بازدهی بورس در برابر تورم همان چیزی است که بعد از هر خبر تورمی می‌خواهید بدانید. پول را بانک بگذارید و سود بگیرید یا وارد بورس شوید و نوسانش را بپذیرید؟ جواب کوتاه این است که در پنج سال ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۴ بورس هر سال از تورم عقب ماند، در ۱۴۰۵ جهشی آمد که بخشی را جبران کرد و بازه‌ی هفت‌ساله با پنج‌ساله فرق میکند.
این صفحه بدون اغراق بورس را با سود بانکی و تورم می‌سنجد، با جدول سالانه‌ی ۱۳۹۸ تا ۱۴۰۵ و نکته‌ای که کمتر گفته می‌شود، اینکه سود بورس جهشی می‌آید و قسطی نمی‌آید. اگر دنبال عدد ماهانه‌اید، آن را در مقاله‌ی درآمد ماهیانه از بورس با سرمایه‌های مختلف حساب کرده‌ایم.
بازدهی بورس مثل سود بانک تضمین‌شده نیست
مهم‌ترین تفاوت بورس با بانک این است که در بورس هیچ سود قطعی و از پیش تعیین‌شده‌ای وجود ندارد. وقتی سهام یک شرکت را می‌خرید، قیمتش را عرضه و تقاضای میلیون‌ها نفر تعیین میکند. پس نمی‌شود با قطعیت گفت سهم فلان تا هفته‌ی بعد ۱۰ درصد رشد میکند.
سود کردن در بورس یعنی درست پیش‌بینی کردن رفتار آینده‌ی بازار، و مهارت و تجربه این احتمال را بالاتر میبرد. برای همین بازدهی بورس در برابر تورم هر سال یک عدد نیست و باید در بازه‌های بلند سنجیده شود.
دامنه نوسان روزانه بورس چقدر است
قیمت هر سهم در هر روز معاملاتی فقط تا حدی که سازمان بورس تعیین کرده تکان می‌خورد. این حد از مهر ۱۴۰۳ برای بیشتر نمادها ۳ درصد بالا یا پایین نسبت به قیمت پایانی روز قبل است (بدون کارمزد) و در برخی نمادها و تابلوها فرق میکند.
یک مثال عددی. اگر ۱۰۰ میلیون تومان در بورس داشته باشید، در یک روز معاملاتی حداکثر ۳ میلیون تومان سود یا ۳ میلیون تومان زیان می‌کنید.
سود مرکب در بورس چطور کار میکند
وقتی چند روز پشت سر هم سود کنید، سود هر روز روی سرمایه‌ی جدید حساب می‌شود، یعنی سرمایه‌ی اولیه به‌علاوه‌ی سودهای قبلی، و مجموع واقعی از جمع ساده‌ی درصدها بیشتر درمی‌آید. زیان پشت سر هم هم مرکب می‌شود، فقط هر روز از مبلغ کمتری کم می‌شود.
پنج روز سقف مثبت ۱۵٫۹ درصد میدهد و پنج روز سقف منفی ۱۴٫۱ درصد. نکته‌ی مهم‌تر طرف دیگر ماجراست. بعد از ۱۰ درصد افت، برای برگشتن به نقطه‌ی اول باید ۱۱٫۱ درصد بالا بروید و بعد از ۵۰ درصد افت، ۱۰۰ درصد. برای همین در بورس نگه داشتن سرمایه از دنبال کردن سود بزرگ مهم‌تر است.
سود بورس واقع‌بینانه چقدر است
هیچ عدد ثابتی برای سود بورس وجود ندارد، ولی می‌شود سه نوع سرمایه‌گذار را از هم جدا کرد و برای هرکدام انتظار معقولی داشت.
- سرمایه‌گذار مبتدی بدون آموزش. احتمال زیان بالاست و بسیاری از تازه‌واردها در سال اول بخشی از سرمایه‌شان را از دست میدهند.
- سرمایه‌گذار نیمه‌حرفه‌ای با آموزش اولیه. در بازه‌ی بلندمدت ممکن است از سود بانکی جلو بیفتد، ولی جدول پایین نشان میدهد چند سال پشت سر هم هم می‌تواند از تورم عقب بماند.
