وقتی از بورس لندن صحبت میکنیم، داریم درباره یکی از قدیمیترین، بزرگترین و تأثیرگذارترین بازارهای مالی جهان حرف میزنیم. بازاری که بیش از ۳۰۰ سال قدمت دارد، شرکتهایی از ۶۰ کشور جهان را در خود جای داده و هر روز تریلیونها پوند در آن دست به دست میشود.
اگر میخواهید بدانید بورس لندن (LSE) دقیقاً چیست، چطور کار میکند، شاخص فوتسی ۱۰۰ چه معنایی دارد، و چطور میتوان در آن سرمایهگذاری کرد، این مقاله دقیقاً برای شما نوشته شده است.
در این مقاله چه یاد میگیرید؟تاریخچه کامل تأسیس بورس لندن، ساختار و بازارهای مختلف LSE، شاخص FTSE 100 و نحوه محاسبه آن، ساعات معاملاتی و تعطیلات رسمی، مهمترین شرکتهای پذیرفتهشده، و راهنمای عملی سرمایهگذاری برای ایرانیان.
بورس لندن (LSE) چیست؟ معرفی سریع
بورس اوراق بهادار لندن یا London Stock Exchange (LSE) بزرگترین بورس اروپا و یکی از سه بازار مالی بزرگ جهان در کنار بورس نیویورک (NYSE) و بورس توکیو (TSE) است. این بازار با ارزش بازار کلی بیش از ۳.۸ تریلیون پوند (معادل حدود ۴.۸ تریلیون دلار تا سال ۲۰۲۵)، نقش محوری در اقتصاد جهانی ایفا میکند.
لندن به عنوان یک هاب مالی جهانی در کنار نیویورک و توکیو شناخته میشود. این ویژگی نه تنها به سابقه تاریخی این شهر، بلکه به زیرساختهای حقوقی، مالی و ارتباطی پیشرفتهای برمیگردد که آن را به مقصد اول شرکتهای بینالمللی برای عرضه اولیه سهام (IPO) تبدیل کرده است.
تاریخچه بورس لندن؛ از قهوهخانه تا هاب مالی جهان
ریشههای تاریخی: قهوهخانه جاناتان (۱۶۹۸)
داستان بورس لندن از یک قهوهخانه شروع میشود. در سال ۱۶۹۸ میلادی، یک کارگزار جوان به نام جان کاستاین (John Castaing) تصمیم گرفت قیمت سهام و داراییهای مختلف را به صورت منظم جمعآوری و منتشر کند. او این کار را در قهوهخانه «جاناتان» (Jonathan’s Coffee House) انجام میداد؛ مکانی که در نزدیکی تالار بورس سلطنتی لندن قرار داشت و محبوبترین مکان تجمع معاملهگران اوراق بهادار بود.
معاملات در این دوره کاملاً غیررسمی، پُرریسک و آلوده به تقلب بود. کارگزاران و دلالان بدون هیچ نظارتی معامله میکردند و موارد زیادی از کلاهبرداری گزارش میشد.
تأسیس رسمی بورس اوراق بهادار لندن (۱۸۰۱)
سرانجام در سال ۱۸۰۱ میلادی، برای اولین بار زمینه تشکیل یک بورس منسجم و سازمانیافته در لندن فراهم شد. این تصمیم عمدتاً به منظور جلوگیری از تقلب و ایجاد یک چارچوب قانونی برای معاملات اتخاذ شد. کارگزاران با پذیرش مجموعهای از قوانین مشخص و پرداخت حق عضویت، به عضویت سازمان بورس درآمدند و بورس اوراق بهادار لندن رسماً آغاز به کار کرد.
خط زمانی مهمترین رویدادهای تاریخی LSE
موقعیت مکانی و ساعات کاری بورس لندن
آدرس و موقعیت ساختمان اصلی
تالار بورس لندن در میدان پاترنوستر (Paternoster Square) شهر لندن واقع شده است؛ دقیقاً در نزدیکی کلیسای معروف سنت پائول (St. Paul’s Cathedral). این ساختمان مدرن که در سال ۲۰۰۴ افتتاح شد، جایگزین ساختمان قدیمی بورس در خیابان Threadneedle گردید.
ساعات معاملاتی LSE
نکته مهم برای سرمایهگذاران ایرانیتوجه داشته باشید که در تابستان (به وقت تابستانی بریتانیا / BST)، بورس لندن یک ساعت زودتر نسبت به UTC باز میشود. در این دوره ساعت شروع معاملات برای ایران ۱۰:۳۰ و پایان آن ۱۹:۰۰ به وقت تهران خواهد بود.
تعطیلات رسمی بورس لندن
در روزهای زیر بورس لندن تعطیل است و هیچ معاملهای انجام نمیشود:
- روز اول سال نو (۱ ژانویه)
- جمعه نیک (Good Friday) دو روز قبل از عید پاک
- دوشنبه عید پاک (Easter Monday)
- اول ماه می (May Day)
- تعطیلات بانکی بهار و تابستان (Spring & Summer Bank Holidays)
- کریسمس (۲۵ دسامبر)
- روز بعد از کریسمس (۲۶ دسامبر / Boxing Day)
اگر هر یک از این تعطیلات با آخر هفته مصادف شود، روز کاری بعدی جایگزین میشود.
ساختار بورس لندن؛ بازارها و بخشهای مختلف
بورس لندن یک ساختار چندبازاری دارد که هر بخش آن برای دسته خاصی از شرکتها و سرمایهگذاران طراحی شده است. آشنایی با این ساختار برای هر کسی که قصد سرمایهگذاری دارد ضروری است.
بازار اصلی (Main Market)
بازار اصلی LSE بزرگترین و مهمترین بخش این بورس است و خود به چند بخش تقسیم میشود:
بخش Premium
این بخش بالاترین استانداردهای پذیرش را دارد و شرکتهایی که در آن پذیرفته میشوند، باید الزامات سختگیرانهتری نسبت به حداقل استانداردهای اتحادیه اروپا رعایت کنند. اکثر شرکتهای شاخص FTSE 100 در این بخش هستند. سهام شرکتهای بازرگانی معمولاً در این بخش عرضه میشوند.
بخش Standard
استانداردهای این بخش برابر با حداقل الزامات اتحادیه اروپا است. اوراق بدهی، اوراق مشتقه، گواهی سپرده جهانی (GDR) و سهام شرکتهای خارجی که نمیخواهند استانداردهای Premium را رعایت کنند، معمولاً در این بخش قرار میگیرند.
بازار سرمایهگذاری جایگزین (AIM)
بازار AIM (Alternative Investment Market) که در سال ۱۹۹۵ راهاندازی شد، بازاری است برای شرکتهای کوچکتر، نوپا و در حال رشد. این بازار استانداردهای ورودی آسانتری دارد و به همین دلیل ریسک بالاتری نیز دارد. بیش از ۸۰۰ شرکت از سراسر جهان در AIM پذیرفته شدهاند.
مقایسه بازار اصلی و AIM در یک نگاهبازار اصلی (Main Market): مناسب شرکتهای بزرگ و مستقر، استانداردهای سختگیرانه، نقدشوندگی بالا، مناسب سرمایهگذاران محافظهکار. بازار AIM: مناسب شرکتهای کوچک و نوپا، استانداردهای انعطافپذیرتر، پتانسیل رشد بالاتر، ریسک بیشتر.
