معاملات آنلاین بورس در ایران از سال ۱۳۸۶ به‌طور رسمی آغاز شد و امروز تقریباً تمام خرید و فروش سهام از طریق سامانه‌های اینترنتی کارگزاری‌ها انجام می‌شود. اگر تازه‌وارد هستید یا می‌خواهید از امکانات پیشرفته پلتفرم معاملاتی خود بهره ببرید، این راهنما دقیقاً برای شما نوشته شده است.
در این مقاله، نه‌تنها یاد می‌گیرید چگونه یک سفارش خرید یا فروش ساده ثبت کنید، بلکه با ابزارهای پیشرفته‌ای مثل حجم نمایشی، حداقل حجم و اعتبار سفارش آشنا می‌شوید که استفاده درست از آن‌ها می‌تواند کیفیت معاملات شما را به‌طور چشمگیری بالا ببرد.
نکته مهمتمام توضیحات این مقاله بر اساس سامانه معاملاتی تدبیر ارائه شده‌اند، اما اصول و گزینه‌های معرفی‌شده در تمام سامانه‌های معاملاتی کارگزاری‌های ایران یکسان است.
مروری کوتاه بر تاریخچه معاملات آنلاین در بورس ایران
بازار بورس ایران از سال ۱۳۴۶ فعالیت خود را آغاز کرد. پس از انقلاب اسلامی و دوران هشت‌ساله جنگ تحمیلی، معاملات این بازار برای یازده سال متوقف شد. از سال ۱۳۶۹ با آغاز دوران بازسازی، معاملات بورس دوباره از سر گرفته شد.
نقطه عطف اصلی، تصویب قانون بازار اوراق بهادار در مجلس شورای اسلامی در سال ۱۳۸۴ بود که بستر قانونی لازم برای انجام معاملات اینترنتی را فراهم کرد. از سال ۱۳۸۶، کارگزاری‌های مجاز سامانه‌های معاملاتی آنلاین خود را راه‌اندازی کردند.
شرایط استفاده از سامانه معاملات آنلاینبرای دسترسی به معاملات آنلاین بورس، دو شرط اصلی وجود دارد: ۱) قبولی در آزمون معاملات آنلاین بورس ۲) داشتن حداقل مدرک تحصیلی دیپلم
چگونه در سامانه معاملات آنلاین سفارش خرید یا فروش ثبت کنیم؟
برای درک بهتر، با یک مثال ساده شروع می‌کنیم. فرض کنید می‌خواهید ۱۰۰۰ سهم شرکت ایران خودرو (نماد: خودرو) را به قیمت هر سهم ۴۰۰۰ ریال خریداری کنید.
گام اول: ورود به بخش ارسال سفارش
پس از ورود به حساب کاربری خود در سامانه کارگزاری، روی گزینه «ارسال سفارش» در منوی سمت چپ کلیک کنید.
گام دوم: تکمیل فرم سفارش
پنجره ارسال سفارش باز می‌شود. سه فیلد اصلی را باید پر کنید:
- نماد: خودرو
- حجم: ۱۰۰۰
- قیمت: ۴۰۰۰ ریال
با تأیید این اطلاعات، سفارش خرید ۱۰۰۰ سهم خودرو در قیمت ۴۰۰۰ ریال در سامانه ثبت می‌شود. البته قطعی‌شدن این معامله به شرایط عرضه و تقاضا در بازار بستگی دارد.
دو نکته مهم هنگام ثبت سفارش۱) موجودی مورد نیاز: برای خرید ۱۰۰۰ سهم به قیمت ۴۰۰۰ ریال، به بیش از ۴ میلیون ریال نیاز دارید؛ زیرا کارمزد معامله نیز از حساب شما کسر می‌شود. ۲) آستانه حجم سفارش: سازمان بورس برای هر نماد سقف حجمی تعریف می‌کند. مثلاً اگر این سقف برای نماد خودرو ۱۰۰ هزار سهم باشد و بخواهید ۱۲۰ هزار سهم بخرید، باید دو سفارش جداگانه (۱۰۰ هزار + ۲۰ هزار) ثبت کنید.
آشنایی با بخش پیشرفته سامانه معاملات آنلاین بورس
با فعال‌کردن گزینه «پیشرفته» در فرم ارسال سفارش، چهار گزینه تخصصی در اختیارتان قرار می‌گیرد که معاملات شما را دقیق‌تر و هوشمندانه‌تر می‌کند.
۱. نوع سفارش (Order Type)
در حال حاضر در بورس ایران، تنها نوع سفارش فعال، سفارش محدود (Limit Order) است؛ یعنی شما قیمت دقیق مورد نظر خود را تعیین می‌کنید و معامله فقط در همان قیمت انجام می‌شود. از آنجا که گزینه دیگری در این بخش فعال نیست، نیازی به تغییر آن ندارید.
۲. حداقل حجم (Minimum Quantity)
این گزینه به شما امکان می‌دهد شرط بگذارید که معامله تنها در صورتی انجام شود که در یک نوبت، حداقل تعداد مشخصی سهم عرضه یا تقاضا شود.
مثال عملی: فرض کنید می‌خواهید ۳۰۰۰ سهم ایران خودرو در قیمت ۳۹۰۰ ریال بخرید و حداقل حجم را روی ۱۰۰۰ تنظیم کرده‌اید:
- ✅ اگر در سمت عرضه، ۱۰۰۰ سهم یا بیشتر در قیمت ۳۹۰۰ ریال موجود باشد ← معامله انجام می‌شود.
- ❌ اگر فقط ۹۰۰ سهم در آن قیمت عرضه شده باشد ← معامله انجام نمی‌شود.
