اصطلاحات فارکس به زبان ساده و کاربردی با جدول و مثال

اصطلاحات فارکس اولین دیواری است که هر تریدر ایرانی با آن روبرو می‌شود. اولین باری که پلتفرم متاتریدر را باز کردم، احساس خلبانی را داشتم که بدون هیچ آموزشی پشت سکان یک بوینگ نشسته است؛ نمودارهای متحرک، اعداد چشمک‌زن و کلماتی که هیچ معنایی برایم نداشتند. بعد از بیش از ده سال فعالیت در بازار فارکس از ایران و تدریس به صدها تریدر ایرانی، دقیقاً می‌دانم کجا گیر می‌کنید. در این مقاله قرار نیست با تعاریف کتابی وقتتان را بگیرم. اینجا زبان واقعی پول را یاد می‌گیرید؛ زبانی که مستقیماً با سود و زیان شما ارتباط دارد. فقط مفاهیمی که واقعاً لازم دارید، با مثال عددی دقیق و اشتباهات رایجی که هموطنانتان مرتکب شده‌اند.

⚠️ هشدار ریسک: معامله در بازار فارکس دارای ریسک بسیار بالاست و ممکن است منجر به از دست رفتن بخش یا کل سرمایه شود. محتوای این مقاله صرفاً جنبه آموزشی دارد و توصیه مالی یا سرمایه‌گذاری محسوب نمی‌شود.

این مقاله برای چه کسی است

قبل از ادامه، بدانید این مقاله برای سه دسته طراحی شده است: اول، مبتدی مطلقی که تازه شنیده فارکس چیست؛ دوم، کسی که حساب دمو باز کرده و در پلتفرم گیج شده؛ سوم، تریدری که می‌خواهد مفاهیم را عمیق‌تر و کامل‌تر مرور کند. اگر در هر یک از این دسته‌ها هستید، این مقاله دقیقاً برای شما نوشته شده است.

جدول جامع اصطلاحات فارکس

این جدول نقشه راه شماست. همه اصطلاحات کلیدی که در پلتفرم‌های معاملاتی می‌بینید اینجا جمع شده‌اند. ستون آخر مهم‌ترین بخش است: اشتباهاتی که تریدرهای ایرانی بارها تکرار کرده‌اند و شما نباید دوباره تکرار کنید. در ادامه مقاله، هر یک از مفاهیم اصلی را با مثال عددی کامل بسط می‌دهیم.

پیپ و پوینت

در بازار بورس ایران عادت داشتیم بگوییم «قیمت ۱۰ تومان بالا رفت»، اما در فارکس ارزهای مختلف با قیمت‌های متفاوت وجود دارند، بنابراین به یک واحد مشترک نیاز داریم. پیپ (Pip) همان واحد مشترک است؛ مثل میلی‌متر روی یک خط‌کش جهانی.

پیپ چگونه کار می‌کند

در اکثر جفت ارزها مثل EUR/USD یا GBP/USD، عدد چهارم بعد از اعشار را پیپ می‌نامیم. اگر EUR/USD از ۱.۱۰۰۰ به ۱.۱۰۰۵ برود، یعنی ۵ پیپ حرکت کرده است. بروکرهای مدرن یک عدد پنجم هم اضافه کرده‌اند که به آن پوینت (Point) یا پیپت می‌گویند. رابطه ساده است: هر ۱۰ پوینت برابر با ۱ پیپ است.

نکته طلایی درباره طلا

در جفت ارز XAUUSD که طلا در برابر دلار است، رقم دوم بعد از اعشار معمولاً معیار یک پیپ در نظر گرفته می‌شود، نه رقم چهارم. یعنی حرکت از ۲۰۳۰.۰۰ به ۲۰۳۱.۰۰ در طلا برابر با ۱۰۰ پیپ است، نه ۱ پیپ. این اشتباه محاسباتی کوچک می‌تواند کل مدیریت سرمایه شما را به هم بریزد.

ارزش هر پیپ به حجم معامله (لات) بستگی دارد. در یک مینی‌لات (۰.۱۰) از EUR/USD، هر پیپ حرکت تقریباً ۱ دلار ارزش دارد. اگر بازار ۵۰ پیپ به نفع شما برود، ۵۰ دلار سود می‌کنید. اگر ۵۰ پیپ علیه شما برود، ۵۰ دلار ضرر می‌کنید. این یعنی قبل از هر معامله، باید دقیقاً بدانید هر پیپ نوسان چند دلار است.