- سرمایه‌گذار حرفه‌ای با تجربه. او هم ماه‌های صفر و منفی دارد و عدد ماهانه‌ی ثابتی ندارد. آنچه از او می‌شنوید معمولاً میانگین یک دوره‌ی خوب است.
یک حساب ساده. سال ۱۴۰۳ شاخص کل ۲۳٫۴ درصد بالا رفت، یعنی ۱۰۰ میلیون تومان حدود ۲۳ میلیون سود می‌کرد و میانگین ماهانه‌اش کمی کمتر از ۲ میلیون می‌شد. تورم همان سال ۳۹٫۷ درصد بود، پس قدرت خرید آن پول با وجود سود کم شد.
بازدهی بورس در برابر تورم و سود بانکی
برای سنجیدن بورس با تورم و دلار، شاخص کل را سال‌به‌سال کنار آن دو گذاشته‌ایم.
جدول بازدهی سالانه از ۱۳۹۸ تا ۱۴۰۵
هر ردیف از پایان اسفند تا پایان اسفند سال بعد حساب شده است. ردیف ۱۴۰۵ از ۶ اسفند ۱۴۰۴، یعنی آخرین معامله‌ی معتبر پیش از تعطیلی بازار، تا ۲۸ مهر است و تورمش تا شهریور. چون بازه‌ی شاخص حدود یک ماه بلندتر است، بازده واقعی ۱۴۰۵ کمی بیشتر از واقع درمی‌آید. تورم از شاخص قیمت مصرف‌کننده‌ی بانک مرکزی گرفته شده و شاخص کل، یعنی شاخص قیمت و بازده نقدی، سود نقدی را هم حساب میکند. بانک مرکزی برای ۱۴۰۰ دو شاخص با پایه‌ی قدیم و جدید منتشر کرد و عدد تورم آن سال بر پایه‌ی جدید است. با شاخص قدیم تورم ۱۴۰۰ کمتر درمی‌آید، حدود ۲۹٫۵ درصد، و برابرهای پنج‌ساله‌ی پایین‌تر هم کمی کوچک‌تر می‌شوند، مثلاً قیمت‌ها حدود ۶٫۴ برابر می‌شوند به‌جای ۷ برابر. جهت نتیجه‌ها عوض نمی‌شود.
پولی که به زودی لازم داریدفرض کنید ۱۰۰ میلیون تومان برای خرید ماشین دو سال دیگر کنار گذاشته‌اید. در هر دوره‌ی دو ساله‌ی تقویمی بین ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۴ شاخص کل از تورم عقب ماند. پس برای پولی که به این زودی لازم دارید، بورس جای مطمئنی نبوده است. پولی که دست‌کم پنج سال لازمش ندارید سؤال دیگری است.
سود بورس جهشی می‌آید
جدول بالا یک الگو را نشان میدهد. در بیشتر این سال‌ها بورس از تورم عقب ماند، یعنی سود اسمی گرفتید ولی قدرت خرید پولتان بیشتر نشد. دو سال بسیار خوب، ۱۳۹۸ و ۱۳۹۹، بعد پنج سال زیان واقعی پشت سر هم و بعد ۱۴۰۵ که بخش بزرگی را برمی‌گرداند. سود بورس مثل قسط ماهانه‌ی بانک نیست و در چند دوره‌ی کوتاه یک‌جا می‌آید. کسی که وسط پنج سال سخت از بازار بیرون رفته باشد، جهش را ندیده است.
برای دیدن اندازه‌ی ماجرا یک حساب ساده بکنید. قیمت‌ها از پایان ۱۳۹۹ تا پایان ۱۴۰۴ حدود ۷ برابر شد، یعنی پولی که در بانک می‌ماند باید هر سال حدود ۴۷ درصد سود می‌داد تا قدرت خریدش بماند. شاخص کل در همین مدت سالی حدود ۲۳ درصد رشد کرد و دلار آزاد سالی حدود ۴۶ درصد. نرخ سود بین‌بانکی هم در شهریور و مهر ۱۴۰۵ تنها ۲۴ درصد بود، در حالی که تورم نقطه‌به‌نقطه‌ی شهریور را بانک مرکزی ۸۳٫۸ درصد اعلام کرد. بانک، دست‌کم در این مقطع، قدرت خرید را نگه نمی‌دارد.
