام بلاک ثبت می‌کند. شبکه برای هر بلاک یک کارمزد پایه تعیین می‌کند و آن را می‌سوزاند، یعنی پولی که بابت آن می‌دهید از گردش ETH بیرون می‌رود و به هیچ‌کس نمی‌رسد. انعام را اختیاری می‌دهید و به اعتبارسنج بلاک می‌رسد. کارمزد پایه از هر بلاک تا بلاک بعد حداکثر ۱۲٫۵٪ تغییر می‌کند. اگر سقف کارمزد (Max fee) را بالاتر از لازم بگذارید، مازادش بعد از اجرا به شما برمی‌گردد.

عددهای جدول زیر برای همان روز است و ETH در همین لحظه حدود ۲٬۳۵۰ دلار قیمت دارد.

مثالی با عدد همین روز می‌زنیم. کارمزد پایه ۰٫۲۲ و انعام ۰٫۱ Gwei را بگیرید؛ این انعام برای یک انتقال ساده کافی است و کمی کمتر از میانهٔ ۰٫۱۸ جدول است. جمعاً ۰٫۳۲ Gwei برای هر گس درمی‌آید. انتقال ساده ۲۱٬۰۰۰ گس دارد، پس ۲۱٬۰۰۰ × ۰٫۳۲ حدود ۶٬۷۰۰ Gwei می‌شود، یعنی ۰٫۰۰۰۰۰۶۷ ETH. با قیمت امروز ETH این حدود ۰٫۰۱۶ دلار است. تعداد Gwei ثابت می‌ماند و فقط ارزش دلاری‌اش با قیمت لحظه‌ای اتریوم عوض می‌شود.

چرا کیف‌پول گاهی چند برابر کمترین کارمزد را نشان می‌دهد

برای یک انتقال ساده انعام حدود ۰٫۱ Gwei هم کافی است و کمترین کارمزد حدود ۰٫۰۱۶ دلار درمی‌آید. ولی در نمونه‌ای از تراکنش‌های همین روزها حدود ۲۸٪ فرستنده‌ها انعام یک Gwei یا بیشتر گذاشته بودند و میانهٔ پرداخت واقعی برای انتقال‌های ساده حدود ۰٫۰۳ تا ۰٫۰۴ دلار بود.

چرا گس اتریوم این‌قدر ارزان است و چه چیزی گرانش می‌کند

ترس از کارمزد اتریوم ریشهٔ واقعی دارد. در ۱۱ اردیبهشت ۱۴۰۱ (۱ مه ۲۰۲۲) کارمزد پایه به حدود ۸٬۶۰۰ Gwei رسید و برخی کاربران برای یک تراکنش چند هزار دلار کارمزد دادند. امروز همان کارمزد حدود ۰٫۲۲ Gwei است و در ۳۰ روز اخیر هم از حدود ۲۵ Gwei بالاتر نرفت.

دو تغییر اصلی این فاصله را توضیح می‌دهند. نخست اینکه سقف گس هر بلاک در ۲۰۲۵ از ۳۰ میلیون به ۶۰ میلیون رسید و شبکه در هر بلاک دو برابر کار می‌پذیرد. دوم اینکه بخشی از کاربران به لایه دوم اتریوم رفتند. شبکه‌هایی مثل Base و Arbitrum روی اتریوم سوارند و کارشان را بسیار ارزان‌تر انجام می‌دهند. لایه‌های دوم از ارتقای دنکون به بعد داده‌شان را در بلاب می‌نویسند. بلاب فضای جداگانه‌ای برای همین داده‌هاست و بازارش از گس لایه اول جداست. هر بلاب حدود ۰٫۰۰۴ دلار خرج دارد.

ارتقاهای اتریوم و اثرشان بر کارمزد

ارزانی تا کی می‌ماند

ارزانی امروز همیشگی نیست. کارمزد پایه با هر بلاک پرشده تا ۱۲٫۵٪ بالا می‌رود و شش بلاک پر پیاپی آن را دو برابر می‌کند. موج تقاضای ناگهانی می‌تواند کارمزد را چند برابر کند، پس عدد را همان لحظهٔ ارسال ببینید و به وعدهٔ ارزانی ارتقای بعدی تکیه نکنید.