- ⚠️ اگر حداقل حجم را خالی بگذارید ← هر تعداد سهم موجود (از یک تا ۳۰۰۰) برای شما خریداری می‌شود.
۳. حجم نمایشی (Disclosed Quantity)
طبق قوانین سازمان بورس، می‌توانید تا ۷۰ درصد از حجم سفارش خود را از تابلوی معاملات پنهان کنید.
مثال عملی: می‌خواهید ۳۰ هزار سهم ایران خودرو بخرید و نمی‌خواهید سایر معامله‌گران از حجم واقعی سفارشتان باخبر شوند:
- حداکثر حجم قابل مخفی‌شدن: ۷۰٪ × ۳۰,۰۰۰ = ۲۱,۰۰۰ سهم
- حداقل حجمی که باید نمایش داده شود: ۳۰٪ × ۳۰,۰۰۰ = ۹,۰۰۰ سهم
- پس در قسمت حجم نمایشی، عدد ۹,۰۰۰ را وارد کنید.
چه زمانی از حجم نمایشی استفاده کنیم (و چه زمانی نه)✅ مناسب است: وقتی می‌خواهید در یک قیمت خاص حجم سنگینی بخرید یا بفروشید و نمی‌خواهید دیگران از قیمت هدف شما مطلع شوند. ❌ مناسب نیست: وقتی صف خرید یا صف فروش وجود دارد؛ زیرا بخش مخفی‌شده سفارش شما در انتهای صف قرار می‌گیرد و اولویت معامله را از دست می‌دهید.
راهنمای کامل اعتبار سفارش در معاملات آنلاین بورس
اعتبار سفارش یعنی تا چه زمانی سفارش ثبت‌شده شما (در صورت انجام‌نشدن معامله) در سامانه باقی بماند. این یکی از مهم‌ترین تنظیمات برای مدیریت هوشمند سفارش‌هاست. پنج گزینه برای انتخاب دارید:
گزینه ۱: اعتبار روز (Day Order)
سفارش شما تا پایان همان روز معاملاتی (ساعت ۱۲:۳۰) اعتبار دارد. اگر تا آن زمان انجام نشود، به‌صورت خودکار از سامانه حذف می‌شود.
نکتهاگر از بخش پیشرفته استفاده نکنید، تمام سفارش‌های شما به‌صورت پیش‌فرض با اعتبار روز ثبت می‌شوند. پس اگر استراتژی خاصی ندارید، نیازی به تغییر این بخش نیست.
گزینه ۲: اعتبار تا تاریخ (Good Till Date)
اگر می‌خواهید سفارشتان تا یک تاریخ مشخص در سامانه بماند، این گزینه را انتخاب کنید. با انتخاب آن، یک تقویم برای تعیین تاریخ انقضا ظاهر می‌شود. اگر تاریخ را تعیین نکنید، سفارش ثبت نخواهد شد.
کاربرد: مناسب برای مواقعی که تحلیل می‌کنید یک سهم تا هفته آینده به قیمت هدف شما خواهد رسید.
گزینه ۳: معتبر تا لغو (Good Till Cancelled – GTC)
سفارش شما تا زمانی که خودتان آن را حذف کنید یا معامله انجام شود، در سامانه باقی می‌ماند؛ حتی اگر هفته‌ها و ماه‌ها طول بکشد.
کاربرد: وقتی معتقدید سهم باید فقط در یک قیمت خاص خریداری یا فروخته شود و حاضر نیستید حتی یک ریال از آن قیمت عدول کنید.
هشدار مهم برای گزینه معتبر تا لغواگر نماد سهم موردنظر شما بسته شود (مثلاً به دلیل برگزاری مجمع یا توقف نماد)، امکان حذف سفارش خود را نخواهید داشت. همچنین قیمت ثبت‌شده حتماً باید در محدوده مجاز نوسان همان روز باشد.
گزینه ۴: انجام و حذف (Fill and Kill – FAK)
سیستم بلافاصله بررسی می‌کند که در قیمت موردنظر شما عرضه یا تقاضایی وجود دارد یا خیر. هر مقدار که موجود باشد معامله می‌کند و باقی سفارش را از سامانه حذف می‌کند.
مثال عملی: می‌خواهید ۱۰,۰۰۰ سهم سایپا در قیمت ۱۲۵۰ ریال بخرید، اما در لحظه ثبت سفارش تنها ۵,۰۰۰ سهم در آن قیمت موجود است:
- نتیجه با انجام و حذف: ۵,۰۰۰ سهم خریداری شده، ۵,۰۰۰ سهم باقی‌مانده حذف می‌شود.
- نتیجه با اعتبار روز: ۵,۰۰۰ سهم خریداری شده، ۵,۰۰۰ سهم باقی‌مانده تا پایان روز در سامانه می‌ماند.
گزینه ۵: جلسه معاملاتی (Session)
از آنجا که یک جلسه معاملاتی در بورس ایران معادل یک روز کاری (ساعت ۹ تا ۱۲:۳۰) است، این گزینه از نظر عملکرد کاملاً مشابه اعتبار روز رفتار می‌کند.
جمع‌بندی و مقایسه گزینه‌های اعتبار سفارش
برای انتخاب بهتر، جدول زیر را مرور کنید:
یادآوری مهمتمام این گزینه‌ها (نوع سفارش، حداقل حجم، حجم نمایشی و اعتبار سفارش) فقط مختص معاملات آنلاین نیستند. در روش‌های دیگر ارسال سفارش مثل حضوری و تلفنی نیز این گزینه‌ها کاربرد دارند.