سکه بانکی و غیربانکی را معمولاً وقتی می‌پرسید که برای یک ربع سکه دو اسم و دو قیمت دیده‌اید و نمی‌دانید فرقشان از کجاست. خیلی‌ها فکر میکنند سکهٔ بانکی همان سکهٔ داخل بستهٔ وکیوم است، ولی سکهٔ بانکی را بانک مرکزی ضرب کرده و وکیوم کار خود فروشنده است. این سکه گرانتر است چون وزن و عیارش معلوم است و همهجا خریدار دارد. عدد روز را در صفحهٔ قیمت ربع سکه می‌بینید. این‌جا می‌خوانید فرق این دو از کجا می‌آید، نرخ «تکفروشی» که کنارشان در جدول‌ها می‌آید یعنی چه، و پیش از خرید چه چیزی را روی ترازو و فاکتور ببینید.
سکه بانکی و غیربانکی را سازنده جدا میکند، نه بسته‌بندی
بانک مرکزی سکه را در چهار اندازه می‌زند، سکهٔ تمام که همان سکهٔ کامل است و امامی و بهار آزادی دو طرح آن‌اند، نیم، ربع و سکهٔ گرمی. هر کدام از این‌ها را که بانک مرکزی ضرب کرده باشد بانکی است، چه قدیمی باشد چه تازه. غیربانکی سکهای است که جای دیگری زدهاند، بیشتر در کارگاههای خصوصی، و بعضی‌شان آن‌قدر شبیه سکهٔ بانکی‌اند که آدم عادی فرقشان را نمی‌فهمد. در این سکه‌ها وزن و عیار و کیفیت ضرب تضمینی ندارد و لزوماً تاریخ ضرب روشنی هم ندارند.
بسته‌بندی در این جدول جایی ندارد، چون فروشنده می‌تواند هر دو نوع سکه را وکیوم کند. اگر هم فروشندهای گفت سکهای چون قدیمی است غیربانکی حساب میشود، بدانید سال ضرب در تقسیم سکه بانکی و غیربانکی نقشی ندارد و بپرسید سکه را چه کسی ضرب کرده است.
بستهٔ وکیوم کار مغازه است و سکهٔ حراج بانک مرکزی بی‌بسته تحویل شد
بسته‌بندی سکه کار خود مغازه‌ها و صرافی‌هاست، نه بانک مرکزی، و روشن‌ترین نمونه‌اش حراجهای خود بانک مرکزی است. در حراجهای ۲۸ آذر و ۱۰ بهمن ۱۴۰۳ ربع و تمام بهار آزادی ضرب ۱۴۰۳ بدون بسته‌بندی عرضه شد، و در حراجهای ۱۴۰۴ هم سکه‌ها بی‌بسته در شعبه‌ای از بانک ملی که خریدار انتخاب کرده بود تحویل شدند. پس سکهای که مستقیم از بانک مرکزی آمد هیچ بسته‌بندی نداشت. قاعده‌های خرید از این راه را در مقالهٔ حراج سکه بانک مرکزی نوشته‌ایم.
پس سکهٔ باز و بی‌بسته‌بندی را بخرم؟ اگر فروشنده مجوز دارد و فاکتور میدهد، بله، و سکهٔ باز را حتی راحت‌تر میشود دید و وزن کرد. وکیومِ مغازهٔ مجاز هم ایرادی ندارد و نشان میدهد فروشنده پای جنسش ایستاده، ولی بانک مرکزی آن را تضمین نمی‌کند. رئیس اتحادیهٔ طلا و جواهر تهران، به نقل خبرگزاری مهر در ۱۵ آبان ۱۴۰۵، بستهٔ معتبر را این‌طور توصیف کرد که مال همان مغازه‌ای باشد که سکه را می‌فروشد و هولوگرام اتحادیه رویش باشد. اتحادیه این هولوگرام را به مغازه‌های دارای مجوز میدهد.
