طلای آب شده همان طلای کارکرده‌ای است که طلافروشها از مردم میخرند، ذوب میکنند و به شکل قطعههای کوچک قالبی درمیآورند تا دوباره مادهی اولیهی زیورآلات شود. اجرت ساخت ندارد. برای همین قیمتش به ارزش خود فلز نزدیک است.
اما این مزیت یک شرط دارد. ارزش هر قطعه به عیار واقعی‌اش بسته است و عیار را فقط آزمایشگاه ریگیری و انگی که روی قطعه می‌زند نشان میدهد. اگر انگ نباشد یا با قطعه نخواند، بخشی از پولتان از روز اول رفته است. پس این طلا بیشتر به کار کسی میآید که مبلغ نسبتاً زیادی میخرد، انگ را خودش استعلام میگیرد و قصد ندارد چند هفته بعد بفروشد.
فرض کنید یک خودروی دست‌دوم می‌خرید. بدنه تمیز است و فروشنده خوش‌برخورد. ولی تا برگه‌ی کارشناسی را نبینید، پول نمی‌دهید. انگ ریگیری همان برگه‌ی کارشناسی است.
پاسخ کوتاهطلای آب شده طلای ذوب‌شده‌ی دست‌دوم با عیار حدود ۷۵۰ است. مزیت اصلی‌اش نداشتن اجرت ساخت است و ریسک اصلی‌اش عیار و اصالت قطعه. برای مبلغ کم یا افق کوتاه، هزینه‌ی معامله سود احتمالی را میخورد.
طلای آب شده چیست و چطور به بازار میرسد
منشأ اصلی این طلا زیورآلات دست‌دوم است. طلافروش طلای کهنه یا شکسته را از مشتری میخرد و به کارگاه ذوب می‌فرستد. کارگاه آن را ذوب می‌کند و در قالب می‌ریزد. یکی از معاونان دادگستری تهران در اسفند ۱۴۰۳ گفت بخشی از آن از ذوب سکه هم به دست میآید.
رئیس اتحادیه‌ی طلا و جواهر تهران در بهمن ۱۴۰۴ یادآوری کرد که این طلا را برای برگشت به چرخه‌ی تولید می‌سازند. با این حال مقرره‌ای پیدا نکردیم که خریدش را برای مردم ممنوع کند.
مسیر ریگیری چهار مرحله دارد.
- کارگاه طلای کارکرده را ذوب می‌کند و به شکل قطعه یا شمشک کوچک می‌ریزد.
- آزمایشگاه حدود یک گرم نمونه از قطعه برمی‌دارد.
- نمونه را به روش کوپلاسیون ذوب و با اسید نیتریک جداسازی میکنند تا عیار دقیق معلوم شود.
- آزمایشگاه نتیجه را در سامانه ثبت می‌کند و شمارهی پاکت را روی قطعه می‌کوبد. بازار به این شماره «انگ» می‌گوید.
سازمان ملی استاندارد فقط عیارسنجی به روش استاندارد ملی ۸۱۰۶ را معتبر می‌داند و آزمایشگاه باید از همین سازمان پروانه‌ی تأیید صلاحیت داشته باشد. سامانهی ریگیری اتحادیه‌ی تهران ۲۲۰ آزمایشگاه طرف قرارداد دارد. اینکه دقیقاً چه کسی اجازه‌ی ذوب و انگ‌زدن دارد، در قانون مشخصی پیدا نکردیم.
عیار طلای آب شده و فاصلهی ۷۴۰ تا ۷۵۰
قیمت لحظه‌ای این بازار را بر پایهی عیار ۷۵۰ اعلام میکنند، یعنی ۷۵۰ قسمت طلای خالص در هر هزار قسمت. این همان ۱۸ عیار است و بقیه‌ی وزن را بیشتر مس و نقره پر می‌کند.
ولی قطعههای واقعی همیشه دقیقاً ۷۵۰ نیستند. در گزارش‌های بازار به عددهایی مثل ۷۴۸، ۷۴۹ و ۷۵۲ برمی‌خوریم و ذوب طلای قراضه گاهی به حدود ۷۴۰ میرسد. همین فاصله کم‌وبیش ۱٫۳ درصد از ارزش قطعه است.
با یک مثال فرضی، اگر هر گرم ۱۸ عیار ۲۰ میلیون تومان باشد، قطعه‌ی ۱۰ گرمی با عیار ۷۵۰ حدود ۲۰۰ میلیون تومان می‌ارزد. همین قطعه با عیار ۷۴۰ کم‌وبیش ۱۹۷ میلیون و ۳۰۰ هزار تومان است. یعنی ۲ میلیون و ۷۰۰ هزار تومان برای ده واحد عیار.
بسیاری از طلافروشی‌ها عیار را با دستگاه XRF می‌سنجند. این دستگاه برای غربال اولیه خوب است، اما مرجع رسمی نیست. مدیرکل استاندارد استان تهران در مرداد ۱۴۰۴ گفت نتیجهی آزمایشگاه بی‌پروانه حتی با دستگاه هم اعتبار ندارد.
قیمت طلای آب شده از کجا میآید
در بازار عمده‌ی تهران معامله‌گرها از «مظنه» حرف می‌زنند، یعنی قیمت یک مثقال طلای ۱۷ عیار یا ۴٫۶۰۸ گرم طلا با عیار ۷۰۵. اگر این اصطلاح برایتان تازه است، مظنه طلا و کاربرد آن را جداگانه توضیح داده‌ایم.
برای رسیدن از مظنه به قیمت هر گرم ۱۸ عیار، مظنه را بر ۴٫۳۳۱۸ تقسیم کنید. مثلاً مظنه‌ی ۸۶ میلیون و ۶۰۰ هزار تومانی یعنی هر گرم ۱۸ عیار کم‌وبیش ۲۰ میلیون تومان. این رابطه را با قیمت‌های مرجع اتحادیه‌ی طلای تهران در ۱۷ مهر ۱۴۰۵ امتحان کردیم و درست بود. قیمت لحظه‌ای هر گرم را هم در صفحهٔ قیمت طلای ۱۸ عیار می‌بینید.
ریشه‌ی این عددها قیمت جهانی اونس و نرخ دلار بازار آزاد است. حساب سرانگشتی ساده است. اونس را در دلار ضرب کنید و بر ۴۱٫۵ تقسیم کنید. قیمت داخلی گاهی از این عدد بالاتر میایستد. رئیس اتحادیه‌ی طلای تهران در ۱۵ مهر ۱۴۰۵ از حباب قیمتی بازار داخلی نسبت به قیمت جهانی حرف زد.
قیمت امروز را در صفحه‌ی قیمت لحظه‌ای طلای آب شده ببینید و برای کنترل فاکتور، روش محاسبه قیمت طلا را بخوانید. روند کلی هم در صفحه بازار طلا هست.
انگ و کد ریگیری طلای آب شده
انگ معمولاً ۴ تا ۶ رقم دارد. در شهرستان‌ها بیشتر ۴ رقمی است و در استان تهران معمولاً ۵ یا ۶ رقمی. روی پاکتهای جدید گاهی یک حرف انگلیسی از A تا D هم پیش از عددها میآید.
برای استعلام به سامانه نمایش جواب انگ طلا بروید که با نام اتحادیه‌ی طلا و جواهر تهران کار می‌کند. در «کد سری» عدد ۱ تا ۹ یا حرفی را که انگ با آن شروع شده انتخاب کنید و در «شماره پاکت» عدد انگ را بنویسید. بایگانی نتیجه‌ها از سال ۱۳۸۸ در دسترس است.
نتیجه وزن، عیار و نام آزمایشگاه را نشان میدهد. این سه را با فاکتور و ترازوی فروشنده مقایسه کنید. عددی که با ماژیک روی قطعه نوشته‌اند رسمی نیست و فقط شمارهی انگ قابل پیگیری است. اگر نخواندند، با آزمایشگاه یا اتحادیه تماس بگیرید.
شمارهی تلفنی که بعضی منابع برای استعلام انگ آورده‌اند، در سایت رسمی اتحادیه‌ی تهران پیدا نکردیم و برای همین نمی‌آوریم. نشانی را هم با دقت بزنید، چون سامانه‌ای با املای نزدیک reygiry متعلق به شرکت دیگری است.
انگ جعلی هم وجود داردیکی از نایب‌رئیس‌های اتحادیه‌ی طلا در سال ۱۳۹۷ هشدار داد که کارگاه‌های غیرمجاز روی قطعه‌ها شمارهی ساختگی می‌کوبند. پس دیدن انگ کافی نیست. شماره را استعلام بگیرید و وزن و عیار نتیجه را با قطعه‌ی خودتان تطبیق دهید.
شکل، رنگ و نوشته‌ی روی قطعه‌ها
در بازار ایران بیشتر قطعه یا شمشک کوچک قالبی می‌بینید. فروشنده‌های خرده معمولاً قطعههای نیم، یک، دو، چهار و ده گرمی با عیار ۷۵۰ دارند. رنگ هم بسته به مس و نقره‌ی همراه کمی فرق می‌کند، ولی ملاک قیمت عیار است.
خواندن وزن و عیار روی قطعه
رسم بازار این است که وزن و عیار را روی قطعه یا برچسبش به شکل کسر بنویسند. وزن به گرم بالای خط میآید و عیار پایین آن، مثلاً ۵٫۱۲۰ روی ۷۵۰.
همین قاعده برای چند قطعه با هم هم کار می‌کند. ده نیم‌سکه‌ی بهار آزادی، هر کدام حدود ۴٫۰۶۶ گرم با عیار ۹۰۰، روی هم ۴۰٫۶۶۰ روی ۹۰۰ نوشته می‌شوند. این نوشته موقت است و جای انگ را نمی‌گیرد.
مزایا و معایب طلای آب شده
نقطه‌ی قوت این طلا تقریباً همان نقطه‌ی ضعفش است. چون شناسنامه‌ی ساخت ندارد، ارزان‌تر است. و چون شناسنامه‌ی ساخت ندارد، اصالتش را باید خودتان بسنجید.
نظر ما روشن است. برتری قیمتی این طلا واقعی است، اما فقط وقتی به جیب شما میرسد که عیار را تأیید کنید و مبلغ خرید آن‌قدر باشد که هزینه‌های ثابت معامله در آن گم شود.
طلای آب شده در برابر شمش، سکه، صندوق و زیورآلات
«به‌صرفه» بودن بدون مقایسه معنا ندارد. چهار گزینه‌ی رایج را کنار هم گذاشته‌ایم. تصویر کامل‌تر را در راهنمای سرمایهگذاری در طلا ببینید.
مقایسه با شمش طلا
شمش استاندارد پالایششده است و عیارش معمولاً ۹۹۵ در هزار یا بالاتر. برخلاف آنچه در متن‌های قدیمی می‌خوانید، قانون مالیات بر ارزش افزوده شمش را معاف کرده است. حراج‌های رسمی شمش هم فقط برای دارندگان پروانه‌ی کسب است، با سقف ۲۵ شمش در هفته برای هر خریدار.
طبق گزارشی در آبان ۱۴۰۴، بانک مرکزی می‌خواهد در ذخیره‌ی پلتفرمها شمش استاندارد را جانشین طلای ذوبی کند. مقرره‌ی نهایی‌اش را هنوز ندیده‌ایم.
مقایسه با سکه بهار آزادی
عیار سکه ۹۰۰ در هزار است که دقیقاً ۲۱٫۶ عیار میشود، هرچند بازار به آن ۲۲ عیار می‌گوید. تفاوت اصلی حباب است، یعنی بخشی از قیمت که پشتوانه‌ی طلا ندارد. رئیس اتحادیه‌ی طلای تهران در نیمه‌ی اول مهر ۱۴۰۵ حباب تمام‌سکه را حدود ۱۲٫۹ میلیون تومان اعلام کرد. سازوکارش را در مطلب حباب سکه توضیح داده‌ایم و قیمت روز در قیمت سکه امامی هست.
وقتی حباب سکه بالاست، طلای ذوبی برای هر تومان طلای بیشتری میدهد. وقتی حباب کم است، عیار ثابت سکه وزن بیشتری پیدا می‌کند. مقایسه‌ی کامل را در طلا بخریم یا سکه ببینید.
مقایسه با صندوق طلا
صندوق‌های طلا در بورس کالا معامله می‌شوند و دارایی‌شان بیشتر گواهی سکه و شمش است. اول مهر ۱۴۰۵، ۳۵ صندوق طلا فعال بود و صندوق سی‌وششم در حال پذیره‌نویسی. صندوق طلا چیست را بخوانید و فهرست بهترین صندوق‌های طلا را ببینید.
اسفند ۱۴۰۴ نشان داد هیچ‌کدام همیشه باز نیست. معاملات صندوق‌ها ۹ و ۱۰ اسفند متوقف شد و ۲۴ اسفند دوباره راه افتاد. بازار طلای تهران هم در هفته‌های اول جنگ بیشتر تعطیل بود و اتحادیه برای ۲۲ فروردین ۱۴۰۵ از همه‌ی واحدها خواست باز کنند.
مقایسه با طلای زینتی
زیورآلات اجرت دارد و قانون روی اجرت، سود و حقالعمل ۱۰ درصد مالیات بر ارزش افزوده میگیرد. هنگام فروش، مغازه فقط ارزش طلا را حساب می‌کند و اجرت و مالیات برنمی‌گردد. اصالت زیورآلات را هم با کد شناسایی استاندارد و پیامک به ۱۰۰۰۱۵۱۷ می‌سنجند، نه با انگ.
برای تبدیل زیور قدیمی به پس‌انداز، نکته‌های فروش طلای دست دوم به کارتان میآید.
راه‌های خرید طلای آب شده
برای مردم دو راه رسمی هست، خرید حضوری و خرید از پلتفرم‌های آنلاین.
خرید حضوری از طلافروشی
از طلافروشی عضو اتحادیه بخرید و پروانه‌اش را در فهرست اعضای اتحادیه‌ی شهرتان جست‌وجو کنید. فاکتور باید نام و مهر فروشنده، وزن، عیار، شمارهی انگ، تاریخ و قیمت را داشته باشد. اگر کسی برای فاکتور نگرفتن تخفیف داد، همین علامت هشدار است.
قانون مالیات بر ارزش افزوده را فقط روی اجرت، سود و حقالعمل میگیرد و خود فلز معاف است. اینکه فروشنده روی سود خودش مالیات بنویسد یا نه، در عمل یکسان نیست و بیانیه‌ی ویژه‌ای از سازمان امور مالیاتی پیدا نکردیم. فاکتوری بخواهید که قیمت طلا و سود را جدا نشان دهد.
خرید آنلاین از پلتفرم‌های طلا
دستورالعمل معاملات برخط طلا که هیئت دولت در آبان ۱۴۰۴ تصویب کرد، چند قاعده‌ی روشن دارد. پلتفرم باید مجوز داشته باشد و فقط به اندازه‌ی طلای خزانه‌اش بفروشد. تحویل فیزیکی هم باید ظرف ۷ روز انجام شود. پیش از ثبت‌نام فهرست معتبرترین سایت‌های خرید طلا را ببینید.
وضعیت مجوزها هنوز درهم است و نماد اعتماد الکترونیکی مجوز طلا نیست. طبق گزارشی در ۱۷ شهریور ۱۴۰۵، صدور مجوز تازه حدود یک ماه متوقف مانده بود. پلتفرم را در سایت اتحادیه‌ی کسب‌وکارهای مجازی و سامانهی ایرانیان اصناف جست‌وجو کنید، نه از لینکی که خود سایت میدهد. ویژگی‌هایی مثل تحویل فیزیکی را در صفحه پلتفرم‌های طلا مقایسه کنید.
فاصلهی قیمت خرید و فروش در پلتفرمها گاهی به چند صد هزار تومان در هر گرم میرسد و تحویل فیزیکی هم کارمزد چنددرصدی دارد. رئیس اتحادیه‌ی طلای تهران در مهر ۱۴۰۵ توصیه کرد به عدد موجودی اپلیکیشن تکیه نکنید و طلا را فیزیکی تحویل بگیرید.