چرا LSE بینالمللیترین بورس جهان است؟
بورس لندن را میتوان بینالمللیترین بازار بورس در جهان نامید. دلایل این ادعا:
- شرکتهایی از بیش از ۶۰ کشور مختلف در این بازار پذیرفته شدهاند
- بیش از ۵۰ درصد معاملات سهام اروپایی از طریق لندن انجام میشود
- مکانیزم GDR (گواهی سپرده جهانی) امکان پذیرش شرکتهای آسیایی، آفریقایی و آمریکای لاتین را فراهم کرده
- بازار فارکس لندن به تنهایی بیش از ۳۸ درصد از حجم معاملات ارز جهانی را به خود اختصاص میدهد
- همکاری فعال با بورسهای آفریقا و آسیا برای کاهش موانع سرمایهگذاری بینالمللی
شاخص FTSE 100؛ نبض اقتصاد بریتانیا
وقتی کسی میگوید «بازار لندن امروز ۱.۵ درصد بالا رفت»، منظورش تغییر در شاخص FTSE 100 است. این شاخص مهمترین معیار سنجش عملکرد بورس لندن است.
FTSE 100 چیست و چطور محاسبه میشود؟
نام کامل این شاخص Financial Times Stock Exchange 100 Index است که به اختصار FTSE 100 یا به زبان عامیانه «فوتسی» خوانده میشود. این شاخص بر اساس ارزش بازار ۱۰۰ شرکت بزرگ پذیرفتهشده در بورس لندن محاسبه میشود.
مالکیت و محاسبه این شاخص بر عهده شرکت FTSE Group است؛ یک شرکت مشترک متعلق به بورس اوراق بهادار لندن و روزنامه مالی معتبر Financial Times. این شاخص هر ۱۵ ثانیه یکبار در طول ساعات معاملاتی بهروزرسانی میشود.
اهمیت FTSE 100 در اعداد
- ۱۰۰ شرکت موجود در این شاخص حدود ۸۰ درصد از کل ارزش بازار بورس لندن را تشکیل میدهند
- این شاخص از سال ۱۹۸۴ با عدد پایه ۱۰۰۰ آغاز به کار کرد
- تا سال ۲۰۲۵، شاخص FTSE 100 به محدوده ۸۰۰۰ واحد رسیده است
- ترکیب شرکتهای این شاخص هر سه ماه یکبار بازنگری میشود
چرا FTSE 100 گاهی با اقتصاد بریتانیا همسو نیست؟نکته جالب اینجاست که بسیاری از شرکتهای FTSE 100 شرکتهای چندملیتی هستند که بخش اعظم درآمدشان را از خارج از انگلستان کسب میکنند. به همین دلیل، گاهی شاخص FTSE 100 با تضعیف پوند بالا میرود (چون درآمدهای ارزی این شرکتها به پوند ارزش بیشتری پیدا میکند). پس FTSE 100 به تنهایی شاخص سلامت اقتصاد داخلی بریتانیا نیست.
سایر شاخصهای مهم بورس لندن
بورس لندن تنها به FTSE 100 محدود نمیشود. خانواده شاخصهای FTSE شامل موارد زیر است:
مهمترین شرکتهای بورس لندن (FTSE 100)
شرکتهای پذیرفتهشده در شاخص FTSE 100 از متنوعترین صنایع دنیا هستند. در ادامه با مهمترین آنها آشنا میشویم:
بزرگترین شرکتهای FTSE 100 بر اساس صنعت
ترکیب صنعتی FTSE 100بیشترین وزن در شاخص FTSE 100 به ترتیب متعلق به صنایع زیر است: انرژی (نفت و گاز)، مالی و بانکداری، داروسازی، کالاهای مصرفی، و معدن. این ترکیب نشان میدهد که FTSE 100 نسبت به شاخصهای آمریکایی، وزن کمتری در سهام فناوری دارد.
گروه بورس لندن (LSEG) و ادغام با بورس میلان
در تاریخ ۲۳ ژوئن ۲۰۰۷، بورس لندن با بورس میلان (Borsa Italiana) ادغام شد و نهاد جدیدی به نام گروه بورس لندن (London Stock Exchange Group / LSEG) تشکیل شد. این ادغام یکی از مهمترین رویدادهای تاریخ بازارهای مالی اروپا بود.