فاصلهٔ قیمت سکه بانکی و غیربانکی از حباب می‌آید
بازار حاضر است برای سکهٔ بانکی بیشتر از ارزش طلای داخلش بپردازد، چون وزن و عیارش معلوم است و هر وقت بخواهید مثل پول نقد آن را می‌فروشید. به این اضافه‌قیمت حباب میگویند و سازوکارش را در مقالهٔ حباب سکه توضیح داده‌ایم. غیربانکی حباب ندارد. خریدار فقط طلای داخلش را حساب میکند، مثل طلای خام یا آب‌شده، و چون از عیارش مطمئن نیست، از همان هم کم میکند. یک گزارش خبری در اسفند ۱۴۰۴ نوشته بود غیربانکی را معمولاً ۱۰ تا ۲۰ درصد زیر بانکی می‌خرند.
به نظر ما این فاصله ثابت نیست و معمولاً با حباب بالا و پایین میرود. وقتی تقاضا زیاد است و بانک مرکزی کم عرضه میکند، حباب سکهٔ بانکی بزرگ میشود، در حالی که غیربانکی همچنان به حساب طلایش معامله میشود، پس فاصله بیشتر میشود. وقتی بانک مرکزی سکه عرضه میکند و حباب آب میرود، فاصله هم کمتر میشود. ربع معمولاً از سکههایی است که درصد حبابش بالاتر است و بیشتر گزارش‌هایی هم که دربارهٔ سکهٔ غیربانکی دیده‌ایم دربارهٔ ربع بوده، پس این فاصله را در ربع بیشتر حس می‌کنید. عدد روز نیم هم در صفحهٔ قیمت نیم سکه است.
غیربانکی ارزان‌تر است، چرا نخرم؟ چون چیزی که امروز در خرید کمتر میدهید، معمولاً هنگام فروش از دستتان میرود. فرض کنید ربعی هدیه میدهید و گیرنده سال بعد می‌خواهد آن را بفروشد. ربع بانکی را هر صرافی می‌خرد، ولی ربع غیربانکی را ممکن است نخرند یا اول برای عیارسنجی به آزمایشگاه بفرستند و بعد کمتر بدهند. اگر فقط می‌خواهید پولتان به شکل طلا بماند و سکهٔ واقعی لازم ندارید، صندوق‌های طلای بورس هم هست و در مقالهٔ بهترین صندوق طلا آن‌ها را مقایسه کرده‌ایم.
تکفروشی در جدول قیمت سکه یعنی قیمت خرید از مغازه
تکفروشی اسم نوعی سکه نیست و به شیوهٔ خرید برمی‌گردد. در بیشتر جدولهای قیمت، نرخ تکفروشی همان قیمتی است که شما برای یکی دو سکه به سکهفروشی یا صرافی میدهید، در برابر قیمت عمده که فروشندهها میان خودشان و با تعداد زیاد معامله میکنند. ردیف تکفروشی در جدول‌ها هم معمولاً برای سکهٔ بانکی است، مثل امامی، و اگر سکهٔ تمام می‌خرید، قیمت سکه امامی را ببینید.
نرخ تکفروشی بالاتر است، چون مغازه‌ای که یکی‌یکی می‌فروشد هزینه و سود خودش را رویش میگذارد. گزارش‌های خبری دربارهٔ فاصلهٔ قیمت خرید و فروش سکه هم همین‌ها را نام برده‌اند، از حق اتحادیه و خرج نگهداری و حفاظت تا خطر نوسان قیمت و سود فروشنده، و نوشته‌اند این فاصله در روزهای پرنوسان بیشتر میشود و نیم و ربع هنگام فروش افت بیشتری از تمام دارند.
سال ضرب و طرح قدیم در تقسیم سکه بانکی و غیربانکی نقشی ندارند
سال ضرب روی قیمت اثر میگذارد، ولی روی بانکی بودن نه. گزارشی خبری در آذر ۱۴۰۴ نوشت سکه‌های ضرب ۱۳۸۶ در بازار خواهان بیشتری دارند. رئیس اتحادیه هم در همان گزارش توضیح داد که سکهٔ ضرب ۱۴۰۳ چند ماه کمی ارزان‌تر از سکه‌های ۱۳۸۶ و ۱۴۰۴ معامله می‌شد، چون رنگ و کیفیت ضربش خریدارها را دودل کرده بود. سکهٔ هر سه سال را بانک مرکزی ضرب کرده و هر سه بانکی‌اند.
طرح قدیم و جدید هم همین‌طور است. وزن و عیارشان یکی است و قیمتشان را تقاضا تعیین میکند. اگر سکهٔ قدیمی دیده‌اید و می‌خواهید بدانید چرا قیمتش جداست، مقالهٔ سکه طرح قدیم را بخوانید.
