شمش طلا گزینهٔ کسی است که می‌خواهد بخشی از پس‌اندازش را طلای فیزیکی کند، ولی نه می‌خواهد مثل زیور اجرت بدهد و نه مثل سکه پولی بالاتر از ارزش طلایش، که به آن حباب می‌گویند. شمش قطعهٔ ساده‌ای از طلای ۲۴ عیار است که وزن و عیار و شمارهٔ سریالش را معمولاً روی کارتی پلمب‌شده مینویسند، و قیمتش معمولاً از زیور و سکه به ارزش خود طلا نزدیکتر است، به شرطی که وزنش خیلی کوچک نباشد. در ادامه عیار و وزن‌های رایج، حساب قیمت با عدد فرضی، مقایسه با سکه و زیور، بررسی پیش از خرید، فروشنده‌ها و مالیات را می‌بینید.
شمش طلا چیست و چه فرقی با سکه و زیور دارد
شمش نقش و طرحی ندارد که بابتش پول بدهید. سازنده طلای تقریباً ناب را به وزن مشخص درمی‌آورد، عیار و سریال را روی آن یا روی کارتش می‌نویسد و کارت را پلمب میکند، برای همین بیشتر پولی که میدهید صرف خود طلا میشود. سکه را بانک مرکزی ضرب میکند و همه میشناسند، ولی معمولاً گران‌تر از طلای خودش خرید و فروش میشود و این اضافه با تقاضا کم و زیاد میشود. زیور هم اجرت و سود فروشنده و مالیات دارد که هنگام فروش برنمی‌گردد. طلای آب‌شده هم اجرت ندارد، ولی قطعه‌ای بی‌قالب است که با انگ آزمایشگاه و به مثقال معامله میشود و بیشتر خوراک کارگاه‌هاست.
شمش هم بی‌هزینه نیست. سازنده و فروشنده بابت ضرب و بستهبندی و سود خود مبلغی روی ارزش طلا می‌گذارند و این مبلغ در شمشهای کوچک سهم بیشتری از قیمت دارد. با این حال اگر طلا را برای نگه داشتن می‌خواهید، نه برای زینت، با شمش ۱۰ گرمی و بزرگ‌تر از فروشنده‌ای که پروانهٔ کسب دارد معمولاً کمترین پول را بالای ارزش طلا میدهید.
عیار شمش طلا ۹۹۵ یا ۹۹۹٫۹ است و شمش ۱۸ عیار چیز دیگری است
عیار شمش را در هزار مینویسند. ۹۹۵ یعنی ۹۹٫۵ درصد وزن شمش طلاست و ۹۹۹٫۹، که به آن چهار نُه هم می‌گویند، ۹۹٫۹۹ درصد. شمشهای کوچکِ سازنده‌های معتبر جهانی معمولاً ۹۹۹٫۹اند و شمشهای بزرگ ۱۱ تا ۱۳٫۴ کیلویی بانکها دست‌کم ۹۹۵، و این کمترین عیاری است که استاندارد انجمن بازار شمش لندن می‌پذیرد. در بازار ایران هر دو عیار را پیدا می‌کنید و هر دو را ۲۴ عیار می‌نامند. فرق قیمتشان حدود نیم درصد است، ولی عیار را روی کارت ببینید و قیمت را با همان حساب کنید. معنای عیارها را در مقالهٔ عیار طلا نوشته‌ایم.
شاید بپرسید آن شمش ۱۸ عیاری که در فروشگاه دیده‌اید چیست. این‌ها قطعه‌های ۷۵۰ در هزاری‌اند که با نام شمش ۱۸ عیار، پلاک شمش یا شمش کادویی می‌فروشند و تعریف رسمی ندارند. برای هدیه شاید مناسب باشند، ولی اگر برای پسانداز میخرید، فاکتورشان را مثل فاکتور زیور بخوانید و ببینید چه مبلغی جدا از قیمت طلای ۱۸ عیار نوشته‌اند.
