نحوه محاسبه NAV شرکت های سرمایه گذاری + فرمول و مثال عملی

اگر تا به حال سهام یک شرکت سرمایه‌گذاری مثل وغدیر، پارسان یا وتوسم را بررسی کرده باشید، حتماً با عبارت NAV مواجه شده‌اید. اما NAV دقیقاً چیست؟ چطور محاسبه می‌شود؟ و از کجا باید اطلاعات لازم را پیدا کنیم؟

در این مقاله، به عنوان یک تحلیلگر بنیادی، گام به گام و با مثال‌های واقعی از سامانه کدال، فرمول NAV را تشریح می‌کنم تا بتوانید ارزش ذاتی سهام شرکت‌های سرمایه‌گذاری را خودتان محاسبه کنید.

NAV چیست؟ تعریف سریع

NAV مخفف Net Asset Value به معنای «خالص ارزش دارایی‌ها» است. به زبان ساده: اگر یک شرکت سرمایه‌گذاری همه دارایی‌هایش را بفروشد و تمام بدهی‌هایش را پرداخت کند، آنچه برای هر سهم باقی می‌ماند، NAV هر سهم است.

NAV چیست و چرا برای سرمایه‌گذاران مهم است؟

شرکت‌های سرمایه‌گذاری برخلاف شرکت‌های تولیدی، کارشان خرید و نگهداری سهام، اوراق، ملک و سایر دارایی‌ها است. بنابراین مهم‌ترین سوال درباره این شرکت‌ها این است: «ارزش واقعی سبد دارایی‌هایشان چقدر است؟»

پاسخ این سوال همان NAV است. وقتی NAV هر سهم را محاسبه می‌کنید و آن را با قیمت بازار مقایسه می‌کنید، می‌فهمید که سهم ارزان است، گران است، یا منصفانه قیمت‌گذاری شده.

فرمول محاسبه NAV شرکت‌های سرمایه‌گذاری

فرمول اصلی محاسبه NAV به این شکل است:

اجزای فرمول را بشناسید

برای محاسبه درست NAV، باید سه جزء اصلی این فرمول را از منابع معتبر استخراج کنید:

گام به گام: چطور NAV را از کدال محاسبه کنیم؟

بیایید با یک مثال عملی و واقعی پیش برویم. فرض کنید می‌خواهید NAV یک شرکت سرمایه‌گذاری فرضی به نام «وسرمایه» را محاسبه کنید.

گام اول: استخراج صورت وضعیت پرتفوی از کدال

به سامانه codal.ir مراجعه کنید. نوع گزارش را «صورت وضعیت پرتفوی» انتخاب کنید و آخرین گزارش ماهانه شرکت را باز کنید. در این گزارش دو بخش مهم دارید:

• سرمایه‌گذاری‌های بورسی: سهامی که در بورس و فرابورس معامله می‌شوند. ارزش روز آن‌ها از قیمت تابلو قابل محاسبه است.
• سرمایه‌گذاری‌های غیربورسی: سهام شرکت‌هایی که در بازار معامله نمی‌شوند. ارزش‌گذاری این بخش نیازمند تخصص بیشتری دارد.

از این گزارش می‌توانید بهای تمام‌شده و ارزش روز هر سرمایه‌گذاری را ببینید. تفاوت این دو عدد همان «مازاد ارزش» است.

گام دوم: استخراج حقوق صاحبان سهام از ترازنامه

در کدال، آخرین صورت مالی میان‌دوره‌ای شرکت را پیدا کنید (معمولاً ۳ یا ۶ ماهه). در ترازنامه این صورت مالی، به دنبال سرفصل «حقوق صاحبان سهام» بگردید. این عدد شامل:

• سرمایه
• صرف سهام
• اندوخته قانونی و سایر اندوخته‌ها
• سود (زیان) انباشته

نکته مهم: تفاوت تاریخ ترازنامه و پرتفوی

گاهی تاریخ آخرین ترازنامه منتشرشده با تاریخ آخرین صورت وضعیت پرتفوی یکسان نیست. در این فاصله زمانی، ممکن است شرکت‌های زیرمجموعه سود تقسیم کرده باشند. این سود از قیمت سهام آن‌ها کسر می‌شود اما هنوز به سود انباشته ترازنامه اضافه نشده. بنابراین باید این سودهای تقسیمی را به محاسبات اضافه کنید.

گام سوم: محاسبه مازاد ارزش سرمایه‌گذاری‌ها

برای هر سرمایه‌گذاری بورسی:

• تعداد سهام × قیمت روز تابلو = ارزش روز
• ارزش روز – بهای تمام‌شده در دفاتر = مازاد ارزش

توجه کنید که این مازاد ارزش ممکن است منفی هم باشد (در صورتی که قیمت روز از بهای تمام‌شده کمتر باشد).

گام چهارم: محاسبه نهایی NAV هر سهم

حالا اعداد را کنار هم بگذارید:

نسبت P/NAV: ابزار اصلی تحلیل شرکت‌های سرمایه‌گذاری

وقتی NAV هر سهم را محاسبه کردید، نوبت به استفاده از آن می‌رسد. مهم‌ترین نسبت در تحلیل شرکت‌های سرمایه‌گذاری، P/NAV است:

تفسیر نسبت P/NAV

چرا P/NAV بالای ۱ لزوماً به معنای گران بودن نیست؟

اگر شرکت سرمایه‌گذاری دارای سود تکرارپذیر بالا باشد و اکثر این سود از محل سود حاصل از سرمایه‌گذاری‌ها باشد، این شرکت‌ها می‌توانند با P/E معادل نرخ سود بانکی (محدوده ۵ تا ۵.۴) در محدوده NAV خود و حتی بالاتر هم معامله شوند و همچنان ارزنده باشند. نمونه‌هایی مانند وغدیر و پارسان گواه این موضوع هستند.

سرمایه‌گذاری‌های غیربورسی: چالش اصلی محاسبه NAV

اینجا جایی است که بسیاری از تحلیلگران دچار خطا می‌شوند. محاسبه NAV شرکت‌های سرمایه‌گذاری فراتر از قرار دادن قیمت تابلو در جدول است.

دارایی‌های غیربورسی که باید ارزش‌گذاری شوند

• شرکت‌های غیربورسی: سهام شرکت‌هایی که در بازار معامله نمی‌شوند. برای ارزش‌گذاری آن‌ها باید از روش‌هایی مثل P/E صنعت، DCF یا ارزش دفتری استفاده کرد.
• املاک و مستغلات: بسیاری از شرکت‌های سرمایه‌گذاری بخشی از سرمایه خود را در قسمت املاک و ساختمان سرمایه‌گذاری کرده‌اند. ارزش روز این املاک، NAV واقعی را بالاتر از ارقام دفتری نشان می‌دهد. شرکت‌هایی مثل سرمایه‌گذاری سپه، سرمایه‌گذاری صنعت بیمه و سرمایه‌گذاری کارکنان بانک‌ها از این دسته هستند.
• سرمایه‌گذاری در صندوق‌ها: برخی شرکت‌ها در صندوق‌های سرمایه‌گذاری با درآمد ثابت یا سهامی سرمایه‌گذاری می‌کنند که ارزش NAV آن صندوق‌ها باید لحاظ شود.

هشدار مهم: قیمت تابلو ≠ ارزش منصفانه

ممکن است قیمت تابلوی یک سهم زیرمجموعه، ارزش منصفانه آن را منعکس نکند. اگر سهام زیرمجموعه‌ها دچار حباب قیمتی شده باشند، NAV محاسبه‌شده بیش از واقع خواهد بود. هر گونه تزلزل در قیمت آن سهام می‌تواند در کمترین زمان ممکن باعث افت شدید NAV شرکت سرمایه‌گذاری شود.

تصویر واقعی: نمونه جدول پرتفوی از کدال

در جدول زیر نمونه‌ای از نحوه ارائه اطلاعات در سامانه کدال و محاسبه مازاد ارزش را مشاهده می‌کنید:

مقایسه P/NAV با P/E: کدام معیار برتر است؟

سوال رایجی که تحلیلگران می‌پرسند: برای ارزیابی شرکت‌های سرمایه‌گذاری، P/NAV بهتر است یا P/E؟

پاسخ کوتاه: P/NAV از اعتبار علمی بالاتری برخوردار است، زیرا:

• P/E بر اساس سود گزارش‌شده است که می‌تواند تحت تأثیر سود فروش دارایی‌های غیرتکرارپذیر باشد.
• NAV بر اساس ارزش واقعی پرتفوی است که تابعی از ارزش‌گذاری دارایی‌های اصلی شرکت است.
• P/NAV تصویر پایدارتر و قابل‌اتکاتری از ارزش ذاتی ارائه می‌دهد.

با این حال، بهترین تحلیل ترکیب هر دو معیار به همراه بررسی کیفیت سود و ترکیب پرتفوی است.

اشتباهات رایج در محاسبه NAV که باید از آن‌ها بپرهیزید

۱. نادیده گرفتن دارایی‌های غیربورسی

تنها محاسبه ارزش سهام بورسی و نادیده گرفتن شرکت‌های غیربورسی یا املاک، NAV را ناقص و دست‌کم‌گرفته نشان می‌دهد.

۲. استفاده از ترازنامه قدیمی

همیشه از آخرین صورت مالی میان‌دوره‌ای و آخرین صورت وضعیت پرتفوی استفاده کنید. فاصله زمانی بین این دو گزارش را با سودهای تقسیمی اصلاح کنید.

۳. P/NAV پایین را معادل ارزندگی دانستن

P/NAV پایین به تنهایی نمی‌تواند معیار تصمیم‌گیری باشد. اگر شرکت قادر به سودسازی پایدار نباشد، NAV بالا فایده‌ای ندارد. علت بالا بودن NAV ممکن است رشد حباب‌گونه زیرمجموعه‌ها باشد.

۴. فراموش کردن بدهی‌ها

در محاسبه NAV، حتماً بدهی‌های شرکت (وام‌ها، اوراق منتشرشده، حساب‌های پرداختنی) باید از دارایی‌ها کسر شده باشند. حقوق صاحبان سهام در ترازنامه این کسر را به صورت خودکار انجام داده است.

خلاصه: چک‌لیست محاسبه NAV

۱. آخرین صورت وضعیت پرتفوی را از کدال دانلود کنید. ۲. مازاد ارزش روز سرمایه‌گذاری‌های بورسی را محاسبه کنید. ۳. برای دارایی‌های غیربورسی ارزش‌گذاری مناسب انجام دهید. ۴. حقوق صاحبان سهام را از آخرین ترازنامه استخراج کنید. ۵. سودهای تقسیمی بین دو تاریخ را اضافه کنید. ۶. جمع اعداد را بر تعداد سهام تقسیم کنید. ۷. نسبت P/NAV را با قیمت روز بازار محاسبه و تفسیر کنید.