حق تقدم سهام چیست؟ همه چیز درباره حق تقدم سهام شرکت ها در بورس

حق تقدم سهام

حق تقدم سهام یکی از مواردی است که بعد از افزایش سرمایه شرکت‌ها سهامداران را درگیر خود می‌کند. افرادی که به‌تازگی سرمایه گذاری در بورس را شروع کرده اند، ممکن است به صورت کامل با این مفهوم آشنایی نداشته باشند. به همین دلیل تصمیم گرفتیم مقاله ای در این باره بنویسیم و بیشتر درباره این موضوع توضیح دهیم. پس اگر به صورت کامل با این مفهوم آشنایی ندارید درادامه این مقاله با ما همراه باشید.

حق تقدم سهام چیست؟

همانطور که می دانید هنگامی که یک شرکت افزایش سرمایه می دهد، به نسبت درصد افزایش سرمایه تعداد سهام آن نیز افزایش پیدا می کند. (اگر با افزایش سرمایه آشنایی ندارید می توانید مقاله افزایش سرمایه چیست را مطالعه کنید) حال به دلیل اینکه سهامداران یک شرکت خواهان حفظ حقوق و منافع خود در شرکت هستند، این انتظار را دارند که بعد از افزایش سرمایه شرکت، درصد مالکیت خود در شرکت را نسبت به قبل از افزایش سرمایه حفظ بکنند.

به همین دلیل براساس قانون تجارت این حق برای سهامداران شرکت در نظر گرفته می شود. بر این اساس، درصورتی که یک شرکت سهام جدیدی برای فروش منتشر کند، سهامداران فعلی در خرید این سهام جدید اولویت دارند. به این اولویت در خرید سهام نسبت به سهامداران جدید، حق تقدم خرید سهام گفته می شود.

مثال برای حق تقدم سهام

فرض کنید شرکتی ۵۰ درصد افزایش سرمایه می دهد. در نتیجه تعداد سهام آن شرکت نیز به همین نسبت افزایش پیدا می کند. حال فرض کنید شما ۱۰۰۰ سهم از این شرکت را قبل از افزایش سرمایه داشته اید. در صورتی که این شرکت افزایش سرمایه بدهد و تعداد سهام شما تغییری نکند. میزان مالکیت شما در شرکت نسبت به حالت قبل از افزایش سرمایه، کاهش پیدا می کنند.

به همین دلیل، برای اینکه درصد مالکیت شما ثابت بماند، شرکت این حق را به شما می دهد که به نسبت درصد افزایش سرمایه، حق تقدم در خرید سهام جدید منتشر شده داشته باشید. در نتیجه شما به اندازه ۵۰ درصد از تعداد سهام جدیدی که داشته اید، حق تقدم سهام خواهید داشت. پس در این حالت ۵۰۰ حق تقدم خرید سهام (۵۰% از ۱۰۰۰ سهم شما) به شما تعلق خواهد گرفت.

نحوه استفاده از حق تقدم سهام

دقت داشته باشید که فقط زمانی که شرکت سهام جدید برای فروش منتشر کند، این قضیه صادق است؛ یعنی در افزایش سرمایه از محل آورده نقدی. ولی مثلا در افزایش سرمایه از محل سود انباشته، سودی که متعلق به سهامداران شرکت است تبدیل به سهام می شود. اینجا دیگر حق تقدم سهام معنی ندارد. بعد از اینکه این افزایش شرکت در مجمع تصویب شد، یک فرم برای سهامداران ارسال می شود که به آن گواهی حق تقدم خرید سهام گفته می شود.

در این فرم اطلاعات افزایش سرمایه شرکت مشخص شده است؛ مثلا در مثال قبلی شما گواهی خرید ۵۰۰ حق تقدم خواهید داشت. اگر شما تمایل داشته باشید که درصد مالکیت خود در شرکت را حفظ کنید و در افزایش سرمایه شرکت کنید، باید این فرم را طی مهلتی که شرکت مقرر کرده، پر کرده و برای شرکت ارسال کنید. در صورتی که این کار را انجام ندهید، از نظر شرکت شما تمایلی به شرکت در افزایش سرمایه ندارید.

این مطلب را حتما بخوانید:  کدام شرکت ها اقدام به افزایش سرمایه می کنند؟

در شکل زیر می توانید یک نمونه از فرم گواهی حق تقدم سهام را مشاهده کنید:

حق تقدم سهام

چگونه حق تقدم را به سهم تبدیل کنیم؟

هنگامی که شما فرم شرکت در افزایش سرمایه را پر کرده اید، باید به همان نسبت نیز برای شرکت آورده نقدی داشته باشید. در نتیجه باید به ازای هر گواهی که دارید مبلغی معادل ارزش اسمی سهم را پرداخت نمایید. همانطور که می دانید ارزش اسمی هر سهم در ایران در حال حاضر ۱۰۰۰ ریال است. در نتیجه به ازای هر گواهی که دارید و ۱۰۰۰ ریالی که پرداخت می کنید ۱ عدد سهم به شما تعلق خواهد گرفت.