انواع شمش طلا از ۱ گرم تا ۱ کیلو
وزن‌هایی که بیشتر می‌فروشند از ۱ گرم شروع میشود و تا ۱۰۰ گرم و بیشتر می‌رسد، هرچند شمش کمتر از یک گرم هم پیدا میشود. ستون آخر را با قیمت فرضی ۱۰ میلیون تومان برای هر گرم طلای خالص حساب کرده‌ایم تا فقط اندازهٔ پول هر وزن را نشان دهد و با قیمت امروز فرق دارد.
ستون وسط نظر ماست، نه قاعده. اگر بودجه‌تان اجازه می‌دهد، یک شمش ۱۰ گرمی را به چند شمش یک گرمی ترجیح دهید، چون هزینهٔ ساخت و بستهبندی روی وزن بیشتری پخش میشود و هر گرم ارزان‌تر درمی‌آید.
قیمت شمش طلا با اونس و دلار حساب میشود
اول ارزش یک گرم طلای خالص را پیدا کنید. قیمت اونس طلا به دلار را در قیمت دلار بازار آزاد به تومان ضرب و بر ۳۱٫۱۰۳۵ تقسیم کنید، چون هر اونس ۳۱٫۱۰۳۵ گرم است. حاصل را در وزن شمش و عیارش، ۰٫۹۹۵ یا ۰٫۹۹۹۹، ضرب کنید تا ارزش طلای شمش به دست بیاید. فروشنده هزینهٔ ساخت و بستهبندی و سود خودش را روی همین عدد می‌گذارد.
درصد رسمی برای این اضافه در ایران پیدا نکردیم، ولی هرچه شمش کوچکتر باشد اضافهٔ هر گرمش بیشتر است. در گزارشی خبری از مهر ۱۴۰۵ خواندیم که یکی از سایتهای خرید طلا برای ساخت و تحویل شمش ۵ گرمی ۴۰۰ میلی‌گرم طلا کارمزد ضرب می‌گیرد، که حدود ۸ درصد میشود. این یک نمونه است، نه نرخ همه‌جا.
حساب فرضی یک شمش ۱۰ گرمیفرض کنید اونس ۳٬۱۱۰ دلار و دلار ۱۰۰ هزار تومان باشد. این دو عدد را فقط برای ساده شدن حساب انتخاب کرده‌ایم و با قیمت امروز فرق دارند. ارزش هر گرم طلای خالص میشود ۳٬۱۱۰ ضرب در ۱۰۰ هزار تقسیم بر ۳۱٫۱۰۳۵، که حدود ۱۰ میلیون تومان است. شمش ۱۰ گرمی ۹۹۹٫۹ حدود ۱۰۰ میلیون تومان طلا دارد و اگر ۹۹۵ باشد حدود ۹۹٫۵ میلیون. حالا اگر فروشنده برای شمش ۹۹۹٫۹ مبلغ ۱۰۳ میلیون بخواهد، حدود ۳ میلیون تومان یا ۳ درصد بالای ارزش طلا می‌پردازید.
سکه و زیور در مقایسه با شمش چقدر بالای ارزش طلا میگیرند
مثلاً زیور ۱۸ عیاری با اجرت ۱۰ درصد را در نظر بگیرید. فروشنده روی طلا و اجرت تا سقف عرفی ۷ درصد سود می‌گذارد و ۱۰ درصد مالیات هم روی اجرت و سود حساب میشود، و روی هم حدود ۱۹٫۵ درصد بیشتر از ارزش طلا می‌پردازید. با قیمت فرضی ما، زیور ۱۰ گرمی ۱۸ عیار ۷۵ میلیون تومان طلا دارد ولی حدود ۸۹٫۶ میلیون برایتان تمام میشود. قیمت روز را در صفحهٔ قیمت طلای ۱۸ عیار می‌بینید و حساب اجرت را در مقالهٔ اجرت ساخت طلا توضیح داده‌ایم.
