خرید دلار با کارت ملی را احتمالاً از خبرها شنیده‌اید و حالا می‌خواهید بدانید خودتان هم می‌توانید بخرید یا نه، از کجا و با چه شرطی. جواب کوتاه این است که از مهر ۱۴۰۵ بزرگسال‌ها می‌توانند تا سقف ۱۰ هزار دلار اسکناس از چند بانک مشخص بخرند، با کارت ملی خودشان و با تحویل در شعبه. این صفحه شرایط و مراحل ثبت را کنار هم می‌گذارد، فاصلهٔ نرخ طرح با دلار آزاد را نشان می‌دهد و وضعیت طرح را با تاریخ می‌گوید، چون این موضوع زود عوض می‌شود.
وضعیت طرح تا ۱۵ آبان ۱۴۰۵تا ۱۵ آبان ۱۴۰۵ فروش اسکناس دلار با کارت ملی ادامه دارد. در ۲۹ مهر شایعهٔ توقف فروش و پایان سهمیهٔ ۱۰ هزار دلاری مطرح شد. این شایعه تأیید نشد و بانک مرکزی ادامهٔ فروش را در چارچوب ضوابط اعلام‌شده گفته است. از آن روز تا ۱۵ آبان هم خبری از پایان یا تعلیق طرح پیدا نکردیم. طبق گزارش‌ها پنج بانک می‌فروشند و سقف هر کد ملی ۱۰ هزار دلار است، ولی هنوز اعلام نشده که این ۱۰ هزار دلار را در چه مدتی می‌شود خرید. طرح موقت است و سقف و بانک‌ها و نرخ ممکن است عوض شود، برای همین پیش از رفتن به شعبه وضعیت را از خود بانک بپرسید.
خرید دلار با کارت ملی یعنی خرید اسکناس از بانک با نرخ سامانهٔ ارزی
کاری که این طرح می‌کند ساده است. بانک به بزرگسالان اسکناس دلار می‌فروشد و قیمت را هر روز از نرخ فروش اسکناس در سامانهٔ ارزی ملی می‌گیرد که به آن سام می‌گویند. فرمول دقیقش منتشر نشده و عدد ثابت نیست، به همین دلیل از روزی به روز دیگر فرق می‌کند. اسکناس را در شعبه تحویل می‌گیرید و خرید از راه بانک و با شناسهٔ فروش ثبت می‌شود. طبق گزارش‌ها برای این خرید بلیت یا گذرنامه خواسته نشده است. این خرید از ارز مسافرتی هم جداست و با آن تداخل ندارد.
برای کسی که به اسکناس دلار نیاز دارد و می‌تواند خودش به شعبه برود، این طرح یک کانال رسمی بانکی و بی‌واسطه است. برای کسی که فقط دنبال سود خرید و فروش است، همان‌طور که پایین‌تر می‌بینید، دست‌کم تا اینجا فاصلهٔ نرخ کم و ناپایدار بوده است.
طرح از شهریور تا امروز چه مسیری رفته
طرح یک‌باره شروع نشد و در چند گام جلو آمد. جدول زیر گام‌ها را با تاریخ نشان می‌دهد و عددهایش از گزارش‌های خبری است، نه جدول رسمی بانک.
بانک مرکزی عرضهٔ «تا ۲ میلیارد دلار» را اعلام کرده، پس کل طرح حجم محدودی دارد و معلوم نیست همهٔ آن عرضه شود. چون مدت اجرا هم اعلام نشده و در مجلس از طرح انتقاد شده، آن را راهی رسمی اما احتمالاً کوتاه‌مدت بدانید و برنامهٔ بلندمدت را روی آن نچینید.
چند چیز را هنوز نمی‌دانیم و حدس هم نمی‌زنیم. مدت استفاده از سقف، مدت اجرای طرح و فرمول دقیق نرخ اعلام نشده است و دربارهٔ یورو هم در این طرح تأییدی ندیدیم. هر وقت بانک مرکزی یا بانک‌ها اعلام کنند، همین صفحه را با تاریخ تازه به‌روز می‌کنیم.
چه کسانی می‌توانند بخرند و چه مدارکی لازم است
خریدار باید فرد باشد و نه شرکت، بالای ۱۸ سال داشته باشد و با کد ملی خودش بخرد. بقیهٔ شرط‌ها در جدول آمده است.
بانک ملی در اطلاعیهٔ ۱۴ مهر نوشته است که این خرید مانع گرفتن ارز مسافرتی و نیازهای ضروری نیست. اگر سفری در پیش دارید، سهمیهٔ ارز مسافرتی را جدا بررسی کنید.