در صورتی که در مهلت مقرر این ۱۰۰۰ ریال را پرداخت کنید، بعد از اینکه افزایش سرمایه شرکت نزد سازمان بورس به ثبت می رسد، حق تقدم های شما نیز به صورت اتوماتیک تبدیل به سهام عادی خواهد شد. این پروسه معمولا بین ۳ تا ۶ ماه زمان خواهد برد.

نحوه فروش حق تقدم

از آنجایی که برخی از سهامداران ممکن است تمایلی نداشته باشند که در افزایش سرمایه شرکت کنند، باید امکانی برای عدم شرکت آنها در افزایش سرمایه نیز در نظر گرفته بشود. به همین دلیل بعد از برگزاری مجمع شرکت یک نماد حق تقدم نیز در بازار برای آن شرکت تعریف می شود تا سهامداران بتوانند از طریق آن نماد، حق های خود را به فروش برسانند؛ مثلا اگر شرکت ایران خودرو با نماد خودرو افزایش سرمایه بدهد، نماد حق تقدم آن خودروح. خواهد بود.

در مثالی که زدیم شما ۱۰۰۰ سهم خودرو و ۵۰۰ حق خودرو بعد افزایش سرمایه خواهید داشت. شما می توانید مثل سهام عادی حق تقدم خود را نیز از طریق کارگزاری و یا از طریق سیستم آنلاین به فروش برسانید. معمولا قیمت حق تقدم به اندازه همان مبلغ اسمی (۱۰۰۰ ریال) از قیمت سهم عادی کمتر است. البته این اختلاف می تواند به دلایل متعددی کمتر یا بیشتر از این عدد نیز باشد.

دامنه نوسان در حق تقدم

دامنه نوسان برای خرید و فروش نماد حق تقدم شرکت‌ها ۲ برابر دامنه نوسان سهام عادی است؛ یعنی یک نماد حق تقدم در طول روز می تواند مثبت ۱۰ درصد و منفی ۱۰ در صد نسبت به قیمت پایانی روز گذشته نوسان داشته باشد. پس افرادی که آن را خرید و فروش می کنند باید با این علم که ریسک این کار بیشتر از خرید و فروش سهام عادی است، این کار را انجام بدهند.

چرا که در این حالت در طول روز در بیشترین حالت می تواند حدود ۲۰ درصد نوسان داشته باشد. در صورتی که این دامنه نوسان برای سهام عادی نزدیک به  ۱۰ درصد است.

این مطلب را حتما بخوانید:  افزایش سرمایه چیست؟ انواع روش های افزایش سرمایه

برای مثال در شکل زیر تصویر نماد حق تقدم گروه دارویی سبحان را می بینید که دامنه نوسان مجاز آن نسبت به قیمت پایانی روز گذشته، ۱۰ درصد است.

 حق تقدم سهام

نماد حق تقدم چه مدت باز است

نماد حق تقدم یک شرکت فقط در طی یک بازه زمانی مشخصی قابلیت خرید و فروش دارد، نه برای همیشه. طبق قوانین بورس این بازه زمانی نباید کمتر از ۶۰ روز باشد. معمولا همین بازه ۲ ماهه نیز برای معاملات در نظر گرفته می شود. طی این بازه افرادی که تمایلی به شرکت در افزایش سرمایه ندارند حق خود را می فروشند. همچنین افرادی که در مجمع سهامدار نبوده اند می توانند این حق تقدم ها را خریداری  کنند.

افرادی که به تازگی این حق تقدم ها را بخرند، باید مبلغ اسمی سهم را به حساب شرکت واریز کنند تا تبدیل به سهم عادی شود. البته خیلی از افراد نیز این حق ها را مانند سهام عادی خرید و فروش می کنند و از نوسانات آن سود می برند.

حق تقدم استفاده نشده چیست؟

حال ممکن است فردی فرم شرکت در افزایش سرمایه شرکت را تکمیل نکند و همچنین حق تقدم خود را نیز در مهلت معین شده به فروش نرساند. در این حالت اصطلاحا به این حق تقدم ها، حق تقدم استفاده نشده گفته می شود. در این حالت، شرکت آنها را از طریق آگهی و به روش حراج به فروش می رساند. سپس کارمزدهای فروش از مبلغ مربوطه کسر شده و باقیمانده آن را به حساب سهامداران واریز می کند.