خرید قسطی طلا متوقف شدبانک مرکزی ۸ مهر ۱۴۰۵ هر نوع تسهیلات و اعتبار برای خرید طلا، ارز و رمزارز را ممنوع کرد و خرید قسطی طلا در پلتفرمها متوقف شد. اگر جایی هنوز چنین پیشنهادی میدهد، پیش از پرداخت وضعیت مجوزش را بررسی کنید.
معاملات فردایی و شنبهای
در معامله‌ی فردایی هیچ طلایی دست به دست نمیشود. دو طرف امروز روی قیمت فردا توافق میکنند و فقط اختلاف را تسویه میکنند. شنبهای هم همین است، با این فرق که قیمت را پنجشنبه عصر برای شنبه می‌بندند. این معاملات در گروههای بسته و با ضمانت سرگروه جریان دارد. واژه‌ی «شرطی» را هم در بازار می‌شنوید، ولی تعریف یکسانی برایش پیدا نکردیم.
معامله کاغذی خرید طلا نیستمعاملات فردایی و شنبهای ناظر و مرجع رسیدگی رسمی ندارند. طلایی به شما نمی‌رسد و فقط روی جهت قیمت شرط می‌بندید. اگر طرف مقابل تعهدش را انجام ندهد، راه قانونی روشنی برای پس گرفتن پول ندارید.
هزینه واقعی یک خرید با عددهای فرضی
فرض کنید قیمت مرجع هر گرم ۱۸ عیار ۲۰ میلیون تومان است و یک قطعه‌ی ۱۰ گرمی می‌خرید. سود فروشنده را ۲٫۵ درصد گرفته‌ایم، چون گزارش‌های بازار همین حدود را می‌گویند. بقیه‌ی عددها فرضی‌اند.
پس اگر فردا بفروشید، بین ۷ و نیم تا ۱۰ میلیون تومان کمتر از پرداختی‌تان دستتان میآید. قیمت طلا باید کم‌وبیش ۴ تا ۵ درصد بالا برود تا فقط سر به سر شوید. برای همین این طلا برای خرید و فروش کوتاه‌مدت مناسب نیست.
استراتژی خرید و نگهداری طلای آب شده
استراتژی در این بازار بیشتر یعنی هزینه‌ی کمتر و اشتباه کمتر، نه پیش‌بینی قیمت.
- به جای چند قطعه‌ی کوچک، قطعههای کمتر و بزرگ‌تر بخرید تا هزینه‌ی ثابت هر معامله سهم کمتری ببرد.
- خرید را در چند نوبت پخش کنید. رئیس اتحادیه‌ی طلای تهران در مهر ۱۴۰۵ توصیه کرد تا ثبات حدوداً پانزده‌روزه‌ی قیمت‌ها از معامله‌ی هیجانی دوری کنید.
- افق را بلند بگیرید. قیمت هر گرم ۱۸ عیار از بهمن ۱۴۰۴ تا خرداد ۱۴۰۵ حدود ۲۴ درصد پایین آمد و تا اواخر مرداد برگشت.
- پیش از خرید بدانید کجا خواهید فروخت و فاکتور و شمارهی انگ را کنار قطعه نگه دارید.
اکسیژن دشمن طلا نیست، چون طلای خالص در هوا اکسید نمیشود. آلیاژ ۱۸ عیار ممکن است کدر شود یا خط بیفتد و عطر، مواد شوینده و کلر بیشترین آسیب را می‌زنند. قطعه‌ها را جدا از هم و در جای خشک بگذارید. صندوق امانات بانک امن‌تر است، ولی محتوایش معمولاً بیمه نیست، مگر آن را اعلام کرده باشید.
سه کار پیش از پرداختقیمت مرجع روز را ببینید، شماره انگ را همان‌جا استعلام بگیرید و فاکتوری بخواهید که وزن، عیار، شماره انگ و سود فروشنده را جدا نوشته باشد. این سه کار چند دقیقه وقت میگیرد.
