کسی که دکمهٔ «واریز» جلویش است و نمی‌خواهد فقط به ظاهر یک صفحهٔ شیک اعتماد کند، معمولاً همین را می‌پرسد: چطور اعتبار سایت را بسنجیم؟ جواب هشت آزمون است، شش‌تایش روی خود سایت و سامانه‌های رسمی و دوتای دیگر برای کانال‌ها و پول کم. فقط یک چیز را همان اول بدانید. هر آزمون یک چیز را نشان می‌دهد و چیز دیگری را نه. مثلاً اینماد نشان می‌دهد کسی کسب‌وکاری را ثبت کرده، ولی دربارهٔ امنیت پولتان حرفی نمی‌زند. کنار هر آزمون نوشته‌ایم چه چیزی را ثابت می‌کند و چه چیزی را نه.
چطور اعتبار سایت را بسنجیم؛ شش آزمون روی خود سایت و سامانه‌های رسمی
پیش از شروع سه چیز را کنار دستتان بگذارید. اولی نشانی دقیق سایت است، دومی نام حقوقی شرکتی که ادعا می‌کند پشت آن ایستاده، و سومی روشی که برای پرداخت از شما خواسته‌اند. رئیس پلیس امنیت اقتصادی فراجا (نیروی انتظامی) ۱۳ مهر ۱۴۰۵ توصیه کرد پیش از سرمایه‌گذاری در یک پلتفرم آنلاین، ریشه، هویت و سابقهٔ فعالیت خود پلتفرم را بررسی کنید (به نقل مهر). آزمون‌های پایین هم همین چیزها را از چند راه می‌سنجند.
آنچه خودمان امتحان کردیم و آنچه نه
ابزار دامنه، آرشیو اینترنت، استعلام اتحادیه، جست‌وجوی تصویر و پیش‌نمایش کانال تلگرام را از بیرون ایران خودمان باز کردیم و کار می‌کنند. اینماد، ساماندهی، ثبت شرکت‌ها، فهرست سازمان بورس و سایت پلیس فتا از بیرون ایران برای ما باز نشد. شرح آن‌ها از گزارش‌های رسانه‌ای و منابع دیگر است و خودتان باید از داخل ایران ببینید. سر هر آزمون نوشته‌ایم چه کنید.
سن دامنه و تاریخچهٔ سایت
اول ببینید نشانی سایت چند ساله است. برای دامنه‌های com و net به lookup.icann.org بروید و نام دامنه را بنویسید. تاریخ ثبت، تاریخ انقضا، شرکت ثبت‌کننده و وضعیت دامنه را می‌بینید. بخش مالک معمولاً پنهان است و در نمونه‌ای که امتحان کردیم هم نبود.
برای دامنه‌های ir از بیرون ایران نتوانستیم تاریخ ثبت را ببینیم و نام دارنده هم پنهان بود. پس برای سن چنین سایتی به آرشیو اینترنت (Wayback Machine) تکیه کنید. به web.archive.org بروید و نشانی سایت را در کادر بالای صفحه بنویسید. نمودار سال‌ها نشان می‌دهد آرشیو از چه سالی سایت را نگه داشته. از قدیمی‌ترین سال شروع کنید و روی روزهای رنگی تقویم بزنید تا ببینید آن موقع سایت چه بوده. اگر سایتی که حالا طرح سرمایه‌گذاری می‌فروشد چند ماه پیش فروشگاه لباس بوده، یادداشتش کنید. روی دامنهٔ خودمان اولین ذخیره آبان ۱۳۹۲ بود و با تاریخ ثبت دامنه در مرداد همان سال جور درمی‌آمد.
این آزمون سن دامنه و اولین زمان دیده‌شدن سایت را نشان می‌دهد. هویت مالک را نشان نمی‌دهد، چون دامنهٔ قدیمی را می‌شود خرید یا جابه‌جا کرد، و دامنهٔ تازه هم خودبه‌خود نشانهٔ بدی نیست. نبودن ذخیره در آرشیو چیزی را رد نمی‌کند و بودنش هم فعالیت مالی را تأیید نمی‌کند.
اینماد و ساماندهی
اینماد (نماد اعتماد الکترونیکی) نمادی است که بعضی سایت‌ها پایین صفحه می‌گذارند و می‌گوید کسب‌وکار در سامانهٔ تجارت الکترونیک ثبت شده. ساماندهی هم نمادی جداست و به ثبت سایت مربوط می‌شود. این توضیح‌ها از منابع دیگر است و بهتر است خودتان از داخل ایران ببینید.
روی نماد اینماد سایت کلیک کنید. نماد واقعی شما را به صفحه‌ای در دامنهٔ خود اینماد (enamad.ir) می‌برد. اگر فقط یک عکس است یا به صفحه‌ای از خود سایت می‌رود، مشکوک شوید. دامنهٔ نوشته‌شده در آن صفحه باید دقیقاً همان باشد که در نوار نشانی مرورگرتان می‌بینید. مرکز توسعهٔ تجارت الکترونیکی در آذر ۱۴۰۱ دربارهٔ یک کسب‌وکار غیرمجاز هشدار داد که نمادی با نشانی شبیه زیردامنهٔ اینماد ساخته بود. زیردامنه یعنی نشانی‌ای که اسم اینماد را اول دارد ولی دامنهٔ اصلی چیز دیگری است. پس به شباهت نشانی قناعت نکنید. نماد ساماندهی هم باید به صفحه‌ای در سامانهٔ ساماندهی برسد؛ آن صفحه را هم خودتان از داخل ایران ببینید.
بر اساس همین منابع، اینماد نشان می‌دهد این کسب‌وکار و این دامنه ثبت شده‌اند. نشان نمی‌دهد مجوز کار مالی دارد، پولتان زیر نظارت است یا شرکت از نظر مالی سالم است. ساماندهی هم فقط ثبت صاحب سایت است و دربارهٔ محتوا یا مجاز بودن کار مالی چیزی نمی‌گوید.
ثبت شرکت
نام حقوقی شرکت و شناسهٔ ملی یازده‌رقمی‌اش را از خود سایت بخواهید. اگر سایتی که از شما پول می‌خواهد هیچ‌کدام را نشان نمی‌دهد، همین خودش یک نشانه است. بعد اسم یا شناسه را در سایت روزنامهٔ رسمی و سامانهٔ ثبت شرکت‌ها جست‌وجو کنید. آگهی تأسیس را بخوانید و ببینید بعدتر چه تغییری کرده. نام و نشانی شرکت باید با ادعای سایت بخواند. نشانی دقیق این دو سامانه را خودتان از داخل ایران پیدا کنید و صفحهٔ رسمی را ببینید.
بر اساس منابع دیگر، ثبت شرکت وجود حقوقی، تاریخ تأسیس، موضوع فعالیت، مدیران و سرمایهٔ ثبتی را نشان می‌دهد. موضوع فعالیتی که در آگهی نوشته‌اند مجوز همان کار نیست. سرمایهٔ ثبتی هم پولی نیست که الان در حساب باشد. شرکتی که سال‌ها پیش به ثبت رسیده، لزوماً صاحب همین سایت یا کانال هم نیست.
اتحادیهٔ کسب‌وکارهای مجازی
این یکی را خودمان امتحان کردیم و باز می‌شود. به ecunion.ir بروید و روی «استعلام مجوز» بزنید. نام دامنه یا عنوان کسب‌وکار را بنویسید و از فهرست پیشنهادی انتخاب کنید. برای کسب‌وکاری که در فهرست هست، عنوان، دامنه، نام صاحب امتیاز (کسی که پروانه به نامش صادر شده)، مدت اعتبار، نشانی و تلفن ثابت را می‌بینید. نماد خود اتحادیه هم به صفحهٔ تأیید می‌رود و برای دامنه‌ای که در فهرست نیست، می‌نویسد وجود ندارد.