قیمتی که این حق تقدم ها به فروش می رسد معمولا نزدیک به قیمت آخرین روزهای معامله نماد حق تقدم است؛ اما ممکن است از آن کمتر و یا بیشتر هم باشد. در نهایت این نکنه را مد نظر داشته باشید که هر فردی که در زمان برگزاری مجمع شرکت سهامدار باشد، مشمول تصمیمات مجمع از قبیل افزایش سرمایه و … می شود. پس حق تقدم سهام به افرادی تعلق می گیرد که در زمان برگزاری مجمع شرکت، سهامدار بوده اند.

نویسنده:

پیمان باغچه سرا

به این مقاله امتیاز دهید

میانگین امتیازات: ۳.۷ / ۵. تعداد امتیاز: ۲۳۸

اولین نفری باشید که به این مقاله امتیاز میدهید

1,006 پاسخ

  1. سلام من حق تقدم شلعاب خریدم ولی مبلغ اسمی رو دیر براشون واریز کردم الان بعد از سه ماه هنوز این مبلغ رو پس ندادن

    1. باسلام دوست عزیز
      از طریق امور سهام شرکت پیگیری کنید

  2. سلام.من حق تقدم غمینو خریدم اما مدتی پورتفومو چک نکردم.الان غمینوح بسته شده و مهلت استفادش تموم شده.از پورتفو قابل نمایش نیست.باید چیکارکنم؟

    1. باسلام دوست عزیز
      خریداری که حق‌تقدم را در دوره پذیره‌نویسی اولیه خریداری می‌کند، اگر صد تومان واریزی آن را پیش از اتمام مهلت پذیره‌نویسی از طریق سیستم بانکی به حساب شرکت نریزد، با فرض آنکه مطالباتی از شرکت نداشته باشد، باید منتظر تبدیل حق‌تقدم‌هایش به استفاده نشده و حراج آنها در دوره بعدی از مراحل پذیره‌نویسی باشد. در این حالت باید دارنده حق‌تقدم خوش‌شانس باشد که بازار رو به رشد باشد تا در دوره حراج، میانگین قیمت فروش حق‌تقدم بالاتر از قیمت خرید شده بوده و سبب شود سودی به او برسد وگرنه باید تحمل ضرری از یک تا صد درصد را داشته باشد.

  3. با سلام. شرکت ارفع یه آگهی روی کدال گذاشته برای پذیره نویسی حق تقدمهایی که فکر میکنم استفاده نشده باشن. اعلام شده به ازای هر سهم، صد تومن بریزید به یه حسابی. من فقط ارفع دارم (حق تقدم ندارم). خواستم بدونم اگر الان مثلا پونصد هزار تومن (که میشه ۵۰۰۰ تقدم استفاده نشده) بخرم، ۵۰۰۰ سهم به پورتفوی من اضافه میشه؟ خیلی ممنون

    1. باسلام دوست عزیز
      با عنایت به انقضای مهلت استفاده از حق تقدم مذکور برای تحقق افزایش سرمایه سهام برای پذیره نویسی عمومی عرضه میگردد.در پذیره‌نویسی پس از اتمام فرآیند، باید مراحل مربوط به ثبت شرکت دنبال شود. این مرحله ممکن است روزها یا ماه‌ها به درازا بکشد. پس از آن است که شاهد بازگشایی نماد معاملاتی در بازار سهام و انجام دادوستد و نمایش در پرتفو خواهیم بود.

  4. سلام
    به سوال در رابطه با حق تقدم های استفاده نشده ای که آگهی عمومی میشه و شرکت شماره حساب اعلامی میکنه برای واریز مبلغ اسمی سهام داشتم.
    میخواستم ببینم خرید این حق تقدم ها برای عموم آزاد هست یا فقط باید سهام دار شرکت باشیم؟
    یعنی مثلا در صورتی که سهام دار شرکت ارفع نیستیم اما مبلغ اسمی سهام برای حق تقدم های استفاده نشده رو واریز کنیم، سهام جدید به ما هم تعلق میگیره یا اینکه حتما باید به تعداد حق خریداری شده سهام هم داشته باشیم از قبل؟
    ممنون

    1. باسلام دوست عزیز
      برای عموم آزاد است

  5. سلام وقت بخیر ممنون ازشما ولی جوابی که دادید به سوالی که پرسیدم هیچ ربطی نداشت!!!

  6. سلام
    من اگر حق تقدم استفاده نشده بخرم کی به حساب پورتفوم اضافه میشه؟ وقتی که همه حق تقدم ها فروخته شد یا اینکه همون زمانیکه خریدم میتونم از طریق کارگزاری با پرداخت وجه به حسابم اضافه کنم؟
    با تشکر

    1. باسلام دوست عزیز
      بعد از اتمام ثبت افزایش سرمایه در بورس و ثبت شرکتها

  7. سبام ببخشید من حق تقدم خساپا و وغشان رو دادم هنوز رو پرتفوم نیومده آیا باید کار
    خاصی انجامبدم؟

    1. باسلام دوست عزیز
      برای پیگیری با کارگزاری و امور سهام شرکت تماس بگیرید

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *