اگر به دنبال یک سرمایهگذاری کمریسک با بازدهی مشخص هستید، احتمالاً نام اخزا یا اسناد خزانه اسلامی به گوشتان خورده است. اخزا یکی از مهمترین ابزارهای مالی در بازار سرمایه ایران است که دولت برای تسویه بدهیهای خود منتشر میکند و بهدلیل تضمین بازپرداخت، گزینهای مطمئن برای سرمایهگذاران محسوب میشود. در این مقاله بهصورت کامل و ساده توضیح میدهیم که اخزا چیست، چگونه کار میکند، نحوه کسب سود از آن چگونه است و چطور میتوانید آن را خریداری کنید.
اوراق بدهی چیست و چه ارتباطی با اخزا دارد؟
برای درک بهتر مفهوم اخزا، ابتدا لازم است با اوراق بدهی آشنا شوید. اوراق بدهی اسنادی هستند که ناشر (منتشرکننده) با انتشار آنها، متعهد میشود مبلغ مشخصی را در تاریخ معینی به دارنده اوراق بپردازد. بهبیان سادهتر، ناشر از طریق این اوراق از سرمایهگذاران قرض میگیرد و متعهد به بازپرداخت در سررسید میشود.
اوراق بدهی انواع مختلفی دارند؛ از جمله اوراق مشارکت، اوراق صکوک و اسناد خزانه اسلامی (اخزا). تفاوت اصلی اخزا با سایر اوراق بدهی این است که:
- سررسید آن کمتر از یک سال است.
- سود دورهای (کوپنی) به آن تعلق نمیگیرد.
- ناشر آن صرفاً دولت جمهوری اسلامی ایران است.
اخزا چیست؟ (تعریف دقیق اسناد خزانه اسلامی)
اسناد خزانه اسلامی (اخزا) اوراق بهادار بانامی هستند که دولت جمهوری اسلامی ایران بهمنظور تسویه بدهیهای خود بابت طرحهای تملک داراییهای سرمایهای با قیمت اسمی مشخص و سررسید معین، به طلبکاران غیردولتی (مانند پیمانکاران) واگذار میکند.
تفاوت اخزا در ایران با اسناد خزانه در دنیا
در بیشتر کشورهای دنیا، دولت اسناد خزانه را مستقیماً در بازار و با تخفیف (زیر قیمت اسمی) به سرمایهگذاران میفروشد و از وجوه حاصل برای پرداخت بدهیها استفاده میکند. اما در ایران، بهدلیل ملاحظات فقهی و شرعی، رویه متفاوت است:
- دولت اخزا را مستقیماً به طلبکاران غیردولتی (مثلاً پیمانکارانی که طلب دارند) واگذار میکند.
- طلبکاران در صورت نیاز به نقدینگی، این اوراق را در بازار ابزارهای نوین مالی فرابورس ایران به فروش میرسانند.
- سرمایهگذاران عادی میتوانند این اوراق را از بازار فرابورس خریداری کنند و در سررسید، مبلغ اسمی آن را دریافت نمایند.
ویژگیهای کلیدی اسناد خزانه اسلامی
آشنایی با ویژگیهای اخزا به شما کمک میکند تصمیم بهتری برای سرمایهگذاری بگیرید:
ویژگی | توضیح |
|---|---|
ناشر | دولت جمهوری اسلامی ایران |
ضامن بازپرداخت | بانک مرکزی |
سررسید | کمتر از یک سال |
سود دورهای (کوپنی) | ندارد |
نوع اوراق | بانام |
بازار معاملاتی | فرابورس ایران |
نحوه کسب سود | اختلاف قیمت خرید و قیمت اسمی در سررسید |
آیا اسناد خزانه اسلامی معتبر و مطمئن هستند؟
یکی از مهمترین دغدغههای سرمایهگذاران، امنیت سرمایهگذاری است. اخزا از جمله کمریسکترین ابزارهای مالی در بازار سرمایه ایران محسوب میشود و دلایل آن عبارتند از:
- ناشر دولتی: طرف حساب شما دولت جمهوری اسلامی ایران است که بزرگترین نهاد اقتصادی کشور محسوب میشود.
- ضمانت بانک مرکزی: بانک مرکزی ضامن بازپرداخت اخزا در سررسید است. یعنی اگر به هر دلیلی دولت نتواند بدهی خود را در سررسید تسویه کند، بانک مرکزی این تعهد را بر عهده میگیرد.
- نقدشوندگی بالا: از آنجا که اخزا در فرابورس معامله میشود، در صورت نیاز به پول نقد میتوانید قبل از سررسید آن را در بازار بفروشید.
به همین دلایل، بسیاری از تحلیلگران مالی، بازدهی اخزا را بهعنوان «نرخ بازده بدون ریسک» در محاسبات خود استفاده میکنند.
نحوه کسب سود از اخزا چگونه است؟
برخلاف بسیاری از اوراق بدهی که سود دورهای پرداخت میکنند، اخزا هیچ سود کوپنی ندارد. پس سود شما از کجا میآید؟
سازوکار کسب سود از اخزا بسیار ساده است:
- شما اوراق اخزا را به قیمتی کمتر از قیمت اسمی (یعنی با تخفیف) از بازار خریداری میکنید.
- در تاریخ سررسید، مبلغ کامل قیمت اسمی به حساب شما واریز میشود.
- اختلاف بین قیمت خرید و قیمت اسمی، همان سود شماست.
هرچه فاصله تا سررسید بیشتر باشد، معمولاً قیمت اخزا پایینتر و در نتیجه سود بالقوه بیشتر خواهد بود. و هرچه به سررسید نزدیکتر شویم، قیمت بازاری اخزا به قیمت اسمی آن نزدیکتر میشود.
مثال عملی: محاسبه سود اخزا
برای درک بهتر، فرض کنید:
- قیمت اسمی اخزا: ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال
- قیمت خرید شما: ۸۵۰٬۰۰۰ ریال
- مدت تا سررسید: ۸ ماه
در تاریخ سررسید، مبلغ ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال به حساب شما واریز خواهد شد. بنابراین:
سود حاصل: ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ − ۸۵۰٬۰۰۰ = ۱۵۰٬۰۰۰ ریال
بازده ۸ ماهه: (۱۵۰٬۰۰۰ ÷ ۸۵۰٬۰۰۰) × ۱۰۰ = ۱۷.۶۴٪
نکته مهم این است که اگر اخزا را در زمان انتشار نخرید و بعداً از بازار فرابورس تهیه کنید، قیمت بالاتری پرداخت خواهید کرد و در نتیجه بازدهی شما کمتر میشود. جدول زیر نمونهای از بازده اخزا با توجه به زمان خرید را نشان میدهد:
عوامل مؤثر بر قیمت و بازدهی اخزا
قیمت اخزا در بازار ثابت نیست و تحت تأثیر عوامل مختلفی قرار دارد:
۱. نرخ بهره بینبانکی
وقتی نرخ بهره بینبانکی افزایش پیدا میکند، معمولاً بازدهی مورد انتظار سرمایهگذاران از اخزا هم بالا میرود و در نتیجه قیمت اخزا در بازار کاهش مییابد (و بالعکس).
۲. وضعیت نقدینگی بازار
در شرایطی که نقدینگی در بازار کم باشد، فشار فروش بر اخزا افزایش یافته و قیمت آن پایینتر میآید (بازدهی بالاتر برای خریداران جدید).
۳. فاصله تا سررسید
هرچه به تاریخ سررسید نزدیکتر شویم، قیمت بازاری اخزا به قیمت اسمی نزدیکتر میشود و بازدهی باقیمانده کمتر خواهد بود.
۴. حجم عرضه اخزا توسط دولت
اگر دولت حجم زیادی اخزا منتشر کند، عرضه بیشتر میتواند قیمت بازاری را کاهش دهد و بازدهی را بالا ببرد.
نحوه خرید اسناد خزانه اسلامی (راهنمای گامبهگام)
خرید اخزا فرآیند پیچیدهای ندارد و تقریباً مشابه خرید سهام است. مراحل زیر را دنبال کنید:
گام ۱: دریافت کد بورسی
اگر هنوز کد بورسی ندارید، ابتدا باید در سامانه سجام ثبتنام کرده و کد معاملاتی دریافت کنید.
گام ۲: انتخاب کارگزاری
یکی از کارگزاریهای عضو فرابورس ایران را انتخاب کنید و در پنل معاملاتی آنلاین آن ثبتنام نمایید.
گام ۳: جستجوی نماد اخزا
در سامانه معاملاتی کارگزاری، نماد اخزا را جستجو کنید. نماد این اوراق معمولاً با عبارت «اخزا» همراه با عددی که نشاندهنده تاریخ سررسید است نمایش داده میشود. بهعنوان مثال، نماد «اخزا ۸۱۰» به معنای سند خزانه اسلامی با سررسید مشخص است.
گام ۴: ثبت سفارش خرید
قیمت، تعداد و سایر جزئیات سفارش خود را وارد کنید و منتظر انجام معامله بمانید.
