اگر تازه وارد دنیای بورس و فرابورس شده‌اید یا می‌خواهید بدانید سهام کدام شرکت‌ها در بازار اول فرابورس معامله می‌شود، این مقاله دقیقاً برای شماست. در ادامه به زبان ساده توضیح می‌دهیم که فرابورس ایران چه ساختاری دارد، بازار اول فرابورس چیست، شرایط پذیرش در آن کدام است و چرا سرمایه‌گذاران باید این بازار را بشناسند.

فرابورس ایران چه ساختاری دارد؟

فرابورس ایران یک بازار سرمایه رسمی و تحت نظارت سازمان بورس و اوراق بهادار است که در سال ۱۳۸۸ راه‌اندازی شد. برخلاف تصور عمومی، فرابورس فقط یک بازار نیست؛ بلکه طبق دستورالعمل پذیرش و عرضه اوراق بهادار، فعالیت آن در قالب چهار بازار مجزا تعریف شده است:

  • بازار اول: پذیرش و معامله انواع اوراق بهادار شرکت‌های واجد شرایط سخت‌گیرانه‌تر
  • بازار دوم: پذیرش شرکت‌هایی با شرایط پذیرش منعطف‌تر
  • بازار اوراق مشارکت: پذیرش و معامله انواع اوراق با درآمد ثابت
  • بازار سوم (عرضه اولیه): صرفاً برای عرضه اوراق بهادار، نه معامله مستمر
نکته کلیدی

در بازارهای اول، دوم و اوراق مشارکت، انواع اوراق بهادار پذیرفته و معامله می‌شوند؛ اما در بازار سوم تنها عرضه اوراق بهادار (عرضه اولیه) انجام می‌شود.

بازار اول فرابورس چیست؟

بازار اول فرابورس، معتبرترین و سخت‌گیرانه‌ترین تابلوی معاملاتی در فرابورس ایران است. شرکت‌هایی که در این بازار پذیرفته می‌شوند، باید مجموعه‌ای از شرایط مالی، حقوقی و عملیاتی را به‌طور کامل احراز کرده باشند. به همین دلیل، سهام شرکت‌های بازار اول فرابورس از نظر اعتبار، شفافیت و ثبات مالی در سطح بالاتری نسبت به بازار دوم قرار دارند.

در این بازار، هم سهام شرکت‌های سهامی عام و هم واحدهای صندوق‌های سرمایه‌گذاری با نام پذیرش و معامله می‌شوند.

دامنه نوسان و حجم مبنا در بازار اول فرابورس

دامنه نوسان سهام در بازار اول فرابورس ۵ درصد (مثبت و منفی) است و حجم مبنا معادل ۴ در ده‌هزار از کل تعداد سهام ثبت‌شده شرکت محاسبه می‌شود.

شرایط پذیرش در بازار اول فرابورس

پذیرش شرکت در بازار اول فرابورس منوط به تهیه امیدنامه و ارسال مدارک و مستندات کافی به فرابورس ایران است. پس از تکمیل مدارک، هیئت پذیرش اوراق بهادار وضعیت مالی و عملیاتی شرکت را بررسی می‌کند و در صورت احراز تمام شرایط زیر، با پذیرش موافقت می‌نماید.

شرایط یازده‌گانه پذیرش در بازار اول فرابورس

#
شرط پذیرش
جزئیات
۱
سهام شناور و تعداد سهامداران
حداقل ۱۰٪ سهام ثبت‌شده شناور باشد و تعداد سهامداران حداقل ۲۰۰ نفر باشد
۲
سابقه بهره‌برداری
حداقل ۲ سال از زمان بهره‌برداری یا ارائه خدمات گذشته باشد
۳
حداقل سرمایه
آخرین سرمایه ثبت‌شده حداقل ۱۰ میلیارد ریال باشد
۴
زیان انباشته
شرکت زیان انباشته نداشته باشد
۵
گزارش حسابرس
گزارش حسابرس برای آخرین دوره مالی، عدم اظهارنظر یا مردود نباشد
۶
سیستم حسابداری
از سیستم اطلاعات حسابداری مطلوب و متناسب برای افشای مناسب اطلاعات برخوردار باشد
۷
سودآوری و چشم‌انداز
در دوره مالی منتهی به پذیرش سودآور بوده و چشم‌انداز روشنی از تداوم فعالیت وجود داشته باشد
۸
نسبت حقوق صاحبان سهام
نسبت حقوق صاحبان سهام به کل دارایی‌ها حداقل ۱۵٪ باشد
۹
دعاوی حقوقی
دعاوی دارای اثر با اهمیت بر صورت‌های مالی له یا علیه شرکت وجود نداشته باشد
۱۰
استانداردهای حسابداری
صورت‌های مالی طبق استانداردهای حسابداری و دستورالعمل‌های سازمان تهیه شده باشد و حسابرس از میان حسابرسان معتمد سازمان انتخاب شده باشد
۱۱
صلاحیت مدیران
اعضای هیئت‌مدیره و مدیرعامل سابقه محکومیت قطعی کیفری یا تخلفات مؤثر یا سوء شهرت حرفه‌ای نداشته باشند
چرا این شرایط مهم است؟

وجود این ۱۱ شرط سخت‌گیرانه به این معناست که شرکت‌های بازار اول فرابورس از نظر شفافیت مالی، سودآوری و سلامت حقوقی در وضعیت بهتری نسبت به بازارهای دیگر قرار دارند. برای سرمایه‌گذار، این یعنی ریسک کمتر در مقایسه با شرکت‌های بازار دوم.