شبکه همچنان کارمزد پایه را می‌سوزاند و این از رشد عرضهٔ ETH می‌کاهد. ولی با کارمزدی این‌قدر کم، شبکه بیش از آنچه می‌سوزاند ETH تازه منتشر می‌کند و عرضه در ۳۰ روز اخیر اندکی افزایش یافت. پس فعلاً نمی‌توان گفت شمار ETH با گذشت زمان رو به کاهش است.

فرستادن تتر و ETH روی کدام شبکه ارزان‌تر است

اگر تتر دارید، معمولاً دو شبکه پیش رویتان است، ERC-20 روی اتریوم و TRC-20 روی ترون. تفاوت فنی‌شان را در مقالهٔ تفاوت ERC20 و TRC20 توضیح داده‌ایم. باور رایج می‌گوید ترون همیشه ارزان‌تر است، ولی با عددهای امروز و بدون انرژی ذخیره‌شده برعکس درمی‌آید. ترون کارمزد تتر را با واحدی به نام انرژی حساب می‌کند. کسی که TRX را از پیش استیک کرده یا انرژی اجاره کرده باشد انرژی ذخیره‌شده دارد و بقیه باید انرژی را با TRX بخرند.

هزینهٔ هر شبکه کنار هم

برای تتر، ERC-20 امروز از ترونِ بدون انرژی ارزان‌تر است. ترون فقط برای کسی که انرژی ذخیره کرده باشد ارزان می‌ماند.

ردیف‌های Base و Arbitrum و OP را از نمونه‌ای از تراکنش‌های واقعی همان روز گرفته‌ایم و فقط اندازهٔ تقریبی را نشان می‌دهند. ردیف‌های BNB و پالیگان و سولانا و ترون را از قاعدهٔ کارمزد خود آن شبکه‌ها حساب کرده‌ایم. مقایسهٔ بیشتر را در بهترین شبکهٔ انتقال تتر و ارزان‌ترین روش انتقال تتر می‌توانید ببینید.

لایه‌های دوم ده تا چند صد برابر از لایه اول ارزان‌ترند و از امنیت اتریوم بهره می‌برند. ولی بی‌ریسک نیستند. ترتیب تراکنش‌ها را در آن‌ها بخشی به نام ترتیب‌دهنده (Sequencer) تعیین می‌کند و این بخش متمرکز است، یعنی دست یک مجموعه است. پولی که از لایه دوم به اتریوم برمی‌گردانید هم زمان و هزینه دارد.

پیش از زدن دکمهٔ ارسال

مهاجم از آدرسی که شبیه یکی از آدرس‌های آشنای شماست، مبلغ بسیار کوچکی برایتان می‌فرستد. این تراکنش در تاریخچهٔ کیف‌پولتان می‌نشیند و مهاجم منتظر می‌ماند شما آدرس او را به‌جای آدرس درست کپی کنید. به این حمله مسموم‌سازی آدرس می‌گویند. بر پایهٔ گزارش‌های تحلیلی، شمار این تراکنش‌های ریز پس از فوساکا از حدود ۳۰ هزار به میانگین حدود ۱۶۷ هزار در روز رسید. در بازهٔ ۷۳ روزهٔ پس از فوساکا هم کاربران حدود ۶۳ میلیون دلار از این راه از دست دادند که حدود ۵۰ میلیونش یک سرقت واحد بود. دربارهٔ امنیت کیف‌پول مقالهٔ جداگانه‌ای داریم.

سه کار پیش از ارسال

شبکه‌ای که برای ارسال انتخاب می‌کنید باید همان شبکه‌ای باشد که کیف‌پول یا صرافی مقصد می‌پذیرد، وگرنه ممکن است پولتان را از دست بدهید. آدرس را از تاریخچهٔ کیف‌پول کپی نکنید و کامل با نسخهٔ اصلی بسنجید، نه فقط چند حرف اول و آخرش. بار اول مبلغ کوچکی بفرستید و بعد از رسیدنش سراغ مبلغ اصلی بروید.