گام ۵: نگهداری تا سررسید یا فروش در بازار
میتوانید اوراق را تا سررسید نگه دارید و مبلغ اسمی را دریافت کنید، یا در هر زمان قبل از سررسید آن را در فرابورس به فروش برسانید.
مزایا و معایب سرمایهگذاری در اخزا
مزایای اخزا
- ریسک بسیار پایین: با ضمانت دولت و بانک مرکزی، ریسک نکول تقریباً صفر است.
- بازدهی مشخص و قابل محاسبه: از ابتدای خرید میدانید در سررسید چقدر سود دریافت خواهید کرد.
- نقدشوندگی مناسب: امکان فروش در هر زمان در بازار فرابورس وجود دارد.
- معافیت مالیاتی: سود حاصل از اخزا معمولاً از مالیات معاف است.
- مناسب برای مدیریت نقدینگی: با توجه به سررسید کوتاهمدت، ابزار مناسبی برای پارک کردن پول در دورههای کوتاه است.
معایب و محدودیتهای اخزا
- بازدهی محدود: در مقایسه با سرمایهگذاری در سهام یا سایر داراییهای پرریسک، بازدهی اخزا معمولاً کمتر است.
- ریسک نرخ بهره: اگر نرخ بهره بالا برود، ارزش بازاری اخزایی که قبلاً خریدهاید ممکن است کاهش یابد (البته اگر تا سررسید نگه دارید، مبلغ اسمی را کامل دریافت خواهید کرد).
- عدم پرداخت سود دورهای: برخلاف اوراق مشارکت، سود دورهای به اخزا تعلق نمیگیرد.
اخزا برای چه کسانی مناسب است؟
سرمایهگذاری در اسناد خزانه اسلامی برای افراد و نهادهای زیر میتواند گزینه مناسبی باشد:
- سرمایهگذاران ریسکگریز که به دنبال حفظ سرمایه با بازدهی معقول هستند.
- سرمایهگذارانی که افق سرمایهگذاری کوتاهمدت (چند ماهه) دارند.
- شرکتها و نهادهای مالی که میخواهند نقدینگی مازاد خود را برای مدت کوتاه در ابزاری امن سرمایهگذاری کنند.
- افرادی که میخواهند بخشی از سبد سرمایهگذاری خود را به داراییهای کمریسک اختصاص دهند.
تفاوت اخزا با اوراق مشارکت و سپرده بانکی
معیار | اخزا | اوراق مشارکت | سپرده بانکی |
|---|---|---|---|
ناشر | دولت | دولت / شرکتها | بانک |
سود دورهای | ندارد | دارد | دارد |
سررسید | کمتر از ۱ سال | ۱ تا ۵ سال | متغیر |
قابلیت معامله در بورس | بله (فرابورس) | بله | خیر |
نقدشوندگی | بالا | متوسط | پایین (جریمه شکست) |
سطح ریسک | بسیار کم | کم | بسیار کم |
نکات مهم پیش از سرمایهگذاری در اخزا
- بازدهی تا سررسید (YTM) را محاسبه کنید: قبل از خرید، بازدهی واقعی اوراق تا سررسید را بررسی کنید و آن را با سایر گزینههای سرمایهگذاری مقایسه نمایید.
- به تاریخ سررسید دقت کنید: مطمئن شوید سررسید اوراق با نیاز نقدینگی شما همخوانی دارد.
- حجم معاملات نماد را بررسی کنید: نمادهایی با حجم معاملات بالاتر، نقدشوندگی بهتری دارند.
- تنوعبخشی را فراموش نکنید: اخزا نباید تمام سبد سرمایهگذاری شما باشد؛ بلکه بهتر است بخشی از یک سبد متنوع را تشکیل دهد.
جمعبندی
اسناد خزانه اسلامی (اخزا) یکی از امنترین و شفافترین ابزارهای سرمایهگذاری در بازار مالی ایران هستند. این اوراق توسط دولت منتشر شده، بانک مرکزی ضامن آنهاست، سررسید کوتاهمدت دارند و سود آنها از اختلاف قیمت خرید و قیمت اسمی در سررسید بهدست میآید. اخزا گزینهای ایدهآل برای سرمایهگذاران ریسکگریز، مدیریت نقدینگی کوتاهمدت و تنوعبخشی به سبد سرمایهگذاری محسوب میشود. برای خرید اخزا تنها کافی است کد بورسی داشته باشید و از طریق کارگزاری عضو فرابورس، نماد مورد نظر را خریداری کنید.
نظر شما درباره این مقاله چیست؟
0 نفر به این مقاله میانگین امتیاز0 دادهاند.
شما چه امتیازی میدهید؟