مهم‌ترین کار مقایسه است. اگر نام صاحب امتیاز با شرکت پشت سایت یکی نبود، این یک زنگ خطر است. اگر کسی پروانهٔ صنفی طلافروشی نشان داد هم همین مقایسه را بکنید.
برای پلتفرم‌های طلا یک نکتهٔ دیگر هم هست. به گزارش زومیت در شهریور ۱۴۰۵، رئیس اتحادیهٔ کشوری کسب‌وکارهای مجازی گفته بود صدور پروانهٔ کسب برای پلتفرم‌های طلا حدود یک ماه است متوقف شده. پس نبودن نام یک پلتفرم طلا در این استعلام لزوماً نشانهٔ بد نیست و باید سراغ آزمون‌های دیگر بروید.
اگر نام سایت در فهرست اتحادیه باشد، یعنی اتحادیه آن را با نام صاحبش ثبت کرده. این به معنای نظارت بانک مرکزی بر پول شما نیست و بازگشت پول را هم تضمین نمی‌کند.
فهرست‌های بانک مرکزی و سازمان بورس
اگر پلتفرم طلاست، بانک مرکزی ابزاری ساخته که موجودی طلای پلتفرم را با طلایی که به کاربران بدهکار است مقایسه کند. تا مرداد ۱۴۰۵ فقط چند پلتفرم به‌صورت آزمایشی به آن وصل بودند و مهلت اتصال تا پایان شهریور بود. فهرست عمومی پلتفرم‌های متصل را پیدا نکردیم. پس اگر برندی گفت وصل است، آن را ادعای خود شرکت بدانید و وضعش را در اطلاعیه‌های بانک مرکزی یا اتحادیه جست‌وجو کنید. اتصال یا ادعای اتصال، موجودی شما را تضمین نمی‌کند.
اگر طرف مقابل خودش را کارگزار، مشاور سرمایه‌گذاری، صندوق یا سبدگردان (کسی که سبد سرمایهٔ دیگران را اداره می‌کند) معرفی می‌کند، نامش باید در فهرست نهادهای دارای مجوز سازمان بورس باشد. سازمان بورس نشانی این فهرست را cfi.seo.ir اعلام کرده. خودتان از داخل ایران صفحهٔ رسمی را باز کنید و نام شرکت را در آن بگردید. برای پلتفرم‌های رمزارز و طلا فهرست رسمی عمومی پیدا نکردیم. عضویت در انجمن فین‌تک هم عضویت صنفی خصوصی است و گاهی تمدید نمی‌شود، پس آن را مجوز و نظارت حساب نکنید.
اگر نام شرکت در فهرست سازمان بورس هست، یعنی خود این سازمان برای همان کار مشخص به آن مجوز داده. عکس مجوز در یک کانال هیچ چیز را نشان نمی‌دهد، چون سازمان بورس ۹ دی ۱۴۰۲ هشدار داد که کلاهبردار تصویر مجوز یک شرکت واقعی را در کانال جعلی می‌گذارد.
جست‌وجوی تصویر و حرف دیگران
اگر سایت یا کانال عکس رسید برداشت، مدیرعامل، مجوز یا دفتر نشان می‌دهد، همین عکس‌ها را در جست‌وجوی تصویر بگذارید. Google Lens، جست‌وجوی تصویر یاندکس یا Bing Visual Search را باز کنید و عکس را بارگذاری کنید. ما هر سه را امتحان کردیم و باز می‌شوند. اگر همان عکس قبلاً در سایت دیگری با اسم دیگری بوده یا عکس آمادهٔ استوک است، بیشتر شک کنید. نظر کاربران را هم در چند جای مختلف بخوانید، نه فقط در همان سایت.
این آزمون فقط کپی‌بودن یا تکراری‌بودن تصویر را نشان می‌دهد. اگر نتیجه‌ای نیامد، نتیجه نگیرید که عکس اصل است؛ شاید جست‌وجو هنوز آن را ندیده. نظر مثبت را هم می‌شود خرید، و نبودن شکایت هم نبودن مشکل نیست.