سکهٔ امامی ۸٫۱۳۳ گرم وزن و ۹۰۰ در هزار عیار دارد و حدود ۷٫۳۲ گرم طلای خالص، که با قیمت فرضی ما حدود ۷۳٫۲ میلیون تومان می‌ارزد. هرچه بالاتر از این بپردازید حباب است و اندازه‌اش هر روز عوض میشود؛ وضع امروزش را در صفحهٔ حباب سکه امامی ببینید. شمش ۱۰ گرمی مثال ما ۳ درصد بالای ارزش طلا بود و در شمشهای کوچکتر این فاصله بیشتر میشود. برای همین شمش وقتی به‌صرفه است که وزن مناسبی بخرید و اضافهٔ فروشنده را پیش از پرداخت حساب کنید.
بستهٔ پلمب و کارت شمش را پیش از پرداخت بررسی کنید
شمش خرد معمولاً در کارت یا جعبهٔ پلاستیکی پلمب‌شده می‌آید و وزن، عیار، نام سازنده و شمارهٔ سریالی را که فقط مال همان شمش است روی آن چاپ می‌کنند؛ بعضی تولیدکننده‌ها هولوگرام، چاپ امنیتی یا تراشه هم اضافه می‌کنند. دستورالعمل رسمی برای بررسی این بسته‌ها پیدا نکردیم و این فهرست از تجربهٔ بازار است.
- شمش را از طلافروشی یا فروشنده‌ای بخرید که پروانهٔ کسب دارد و فاکتور می‌دهد.
- پلمب باید سالم باشد و وزن و عیار و نام سازنده و سریال روی کارت با فاکتور یکی باشد.
- اگر سازنده راهی برای استعلام سریال دارد، پیش از پرداخت سریال را استعلام کنید.
- پلمب را باز نکنید و فاکتور را کنار شمش نگه دارید.
این دقت روز فروش هم به کارتان می‌آید. اگر پلمب را باز کرده باشید یا کارت آسیب ببیند، خریدار معمولاً ارزان‌تر می‌خرد یا می‌خواهد عیار را در آزمایشگاهی بسنجد که سازمان ملی استاندارد صلاحیتش را تأیید کرده است.
خرید شمش طلا از کجا ممکن است
بانک مرکزی شمش یک کیلویی با عیار دست‌کم ۹۹۵ را در مرکز مبادلهٔ ارز و طلای ایران حراج میکند، ولی مردم در این حراج خریدار نیستند. خریدارها کسبوکارهای دارای پروانه در همین کار، مثل عمده‌فروش‌های شمش و تولیدکننده‌های مصنوعات طلا، بانک‌های تأییدشدهٔ بانک مرکزی و از اردیبهشت ۱۴۰۵ پلتفرمهای آنلاین طلا هستند. در بورس کالا هم به جای شمش، گواهی سپردهٔ شمش طلا معامله میشود که هر کدام یک‌دهم گرم طلای ۹۹۵ است. طبق گزارش‌های ۱۴۰۳، برای تحویل گرفتن خود شمش دست‌کم ۱۰ هزار گواهی لازم است که برابر یک شمش یک کیلویی است. فروش شمش از طرف بانکها به مردم را هم در ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵ پیدا نکردیم.
راه معمول خانوارها دو تاست. اولی طلافروشی یا عمده‌فروشی است که پروانهٔ کسب دارد و شمش خرد پلمب‌شده می‌فروشد. دومی سایتهای معتبر خرید طلا است. بر پایهٔ مصوبهٔ آبان ۱۴۰۴، این سایت‌ها باید پیش از هر معامله هویت شما را با کد ملی ثبت کنند و اگر تحویل فیزیکی بخواهید، طلا را ظرف ۷ روز به شما بدهند، که معمولاً شمشی در وزن‌های مشخص و با کارمزد ضرب است.