چک‌لیست خرید امن
اگر حتی یکی از این‌ها جواب منفی دارد، صبر کنید.
- فروشنده عضو اتحادیه است و پروانه‌ی معتبر و نشانی فیزیکی دارد.
- قیمت هر گرم را با قیمت مرجع روز مقایسه کرده‌اید.
- انگ را استعلام گرفته‌اید و وزن و عیار نتیجه با قطعه می‌خواند.
- فاکتور رسمی با وزن، عیار، شمارهی انگ و سود جداگانه دارید.
- برای خرید از وام یا اعتبار استفاده نمی‌کنید.
نظرات خریداران درباره طلای آب شده
خریدارها معمولاً از نبودن اجرت راضی‌اند. فعالان صنفی اما محتاط‌ترند. دبیرکل اتاق اصناف در آبان ۱۴۰۴ گفت این طلا مادهی اولیهی طلاسازی است و نباید به دست مصرف‌کننده‌ی نهایی برسد. رئیس اتحادیه‌ی طلای تهران هم در بهمن ۱۴۰۴ گفت فروش مستقیم آن به مردم در بازارهای بزرگ رایج نیست. هیچ‌کدام ممنوعیت رسمی نیست.
شکایت‌های پرتکرار را از گزارش رسانه‌ها و هشدارهای اتحادیه جمع کرده‌ایم، نه از آمار رسمی.
- عیار قطعه هنگام فروش کمتر از عددی درمی‌آید که هنگام خرید گفته بودند.
- قطعه انگ ندارد، یا انگ در سامانه با وزن و عیار قطعه نمی‌خواند.
- خریدار تازه هنگام فروش می‌فهمد فاصلهی قیمت خرید و فروش چقدر بوده است.
- تحویل فیزیکی یا برداشت ریالی در خرید آنلاین دیر انجام میشود. سایت اتحادیه‌ی طلای تهران اوایل مهر ۱۴۰۵ از تأخیر برداشت ریالی در چند پلتفرم خبر داد.
ما درباره‌ی هیچ فروشنده یا پلتفرم مشخصی حکم نمی‌دهیم. مردم هنوز میخرند چون برای کسی که درست بخرد، این یکی از کمهزینهترین راه‌های داشتن طلای فیزیکی است. مشکل معمولاً از خرید بی‌انگ و بی‌فاکتور شروع میشود.
طلای آب شده برای چه کسی مناسب است
از شهریور ۱۴۰۰ تا شهریور ۱۴۰۵، قیمت هر گرم ۱۸ عیار کم‌وبیش ۲۱ برابر شد و بعد از کسر تورم هم قدرت خرید را حدود ۲٫۵ برابر کرد. اما بالا رفتن عدد با ساختن ثروت یکی نیست. آنچه می‌ماند، عدد منهای هزینه‌ها و اشتباه‌هاست.
- اگر مبلغ قابل توجهی دارید، حضوری می‌خرید، انگ را استعلام می‌گیرید و چند سال صبر می‌کنید، این طلا معمولاً ارزان‌ترین راه داشتن طلای فیزیکی است.
- اگر مبلغ کم است یا ماهانه پس‌انداز می‌کنید، صندوق طلا هزینه و دردسر کمتری دارد.
- اگر عیار ثابت و شناسه‌ی رسمی برایتان مهم‌تر است، سکه یا شمش استاندارد را با حواس جمع درباره‌ی حباب مقایسه کنید.
- اگر چند هفته بعد به پول نیاز دارید، هزینه‌ی رفت و برگشت احتمالاً از نوسان قیمت بیشتر است.
پیش از تصمیم، تحلیل ما درباره‌ی پیش بینی قیمت طلا و مطلب الان طلا بخریم یا نه را بخوانید.
سلب مسئولیتاین مطلب فقط برای آگاهی است و توصیه به خرید یا فروش هیچ دارایی نیست. عددهای مثال فرضی‌اند و قیمت واقعی هر روز تغییر می‌کند. قوانین و ساعت معاملات هم ممکن است عوض شود.
نظر شما درباره این مقاله چیست؟
شما چه امتیازی میدهید؟