پیش از خرید سکه این چند چیز را ببینید
اولین بررسی وزن کردن است. وزن استاندارد سکهٔ تمام ۸٫۱۳۶ گرم، نیم ۴٫۰۶۸ گرم و ربع ۲٫۰۳۴ گرم است و عیار هر سه ۹۰۰ در هزار. در بازار و بعضی گزارش‌ها عددهای ۸٫۱۳۳ و ۴٫۰۶۶ و ۲٫۰۳۳ را هم می‌بینید و این چند هزارم گرم فرق نشانهٔ غیربانکی بودن نیست. جدول کامل را در صفحهٔ وزن و عیار سکه گذاشته‌ایم.
- از فروشندهای بخرید که مجوز فروش سکه دارد، یعنی صرافی‌ای که مجوزش را از بانک مرکزی دارد یا مغازه‌ای که اتحادیه به آن مجوز فروش سکه میدهد. از طلافروشی‌ای که این مجوز را ندارد و از فروشندههای اینترنتی نخرید، چون ممکن است سکهٔ غیربانکی را به اسم سکهٔ بانک مرکزی بفروشند.
- سکه را بیرون از وکیوم وزن کنید، چون وزن بسته‌بندی هم روی عدد ترازو می‌نشیند. غیربانکی ممکن است از چند سوت، یعنی چند هزارم گرم، تا چند دهم گرم سبک‌تر باشد و کمبود چند دهم گرمی را ترازوی حساس طلافروشی زود نشان میدهد.
- اگر سکه وکیوم است، نام روی کارتش باید نام همان مغازه باشد و هولوگرام اتحادیه داشته باشد. وکیومی را که پاره است یا جای چسب تازه دارد نپذیرید.
- فاکتوری بگیرید که سربرگ و نام مغازه و مهر فروشنده و مشخصات سکه، از جمله نوع و سال ضربش، رویش باشد.
- پول را با کارت‌خوان خود مغازه یا به حساب خود فروشنده بدهید، نه به حساب کس دیگری.
فاکتور روز فروش به کارتان می‌آید
سخنگوی سازمان تعزیرات حکومتی، نهادی که به تخلف‌های صنفی رسیدگی میکند، در آبان ۱۴۰۵ هشدار داد کسی که سکه را بی‌فاکتور بخرد ممکن است هنگام فروش ناچار شود آن را خیلی ارزان‌تر از نرخ روز بفروشد. تقلب را هم می‌توانید به شعبه‌های همین سازمان گزارش بدهید.
ترازو بهتنهایی کافی نیستدر مهر ۱۴۰۴ یک گزارش خبری از سکه‌های تقلبی در وکیوم با هولوگرام جعلی در تهران و چند شهر بزرگ خبر داد. همان گزارش نوشت گاهی پشت سکه ورقهٔ سرب می‌گذارند تا وزنش شبیه سکهٔ بانکی شود. پس وزن درست را کنار فروشندهٔ مجاز و فاکتور بگذارید، نه به‌جای آن‌ها. اگر به بسته‌ای شک دارید، از فروشنده بخواهید سکه را بیرون بیاورد تا خودش را ببینید و وزن کنید.
فرق سکه بانکی و غیربانکی را که بدانید، انتخاب ساده است. اگر می‌خواهید سکهای بخرید که هر وقت و هر جا بتوانید بفروشید، سکهٔ بانکی بخرید، چه وکیوم باشد چه باز. پیش از رفتن به مغازه قیمت روز را در صفحهٔ ربع سکه ببینید و سکه را از فروشندهای بخرید که مجوز فروش سکه دارد و فاکتور میدهد.
پیش از خرید سکهاین مقاله فرق سکهٔ بانکی و غیربانکی را توضیح میدهد و پیشنهاد خرید سکهٔ خاصی نیست. فاصلهٔ ۱۰ تا ۲۰ درصدی را یک گزارش خبری در اسفند ۱۴۰۴ آورده بود و فاصلهٔ امروز را باید از چند فروشنده پرسید. قیمت سکه هر روز عوض میشود و ممکن است ربعی را که امروز می‌خرید چند ماه بعد ارزان‌تر بفروشید.
نظر شما درباره این مقاله چیست؟
شما چه امتیازی میدهید؟