بازدهی بورس در برابر تورم در بازه‌ی هفت‌ساله
حالا نقطه‌ی شروع را به پایان ۱۳۹۷ ببرید. تا پایان ۱۴۰۴ شاخص حدود ۲۱ برابر شد، قیمت‌ها حدود ۱۵ برابر و دلار حدود ۱۳ برابر. یعنی در هفت سال بورس هم از تورم جلو افتاد هم از دلار، ولی این برتری از همان دو سال ۱۳۹۸ و ۱۳۹۹ آمد. اگر از پایان ۱۳۹۹ شروع کنید، شاخص تا پایان ۱۴۰۴ فقط حدود ۲٫۸ برابر شد، در برابر ۷ برابر برای قیمت‌ها و ۶٫۶ برابر برای دلار.
پس جواب «بورس بهتر است یا بانک» به دو چیز بستگی دارد، از کجا شروع کرده‌اید و تا چه زمانی می‌مانید. در ۱۴۰۵ بورس از دلار هم جلو افتاد، با ۱۲۳ درصد در برابر ۶۰ درصد، ولی این سرعت را به سال‌های بعد تعمیم ندهید. گزینه‌ی میانی صندوق‌های درآمد ثابت است که طبق گزارش‌های منتشرشده در سال منتهی به فروردین ۱۴۰۵ حدود ۳۲ تا ۳۶ درصد سود دادند، یعنی حدود نصف تورم همان دوره که حدود ۶۷ درصد بود.
برای دیدن اینکه این مقایسه با تورم و دلار در سال‌های پیش‌رو چگونه ادامه پیدا میکند، سناریوهای بورس در ۵ سال آینده را بخوانید.
عوامل تعیین‌کننده میزان سود شما در بورس
سود شما در بورس به یک عامل خاص بستگی ندارد، بلکه مجموعه‌ای از فاکتورها هستند که درآمد نهایی شما را تعیین می‌کنند.
- سطح دانش و مهارت تحلیلی. آشنایی با تحلیل تکنیکال، تحلیل بنیادی و تابلوخوانی به‌طور مستقیم بر کیفیت تصمیمات سرمایه‌گذاری شما اثر می‌گذارد.
- مدیریت ریسک و سرمایه. حتی بهترین تحلیلگران هم گاهی اشتباه می‌کنند. تفاوت افراد موفق و ناموفق در نحوه مدیریت ضررها و حفاظت از سرمایه است.
- میزان سرمایه اولیه. هرچند درصد سود یکسان است، اما مبلغ ریالی سود با حجم سرمایه متفاوت خواهد بود.
- افق زمانی سرمایه‌گذاری. بورس در کوتاه‌مدت نوسان بالایی دارد. هرچه افق سرمایه‌گذاری شما بلندمدت‌تر باشد، احتمال کسب بازدهی مثبت بیشتر است.
- شرایط کلان اقتصادی و وضعیت بازار. عوامل بیرونی مثل نرخ تورم، نرخ ارز، تحریم‌ها و سیاست‌های پولی و مالی دولت بر بازدهی بازار تأثیر دارند.
- کنترل هیجانات. ترس و طمع دو دشمن اصلی سرمایه‌گذار هستند. تصمیم‌گیری هیجانی باعث خرید در سقف و فروش در کف می‌شود.
آیا می‌شود از بورس درآمد ماهانه ثابت داشت
پاسخ کوتاه این است که خیر، درآمد ثابت ماهانه از بورس واقع‌بینانه نیست.
بورس ذاتاً یک بازار نوسانی است. حتی حرفه‌ای‌ترین معامله‌گران هم ماه‌هایی دارند که سودشان صفر یا حتی منفی است. آنچه اهمیت دارد، میانگین بازدهی در بازه‌های بلندمدت است نه عملکرد یک ماه خاص.
اگر کسی سود ثابت ماهانه از بورس وعده میدهد، با احتیاط بیشتری با او حرف بزنید، چون چنین ادعایی یا از ناآگاهی از ماهیت بازار می‌آید یا مقدمه‌ی دام است. برای دیدن اینکه درآمد ماهانه با سرمایه‌های مختلف چه عددی می‌شود، درآمد ماهیانه از بورس را بخوانید.
راه‌های مختلف کسب سود از بورس
بسیاری فکر می‌کنند تنها راه سود در بورس، خرید سهم ارزان و فروش آن با قیمت بالاتر است. اما در واقع چند مسیر مختلف برای کسب درآمد از بازار سرمایه وجود دارد.