سه چیز را پیش از رفتن مرور کنید، چون بیشتر گیرها از همین‌ها شروع می‌شود. کارت ملی‌تان هوشمند باشد، کارتی که با آن پرداخت می‌کنید به نام خودتان باشد و شمارهٔ همراهتان هم به نام خودتان ثبت شده باشد. اگر یکی از این‌ها جور نباشد، بهتر است پیش از ثبت درستش کنید تا وسط کار نمانید.
سقف خرید دلار با کارت ملی و بازهٔ زمانی آن
سقف هر کد ملی ۱۰ هزار دلار اسکناس است. این حداکثر است و به شما تضمین نشده، چون موجودی هر شعبه محدود است و ممکن است همان روز کمتر از خواستهٔ شما داشته باشد. در شهریور سقف ۱۰۰۰ دلار بود و حالا ده برابر شده است. رئیس‌کل بانک مرکزی دلیل این سقف را ملاحظات قانونی دربارهٔ نگه‌داشتن ارز گفته است.
پرسش مهم‌تر این است که این ۱۰ هزار دلار را در چه مدتی می‌شود خرید و هر چند وقت یک بار. بانک ملی نوشته که این مدت بعداً اعلام می‌شود. در بعضی راهنماها عدد ۳۶۵ روز آمده، اما به نظر می‌رسد از طرح‌های پیشین گرفته شده و تأیید نشده، پس به آن تکیه نکنید. تا اعلام رسمی، جواب قطعی وجود ندارد. اگر مبلغ بزرگی در نظر دارید، موقع ثبت بپرسید که می‌شود آن را در چند نوبت خرید یا نه.
کدام بانک‌ها می‌فروشند و ثبت غیرحضوری کجاست
طبق گزارش‌ها پنج بانک می‌فروشند. ملت، تجارت، صادرات و سامان از ۱۱ مهر شروع کردند و بانک ملی از ۱۲ مهر به آن‌ها پیوست. فروش فقط در شعبه‌های منتخب ارزی است و هر شعبه‌ای دلار نمی‌دهد. تا جایی که دیدیم، درگاه مشترکی برای ثبت در همهٔ بانک‌ها اعلام نشده است.
ثبت غیرحضوری فعلاً فقط برای بانک ملی روشن است و از راه اپ «بله» انجام می‌شود. این بخش از ۱۲ مهر فعال شد و طبق اطلاعیهٔ ۱۴ مهر بانک ملی هر روز از ۸ و ۴۵ دقیقهٔ صبح تا ۳ بعدازظهر کار می‌کند؛ اگر این ساعت عوض شده باشد، در خود اپ می‌بینید. در بانک‌های دیگر باید حضوری بروید. غیرحضوری بودن فقط ثبت و پرداخت را راحت می‌کند و تحویل اسکناس باز هم در شعبه است.
اگر هر دو راه برایتان ممکن است، «بله» وقت شما را کمتر می‌گیرد چون شعبه و ساعت را از قبل مشخص می‌کنید. اگر مستقیم به شعبه بروید، ممکن است در صف معطل شوید و هویتتان هم همان‌جا بررسی شود.
مراحل خرید دلار با کارت ملی قدم‌به‌قدم
راه «بله» طبق راهنماهای منتشرشده چند قدم دارد و بهتر است ترتیبش را از قبل بدانید، چون شعبه و زمان را پیش از پرداخت انتخاب می‌کنید. ترتیب و صفحه‌های اپ ممکن است با این فهرست کمی فرق کند.
- اپ «بله» را باز کنید و از بخش خدمات به «بازوی مدیریت بازار ارز» بروید، یعنی همان بخشی داخل اپ که خرید ارز را انجام می‌دهد.
- کد ملی و تاریخ تولد خودتان را وارد کنید.
- شعبه و زمان تحویل را انتخاب کنید.
- مبلغ را بنویسید، حداکثر تا ۱۰ هزار دلار.
- متن تعهدنامه را بخوانید و بپذیرید. محتوایش را در منابع ندیدیم.
- پیش از پرداخت از همان شعبه دربارهٔ موجودی و روز تحویل بپرسید.
- مبلغ ریالی را با پرداخت اینترنتی از کارت خودتان بپردازید.
- بعد از پرداخت شناسهٔ فروش می‌گیرید. آن را نگه دارید تا هنگام تحویل همراهتان باشد.
- در زمان انتخاب‌شده با کارت ملی و شناسهٔ فروش به شعبه بروید و اسکناس را تحویل بگیرید.
اگر حضوری می‌روید، با کارت ملی و کارت بانکی به شعبهٔ منتخب ارزی یکی از پنج بانک مراجعه می‌کنید، مبلغ ریالی را می‌پردازید و اسکناس را تحویل می‌گیرید. طبق گزارش‌ها خودِ بانک خرید شما را در سامانهٔ سنا ثبت می‌کند، یعنی همان سامانه‌ای که معامله‌های ارزی در آن ثبت می‌شود، و لازم نیست شما جایی ثبت‌نام کنید.