LSEG امروز یک شرکت چندملیتی است که علاوه بر اداره بورسهای لندن و میلان، خدمات اطلاعات مالی (از جمله Refinitiv)، خدمات تسویه و پاکسازی (Clearnet) و شاخصسازی (FTSE Russell) را نیز ارائه میدهد.
رویدادهای مهم تاریخی بورس لندن
بیگ بنگ (Big Bang) 1986: انقلاب در بورس لندن
در سال ۱۹۸۶ میلادی، دولت تاچر یک بسته اصلاحات بنیادین و گسترده را در بورس لندن اجرا کرد که به دلیل سرعت و وسعت تغییرات، نام «بیگ بنگ (Big Bang)» گرفت. این اصلاحات واقعاً همانند یک انفجار اقتصادی بود که ساختار کهنه بازار را درهم شکست و بورس لندن را به یک رقیب جدی در سطح جهانی تبدیل کرد.
مهمترین تغییرات بیگ بنگ عبارت بودند از:
- حذف کمیسیون ثابت: پیش از این، همه کارگزاران موظف بودند کمیسیون یکسانی از مشتریان بگیرند. با حذف این قانون، رقابت آزاد بین کارگزاران آغاز شد و هزینه معاملات کاهش یافت
- ورود کارگزاران خارجی: برای اولین بار، بانکها و شرکتهای مالی خارجی اجازه یافتند به عنوان کارگزار در بورس لندن فعالیت کنند
- شروع معاملات الکترونیکی: سیستم معاملاتی الکترونیک SEAQ جایگزین معاملات حضوری در تالار بورس شد
- حذف تفکیک نقشها: پیش از این، کارگزاران (Brokers) و بازارسازان (Jobbers) نقشهای کاملاً جداگانهای داشتند. این تفکیک برداشته شد
نتیجه این تغییرات: افزایش چشمگیر حجم معاملات، ورود سرمایههای عظیم خارجی به لندن، و تبدیل شدن بورس لندن به مهمترین مرکز مالی اروپا.
حادثه بمبگذاری (1990)
در بیستم ژوئیه سال ۱۹۹۰، یک مرد که گفته میشد عضو ارتش جمهوریخواه ایرلند (IRA) است، در توالتهای ساختمان بورس لندن بمب کار گذاشت و سپس تماس گرفت که ساختمان نیم ساعت دیگر منفجر خواهد شد. در این مدت کوتاه، ساختمان به سرعت تخلیه شد و از یک فاجعه انسانی جلوگیری به عمل آمد. در نهایت تنها بخش کوچکی از یک طبقه دچار خسارت شد.
بورس لندن و Brexitخروج بریتانیا از اتحادیه اروپا (Brexit) در سال ۲۰۲۰ چالشهای جدی برای LSE ایجاد کرد. بسیاری از معاملات سهام اروپایی از لندن به بورسهای آمستردام، پاریس و فرانکفورت منتقل شد. اما بورس لندن با اصلاحات پذیرش (Listing Reforms) در سالهای ۲۰۲۳-۲۰۲۵ تلاش کرده جذابیت خود را برای شرکتهای جهانی حفظ کند.
مقایسه بورس لندن با سایر بورسهای بزرگ جهان
جمعبندی: چرا بورس لندن اهمیت دارد؟بورس لندن با بیش از ۳۰۰ سال سابقه، شاخص FTSE 100 معتبر، پذیرش شرکتهای ۶۰ کشور و موقعیت منحصربهفرد به عنوان پل ارتباطی بین بازارهای اروپا، آمریکا و آسیا، یکی از ارکان اصلی نظام مالی جهانی است. درک ساختار و نحوه کارکرد این بازار برای هر سرمایهگذار جهانی ضروری است.