هر آزمون چه چیزی را ثابت می‌کند و چه چیزی را نه
جدول زیر آزمون‌ها را کنار هم می‌گذارد تا ببینید هر کدام چه چیزی را نشان می‌دهد و چه چیزی را نه. چطور اعتبار سایت را بسنجیم و نتیجه را درست بخوانیم؟ دو ستون آخر را بیشتر از بقیه نگاه کنید.
هیچ ردیفی تنها کافی نیست. هرچه چند ردیف مستقل از هم یک جواب بدهند، تصویر روشن‌تر می‌شود. این نظر خود ماست: اگر کارت شخصی برای واریز خواستند یا نام صاحب امتیاز با شرکت نخواند، واریز نکنید. اگر فقط یک آزمون ناجور درآمد، از پشتیبانی بپرسید و با پول کم امتحان کنید.
کانال تلگرام و اینستاگرام، وقتی سایتی در کار نیست
خیلی از پیشنهادهای سرمایه‌گذاری اصلاً سایت ندارند و فقط یک کانال یا صفحه دارند. کانال عمومی تلگرام را بدون عضو شدن می‌توانید با نشانی t.me/s و بعد نام کاربری کانال ببینید. ما این پیش‌نمایش را امتحان کردیم و پست‌ها را با تاریخ نشان می‌دهد. این‌ها را بررسی کنید.
- قدیمی‌ترین پستی که می‌بینید و تاریخش. این فقط حداقل سن کانال است. ما چیزی دربارهٔ نمایش تاریخ ساخت و سابقهٔ تغییر نام در راهنمای رسمی تلگرام پیدا نکردیم، و ابزارهای غیررسمی فقط برآورد می‌دهند.
- موضوع پست‌های قدیمی. اگر کانالی که حالا سیگنال می‌فروشد در پست‌های قدیمی‌اش از چیز دیگری حرف می‌زند، احتمالاً نامش را عوض کرده‌اند.
- اینکه ادمین نام و شرکتی مشخص دارد یا ناشناس است.
- شمارهٔ حساب یا کارت شخصی برای واریز. اگر در کانال سرمایه‌گذاری چنین چیزی دیدید، واریز نکنید.
به گزارش ایسنا که اعتمادآنلاین بازنشر کرده، معاون اجتماعی پلیس فتا ۲۵ مهر ۱۴۰۵ اعلام کرد پلیس برای صرافی رمزارزی، کسب‌وکار اینترنتی یا کانال روی پیام‌رسان خارجی «مجوز مستقیم» صادر نمی‌کند و ادعای چنین مجوزی را کلاهبردارانه خواند. همان گزارش می‌گوید تصویر جعلی با آرم و مهر هم دست‌به‌دست می‌شود. رمز یک‌بارمصرف و اطلاعات کیف پولتان را هرگز به ادمین ندهید. سازمان بورس هم ۹ دی ۱۴۰۲ به کانال‌هایی اشاره کرده بود که می‌خواهند به کارتی واریز کنید که در تلگرام اعلام کرده‌اند.
اگر کانالی وعدهٔ سیگنال و سود فارکس می‌دهد، صفحهٔ کلاهبرداری‌های فارکس ما را هم ببینید. همین پرسش‌ها را از صفحهٔ اینستاگرام هم بپرسید. هر کانال مشکوکی را می‌توانید با دکمهٔ Report خود تلگرام گزارش بدهید. اگر کسی به نام شما یا شرکت شما کانال ساخته، تلگرام می‌گوید با @NoToScam تماس بگیرید.
آزمون طلایی؛ واریز و برداشت کوچک
چطور اعتبار سایت را بسنجیم وقتی همهٔ آزمون‌های بالا فقط ثبت و ظاهر را می‌سنجند؟ با رفتار. این آزمون رفتار را می‌سنجد، و برای همین از همه مهم‌تر است.