مقایسه بازار اول و بازار دوم فرابورس

یکی از سوالات رایج سرمایه‌گذاران این است که تفاوت بازار اول و دوم فرابورس چیست. جدول زیر این تفاوت را به‌صورت شفاف نشان می‌دهد:

معیار مقایسه
بازار اول فرابورس
بازار دوم فرابورس
سابقه فعالیت
حداقل ۲ سال
حداقل ۱ سال
زیان انباشته
مجاز نیست
در برخی شرایط مجاز است
سودآوری
الزامی
الزامی نیست
نسبت حقوق صاحبان سهام
حداقل ۱۵٪
شرط ندارد
سطح اعتبار و شفافیت
بالاتر
پایین‌تر
دامنه نوسان
۵ درصد
۵ درصد

چه اوراقی در بازار اول فرابورس معامله می‌شوند؟

بازار اول فرابورس محدود به سهام شرکت‌ها نیست. انواع اوراق بهادار زیر در این بازار قابل پذیرش و معامله هستند:

  • سهام شرکت‌های سهامی عام: اصلی‌ترین نوع اوراق معامله‌شده در این بازار
  • واحدهای صندوق‌های سرمایه‌گذاری با نام: شامل صندوق‌های سهامی، مختلط و درآمد ثابت که به‌صورت واحد (Unit) معامله می‌شوند
  • سایر اوراق بهادار: طبق مجوزهای خاص سازمان بورس
صندوق‌های سرمایه‌گذاری در بازار اول فرابورس

بسیاری از صندوق‌های سرمایه‌گذاری ETF (قابل معامله در بورس) در بازار اول فرابورس پذیرفته و معامله می‌شوند. اگر می‌خواهید در صندوق‌های ETF سرمایه‌گذاری کنید، به‌احتمال زیاد از طریق همین بازار اقدام خواهید کرد.

ناشران پذیرفته‌شده در بازار اول فرابورس

فهرست شرکت‌ها و ناشران پذیرفته‌شده در بازار اول فرابورس به‌صورت پیوسته توسط فرابورس ایران به‌روزرسانی می‌شود. در تصویر زیر نمونه‌ای از این ناشران را مشاهده می‌کنید:

بازار اول فرابورس

برای مشاهده لیست به‌روز شرکت‌ها

برای دیدن فهرست کامل و به‌روز ناشران پذیرفته‌شده در بازار اول فرابورس، می‌توانید به سایت رسمی فرابورس ایران به آدرس ifb.ir مراجعه کنید و از بخش «بازارها» گزینه «بازار اول» را انتخاب نمایید.

آیا سرمایه‌گذاری در بازار اول فرابورس مناسب است؟

بازار اول فرابورس به‌دلیل شرایط سخت‌گیرانه پذیرش، معمولاً شرکت‌هایی با وضعیت مالی پایدارتر، شفافیت بیشتر و ریسک کمتر را در خود جای می‌دهد. این ویژگی‌ها آن را برای طیف وسیع‌تری از سرمایه‌گذاران جذاب می‌کند.

با این حال، مانند هر بازار سرمایه‌ای، سرمایه‌گذاری در بازار اول فرابورس نیز با ریسک همراه است. توصیه می‌شود پیش از هر اقدامی:

  • صورت‌های مالی شرکت مورد نظر را مطالعه کنید
  • وضعیت صنعت مربوطه را بررسی نمایید
  • با یک مشاور سرمایه‌گذاری دارای مجوز مشورت کنید
  • از تنوع‌بخشی به سبد سرمایه‌گذاری غافل نشوید
هشدار مهم

سرمایه‌گذاری در بورس و فرابورس همواره با ریسک همراه است. پذیرش شرکت در بازار اول فرابورس به معنای تضمین سودآوری در آینده نیست. پیش از سرمایه‌گذاری، تحقیق کافی انجام دهید.

جمع‌بندی

بازار اول فرابورس، معتبرترین تابلوی معاملاتی در فرابورس ایران است که شرکت‌های سهامی عام و صندوق‌های سرمایه‌گذاری با نام، پس از احراز ۱۱ شرط سخت‌گیرانه مالی، حقوقی و عملیاتی در آن پذیرفته می‌شوند. دامنه نوسان این بازار ۵ درصد و حجم مبنای آن ۴ در ده‌هزار کل سهام است. شناخت ساختار این بازار به سرمایه‌گذاران کمک می‌کند تا با آگاهی بیشتری تصمیم بگیرند و ریسک سرمایه‌گذاری خود را مدیریت کنند.