فروش شمش و مالیات آن
شمش را می‌توانید به طلافروشی مجاز یا به همان جایی که از آن خریده‌اید بفروشید. خریدار معمولاً ارزش طلای شمش را مبنا می‌گذارد و هزینهٔ ساختی که هنگام خرید داده‌اید احتمالاً برنمی‌گردد؛ برای همین شمشهای خیلی کوچک به کار نگه‌داری کوتاه‌مدت نمی‌آیند. پیش از فروش از دو جا قیمت بگیرید و آن را با ارزش طلایی که خودتان حساب کرده‌اید بسنجید.
روی خود شمش مالیات بر ارزش افزوده نمیگیرند، چون قانون این مالیات انواع شمش طلا را معاف کرده است. سازمان امور مالیاتی در اطلاعیه‌ای این معافیت را به نوع خاصی از شمش محدود کرده بود، ولی دیوان عدالت اداری در تیر ۱۴۰۳ همان بخش را باطل کرد. اینکه روی هزینهٔ ساخت شمش مالیات میگیرند یا نه، منبع رسمی روشنی پیدا نکردیم؛ روی فاکتور ببینید چه نوشته‌اند.
قانون مالیات بر سوداگری و سفته‌بازی هم که در ۱۴۰۴ تصویب شد طلا را در بر می‌گیرد. سخنگوی سازمان امور مالیاتی در آبان ۱۴۰۴ گفت این قانون سراغ مردم عادی نمیرود و کسی که به کسب‌وکار مجاز با صورتحساب الکترونیکی می‌فروشد مالیاتی نمی‌دهد. به گفتهٔ او هدف کسانی‌اند که بی‌پروندهٔ کسب‌وکار طلا و ارز خرید و فروش می‌کنند. او در اردیبهشت ۱۴۰۵ هم گفت اجرای این قانون از اردیبهشت ۱۴۰۶ شروع میشود.
شمش برای چه کسی مناسب است و سکه یا صندوق برای چه کسی
اگر می‌خواهید ۱۰ گرم یا بیشتر طلا را چند سال نگه دارید و دلتان نمی‌خواهد اجرت یا حباب بدهید، شمش ۲۴ عیار انتخاب مناسبی است. اگر طلایی می‌خواهید که هر طلافروشی بی‌سؤال بشناسد و بخرد، سکه همین کار را میکند، به شرط اینکه حبابش را هنگام خرید حساب کنید. زیور بیشتر برای زینت است تا پسانداز، چون اجرتش هنگام فروش برنمی‌گردد.
اگر مبلغتان کمتر از قیمت یک شمش مناسب است یا جای امنی برای نگه داشتن طلا ندارید، دو راه دیگر هم هست. یکی طلای دیجیتال است، یعنی موجودی طلا در حساب یک سایت خرید طلا، و دیگری صندوق‌های طلا که در بورس خرید و فروش میشوند. با هر دو میشود با مبلغ کم شروع کرد، ولی آنچه دارید عددی در حساب یا سهمی از صندوق است، نه شمشی که بتوانید در کشو بگذارید.
پیش از خرید، ارزش طلای شمشی را که در نظر دارید با اونس و دلار همان روز حساب کنید و با قیمت فروشنده بسنجید. هر چه بالاتر بخواهد بابت ساخت و سود است، و حالا خودتان می‌توانید ببینید این مبلغ برای وزنی که انتخاب کرده‌اید معقول است یا نه.
پیش از خرید شمشما در این صفحه نشان می‌دهیم قیمت شمش چطور ساخته میشود و نمی‌گوییم طلا بخرید یا نخرید. عددهای این صفحه فرضی‌اند و قیمت نهایی را فروشنده تعیین میکند. اگر شمش ۱۰ گرمی مثال ما را با ۳ میلیون تومان اضافه بخرید و قیمت طلا تغییر نکند، هنگام فروش احتمالاً آن ۳ میلیون را پس نمی‌گیرید. اگر قیمت طلا پایین بیاید، ممکن است هنگام فروش کمتر از پولی که داده‌اید به دستتان برسد.
نظر شما درباره این مقاله چیست؟
شما چه امتیازی میدهید؟