- سود ناشی از افزایش قیمت سهام (Capital Gain). خرید سهم در قیمت پایین و فروش در قیمت بالاتر.
- سود نقدی تقسیمی (DPS). بسیاری از شرکت‌ها سالانه بخشی از سود خود را بین سهامداران توزیع می‌کنند. این درآمد مستقل از قیمت سهم است.
- سرمایه‌گذاری در صندوق‌های سرمایه‌گذاری. اگر وقت یا دانش کافی برای تحلیل ندارید، صندوق‌های سرمایه‌گذاری گزینه مناسبی هستند. صندوق‌های درآمد ثابت ریسک کمتر از سهام و نقدشوندگی بیشتر از سپرده دارند و در سال منتهی به فروردین ۱۴۰۵ بازدهی‌شان طبق گزارش‌های منتشرشده حدود ۳۲ تا ۳۶ درصد بود، در حالی که صندوق‌های سهامی هم پتانسیل بیشتر و هم نوسان بیشتری دارند.
- اوراق بدهی (اوراق مشارکت و اسناد خزانه). این ابزارها سود شبه‌تضمینی دارند و برای افراد ریسک‌گریز مناسب هستند.
چگونه احتمال سودآوری خود را در بورس افزایش دهیم
با تکیه بر تجربه‌ی سرمایه‌گذاران باتجربه، رعایت این اصول معمولاً شانس موفقیت را بالا میبرد.
- قبل از هر چیز آموزش ببینید. بدون آموزش وارد بورس نشوید. یادگیری مبانی تحلیل بنیادی و تکنیکال ضروری است.
- با سرمایه کم شروع کنید. تا زمانی که تجربه کافی کسب نکرده‌اید، مبالغ بزرگ وارد بازار نکنید.
- سبد سهام متنوع بچینید. تمام سرمایه‌تان را روی یک سهم نگذارید. تنوع‌بخشی ریسک را کاهش میدهد.
- حد ضرر تعیین کنید. قبل از هر معامله، مشخص کنید در صورت حرکت قیمت بر خلاف انتظارتان، در چه نقطه‌ای از معامله خارج می‌شوید.
- به بازار نگاه بلندمدت داشته باشید. سعی نکنید در مدت کوتاه ثروتمند شوید. سرمایه‌گذاری بلندمدت و صبورانه معمولاً بهترین نتیجه را میدهد.
- از رفتار هیجانی پرهیز کنید. در روزهای منفی بازار وحشت‌زده نشوید و در روزهای سبز بازار طمع نکنید.
بورس، بانک و تورم در یک نگاه
- سود بورس تضمین‌شده نیست و با سود بانکی تفاوت ذاتی دارد.
- دامنه‌ی نوسان روزانه در بیشتر نمادها ۳ درصد بالا یا پایین است.
- بازدهی بورس در برابر تورم از ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۴ هر سال منفی بود و در ۱۴۰۵ جبران بزرگی آمد.
- در بازه‌ی هفت‌ساله‌ی ۱۳۹۷ تا ۱۴۰۴ شاخص از تورم و دلار جلو افتاد، اما این برتری از دو سال ۱۳۹۸ و ۱۳۹۹ آمد.
- میزان سود شما بیش از هر چیز به دانش، مدیریت ریسک، نقطه‌ی شروع و صبر شما بستگی دارد.
هیچ بازاری بدون ریسک نیست، ولی ریسک آگاهانه با ورود کورکورانه فرق دارد. قدم بعدی‌تان این باشد که افق این پول را روی کاغذ بیاورید و بعد بین بورس، صندوق و بانک انتخاب کنید. اگر طلا، دلار و مسکن هم در ذهن‌تان است، مقایسه‌ی بورس با سایر بازارها را ببینید.
سلب مسئولیتاین مطلب آموزشی است و توصیه‌ی خرید یا فروش نیست. عددهای سال‌های گذشته می‌گویند چه اتفاقی افتاده، نه اینکه چه اتفاقی خواهد افتاد. پیش از هر تصمیم مالی توان ریسک خودتان را بسنجید و در صورت نیاز با مشاور دارای مجوز صحبت کنید.
نویسنده: پیمان باغچه‌سرا
نظر شما درباره این مقاله چیست؟
شما چه امتیازی می‌دهید؟