پیش از واریز بزرگ، با پول کم امتحان کنید
مبلغی را واریز کنید که از دست رفتنش زندگی‌تان را به هم نریزد. بعد همان مبلغ را کامل برداشت کنید، پیش از اینکه هر واریز بزرگ‌تری بکنید. در این مدت به سه چیز نگاه کنید. پشتیبانی چقدر زود و روشن جواب می‌دهد. پولی که می‌دهید به حساب شرکتی می‌رود که اسمش را می‌دانید یا به نام یک شخص است. و رسید دارید یا نه. پیش از واریز بزرگ هم سقف برداشت و مبلغ مجاز هر برداشت را بپرسید.
چرا این آزمون هم تضمین نیست
این آزمون رفتار فعلی را در مبلغ کم نشان می‌دهد. آینده را ثابت نمی‌کند. برداشت موفق کوچک فقط می‌گوید همین مبلغ کم راحت برگشت. دربارهٔ مبلغ بزرگ‌تر چیزی نمی‌گوید، و ممکن است سقف برداشت یا شرط تازه‌ای سر راهتان بیاید. پس اگر برداشت کوچک موفق بود، کمتر نگران باشید، ولی به خودتان نگویید حالا مطمئنم.
اگر مشکوک شدید
اگر موقع سنجیدن، یکی از آزمون‌ها زنگ خطر زد، واریز بعدی را نگه دارید. رسیدها، شمارهٔ تراکنش‌ها و اسکرین‌شات‌ها را با تاریخ و نشانی صفحه نگه دارید، چون سایت یا کانال ممکن است فردا بسته شود. بعد این چند راه را بسنجید.
- به پلیس فتا گزارش بدهید: از سایت policefata.ir یا تلفن ۰۹۶۳۸۰. پلیس فتای گیلان همین نشانی و شماره را ۲۴ شهریور ۱۴۰۵ در هشداری دربارهٔ ربات‌ها و کانال‌های جعلی داده بود که با وعدهٔ سود نجومی مردم را به خرید ارز دیجیتال جعلی یا طرح سرمایه‌گذاری غیرواقعی می‌کشانند. اگر سایت برایتان باز نشد، با تلفن تماس بگیرید.
- اگر سایت ادعای عضویت در اتحادیهٔ کسب‌وکارهای مجازی داشت، صفحهٔ شکایت ecunion.ir/complaint هم هست. فرم آن را برای کسب‌وکاری که در فهرست نیست هم می‌شود پر کرد.
- برای مراحل ثبت شکایت، راهنمای «ثبت شکایت کلاهبرداری اینترنتی گام‌به‌گام» در همین سایت را بخوانید.
- اگر پولی واریز کرده‌اید، در «پیگیری حقوقی کلاهبرداری ارز دیجیتال» می‌خوانید چه چیزی را می‌شود پیگیری کرد.
بخش کلاهبرداری سایت هم الگوهای رایج را توضیح می‌دهد. هر بار که می‌پرسید چطور اعتبار سایت را بسنجیم، همین آزمون‌ها را به ترتیب تکرار کنید. به کسی که در تلگرام می‌گوید بازگرداندن پول را تضمین می‌کند، پول یا مدرک ندهید؛ این توصیهٔ خود ماست.
تاریخچهٔ به‌روزرسانی
- ۳۰ مهر ۱۴۰۵ انتشار نخست
سلب مسئولیتاین راهنما فقط به شما کمک می‌کند بهتر ببینید و جای توصیهٔ مالی یا حقوقی نیست. آزمون‌ها را تا ۳۰ مهر ۱۴۰۵ بررسی کرده‌ایم و سامانه‌های رسمی ممکن است عوض شده باشند. هیچ آزمونی امنیت پول شما را تضمین نمی‌کند. اگر مبلغ زیادی درگیر است، با وکیل مشورت کنید.
نظر شما درباره این مقاله چیست؟
شما چه امتیازی می‌دهید؟