یک نگرانی رایج این است که شعبه روز تحویل موجودی نداشته باشد. ندیدیم که در آن حالت تکلیف پولی که پرداخته‌اید چیست. چاره‌ای که از دست خودتان برمی‌آید همان پرسش پیش از پرداخت است، چون موجودی هر روز عوض می‌شود.
نرخ دلار کارت ملی چقدر با دلار آزاد فرق دارد
نرخ این طرح از دلار آزاد پایین‌تر است، ولی فاصله ثابت نیست. در ۱۲ مهر فاصله حدود ۱۳ تا ۱۴ هزار تومان بود که حدود ۵ درصد می‌شد، و در ۲۸ مهر حدود ۶ هزار تومان بود و حدود ۲ درصد. نرخ بانکی ۱۵ آبان را پیدا نکردیم و عددی از خودمان نمی‌نویسیم، چون قیمت همان روز عوض می‌شود.
یک حساب ساده بزنیم. فرض کنید کسی ۲ هزار دلار می‌خواهد و فاصله مثل ۲۸ مهر حدود ۶ هزار تومان باشد. او نسبت به بازار آزاد حدود ۱۲ میلیون تومان کمتر می‌دهد، پیش از کارمزد.
این صرفه‌جویی برای کسی که به دلار نیاز دارد، مثلاً برای پس‌انداز یا یک خرج مشخص، معنا دارد. ولی اگر فاصله مثل ۲۸ مهر کم بماند، پس از کارمزد سود خرید و فروش پشت‌سرهم قطعی نیست.
این فاصله سود تضمین‌شده نیستدر نمونهٔ ۲ هزار دلاری بالا، صرفه‌جویی حدود ۱۲ میلیون تومان پیش از کارمزد بود. بانک ممکن است کارمزد بگیرد، فاصلهٔ نرخ هر روز عوض می‌شود و در دو نمونهٔ ما از حدود ۵ درصد به حدود ۲ درصد رسید. اگر دلار لازم دارید، فاصلهٔ نرخ ممکن است برایتان صرفه‌جویی بسازد، ولی آن را ضمانت سود نبینید.
برای مقایسهٔ درست، تفاوت دو نرخ را بر نرخ دلار آزاد تقسیم کنید تا درصد فاصله به دست بیاید. بعد اگر بانک کارمزد بگیرد، آن را از صرفه‌جویی کل کم کنید. نرخ همان روز را با قیمت دلار آزاد بسنجید و اگر ارزهای دیگر هم برایتان مهم است، نرخ لحظه‌ای ارزها کنارش هست. برای مقایسهٔ نرخ‌ها در بازار می‌توانید قیمت تتر را هم ببینید که شرایط و ریسک‌های خودش را دارد.
بعد از خرید چه کارهایی مجاز است و چه کارهایی نه
هنوز نمی‌دانیم فروش دوبارهٔ دلاری که از بانک خریده‌اید مجاز است یا نه. ممنوعیتی ندیدیم و اجازه‌ای هم ندیدیم. بعضی راهنماها می‌نویسند خود سهمیه امتیاز شخصی است و به دیگری منتقل نمی‌شود؛ این جمله دربارهٔ فروش دوبارهٔ ارز خریداری‌شده حرفی نمی‌زند. دربارهٔ مالیات سود فروش هم منبع روشنی نداریم. اگر فروش را در سر دارید، پیش از خرید از بانک بپرسید.
یک چیز روشن است. خرید با کد ملی دیگران ممنوع است. گزارش‌ها هشدار داده‌اند که بعضی کارت ملی خود را به دیگران می‌سپارند تا با آن دلار بخرند، و در مجلس هم این نگرانی مطرح شده است. هر کس باید با کارت ملی و حساب خودش بخرد و کارتش را هم به کسی ندهد.
پیش از رفتن به شعبه چه کارهایی بکنید
اول نرخ دلار آزاد را ببینید و با نرخ همان روز بانک مقایسه کنید. اگر هنوز به صرفه بود، شعبه و زمان تحویل را انتخاب کنید. برای اینکه بدانید روند قیمت دلار چطور پیش می‌رود، پیش‌بینی قیمت دلار هم کمک می‌کند.
سلب مسئولیتاین مطلب برای اطلاع‌رسانی است و توصیهٔ خرید یا فروش دلار نیست. شرایط طرح ممکن است هر روز عوض شود؛ پیش از رفتن به شعبه، با خود بانک تماس بگیرید.
نظر شما درباره این مقاله چیست؟
شما چه امتیازی میدهید؟