تنظیم کیف‌پول برای اینکه گس بیشتر از لازم ندهید

در متامسک سه گزینهٔ Low، Market و Aggressive را می‌بینید و پشتشان بخش Advanced است. برای انتقال ساده معمولاً Market کافی است، ولی عددی که کیف‌پول نشان می‌دهد گاهی چند برابر کمترین کارمزدی است که تراکنش را می‌گذراند. پیش از تأیید، عدد را با جدول بالا مقایسه کنید و اگر چند برابر بود، در Advanced انعام را خودتان پایین بیاورید.

در Advanced سه عدد می‌بینید، سقف کارمزد، انعام و Gas limit. Gas limit سقف گسی است که حاضرید برای این تراکنش خرج کنید، و بهتر است به آن دست نزنید، مگر دلیل مشخصی داشته باشید. گسی که خرج نشود به شما برمی‌گردد. اگر سقف را کمتر از نیاز بگذارید، کار وسط راه می‌ایستد، همهٔ گسی که برای سقف گذاشته‌اید خرج می‌شود و تراکنش ناموفق می‌ماند. اگر Gas limit از گس ذاتی هم کمتر باشد، شبکه تراکنش را از اول نمی‌پذیرد و چیزی از شما کم نمی‌شود. گس ذاتی کمترین گسی است که هر تراکنش برای ثبت‌شدن لازم دارد.

ساعت ارسال اثر کوچکی دارد. ارزان‌ترین زمان شنبه و یکشنبه به وقت جهانی است و در روزهای کاری ساعت ۰۶:۳۰ تا ۱۵:۳۰ به وقت تهران. بین ۱۸:۳۰ تا ۰۰:۳۰ کارمزد پایه چند برابر ساعت‌های ارزان است، ولی برای یک انتقال ساده این فاصله حدود یکی دو سنت است.

کیف‌پولی که از EIP-7702 پشتیبانی کند می‌تواند چند کار را در یک تراکنش جمع کند، و گس آن را هم کسی دیگر بپردازد.

MEV و سواپ

وقتی سواپ می‌کنید، ربات‌هایی سفارش شما را در صف می‌بینند، پیش از شما می‌خرند و بعد از شما می‌فروشند و شما کمتر دریافت می‌کنید. به این الگو حملهٔ ساندویچ می‌گویند و یکی از شکل‌های MEV است. آربیتراژ و لیکوئید شدن هم زیر نام MEV می‌آیند، ولی اثر مثبت هم دارند. آربیتراژ یعنی خریدوفروشی که قیمت دو بازار را به هم نزدیک می‌کند و لیکوئید شدن یعنی تسویهٔ وامی که پشتوانه‌اش کافی نیست. ابزارهای ضدMEV مثل MEV Blocker و Flashbots Protect هیچ تضمینی نمی‌دهند، ولی طبق گزارش‌ها رایگان و فعال‌اند.

متامسک از ایران و گس اتریوم

متامسک برای وصل شدن به شبکهٔ اتریوم به‌طور پیش‌فرض از سرویس واسطه‌ای به نام Infura استفاده می‌کند و ایران در فهرست محدودیت‌های آن است. ConsenSys این محدودیت را در مارس ۲۰۲۲ اعلام کرد و یک راهنمای ۲۰۲۶ هم آن را تأیید می‌کند. با تنظیم پیش‌فرض ممکن است تراکنش اصلاً به شبکه نرسد.

آدرس این سرویس واسطه را RPC می‌نامند و کیف‌پول اجازه می‌دهد آن را عوض کنید. کلید خصوصی شما در هر حال دست خودتان می‌ماند. حفاظت MEV متامسک روی شبکهٔ اصلی فقط با RPC اینفورا کار می‌کند و با RPC دیگر آن را ندارید، پس اول مبلغ کوچکی بفرستید.

پیش از انتقال بعدی عدد لحظه را ببینید

کارمزد پایه را پیش از هر انتقال در اتراسکن نگاه کنید. اگر نزدیک ۰٫۲۲ Gwei این صفحه بود، انتقال ساده را با Market بفرستید. اگر چند برابر بالاتر بود، صبر کنید یا شبکهٔ ارزان‌تری را انتخاب کنید که مقصدتان هم می‌پذیرد.

سلب مسئولیت

این صفحه آموزشی است، نه توصیهٔ مالی. عددهای کارمزد با شلوغی شبکه و قیمت ETH عوض می‌شوند و همهٔ آن‌ها مربوط به ۲۳ مهر ۱۴۰۵ است.