لات و پوزیشن سایز

لات (Lot) واحد شمارش حجم معامله است، درست مثل «شانه» تخم‌مرغ یا «کارتن» آب‌معدنی. در فارکس نمی‌توانید ۱ یورو بخرید؛ باید در قالب بسته‌های استاندارد معامله کنید. انتخاب حجم لات مهم‌ترین تصمیم شما قبل از زدن دکمه Buy یا Sell است.

انواع لات و ارزش هر پیپ

سه اندازه استاندارد برای لات وجود دارد که هر کدام ارزش پیپ متفاوتی دارند. این اعداد را حفظ کنید چون پایه محاسبات مدیریت سرمایه هستند:

• لات استاندارد (1.00): برابر با ۱۰۰,۰۰۰ واحد ارز پایه. در EUR/USD هر پیپ تقریباً ۱۰ دلار ارزش دارد.
• مینی لات (0.10): برابر با ۱۰,۰۰۰ واحد. هر پیپ تقریباً ۱ دلار ارزش دارد. مناسب‌ترین گزینه برای تریدرهای ایرانی با حساب‌های متوسط.
• میکرو لات (0.01): برابر با ۱,۰۰۰ واحد. هر پیپ تقریباً ۰.۱۰ دلار ارزش دارد. بهترین گزینه برای تمرین روی حساب واقعی با سرمایه کم.

پوزیشن سایز (Position Size) یعنی محاسبه دقیق اینکه با توجه به موجودی حساب و حد ضرر تعیین‌شده، چه حجمی باید بزنید. فرمول ساده است: مقدار ریسک دلاری تقسیم بر تعداد پیپ‌های استاپ لاس ضرب‌در ارزش هر پیپ. این محاسبه را هرگز نباید دست‌کم گرفت.

قانون ۱ تا ۲ درصد

تریدرهای حرفه‌ای جهان در هر معامله بیش از ۱ تا ۲ درصد کل سرمایه‌شان را ریسک نمی‌کنند. اگر حساب شما ۱۰۰۰ دلار است، حداکثر ریسک هر معامله باید ۱۰ تا ۲۰ دلار باشد. این ساده‌ترین راه برای ماندگاری در بازار است.

اسپرد، بید و اسک

بروکر بنگاه خیریه نیست. بهترین مثال برای فهمیدن اسپرد، صرافی‌های میدان فردوسی تهران است. وقتی پشت ویترین می‌روید، همیشه دو قیمت می‌بینید: قیمتی که به شما می‌فروشند (اسک یا Ask) و قیمتی که از شما می‌خرند (بید یا Bid). قیمت فروش به شما همیشه بالاتر است و این اختلاف همان سود صراف است.

در فارکس دقیقاً همین اتفاق می‌افتد. به محض اینکه دکمه Buy را می‌زنید، معامله شما کمی در ضرر باز می‌شود. این ضرر اولیه همان اسپرد (Spread) است که مستقیم وارد جیب بروکر می‌شود. مثلاً اگر اسپرد EUR/USD سه پیپ باشد، یعنی قیمت باید اول سه پیپ به نفع شما حرکت کند تا حتی به نقطه سربه‌سر برسید. در بروکرهایی با اسپرد ثابت، این عدد همیشه ثابت است. در بروکرهایی با اسپرد شناور، در زمان اخبار مهم اقتصادی اسپرد می‌تواند چندین برابر شود.

لوریج و اهرم مالی

این بخش خطرناک‌ترین و در عین حال جذاب‌ترین مفهوم فارکس است. لوریج یا اهرم مثل یک جک هیدرولیک عمل می‌کند؛ با نیروی کم، وزن سنگین بلند می‌کنید. اما اگر جک زیر بار نامناسب گذاشته شود، همه چیز روی سرتان خراب می‌شود.

لوریج به زبان اعداد

فرض کنید لوریج حساب شما ۱:۱۰۰ است. یعنی برای هر ۱ دلاری که می‌گذارید، بروکر ۹۹ دلار اعتبار می‌دهد و شما با قدرت ۱۰۰ دلار معامله می‌کنید. با ۱۰۰ دلار سرمایه واقعی، می‌توانید معامله‌ای به ارزش ۱۰,۰۰۰ دلار کنترل کنید. جذاب به نظر می‌رسد، نه؟ اما حالا روی دیگر سکه را ببینید.

اگر بازار فقط ۱ درصد علیه شما حرکت کند، ضرر شما روی ۱۰,۰۰۰ دلار معامله می‌شود، یعنی ۱۰۰ دلار ضرر؛ دقیقاً برابر کل سرمایه اولیه شما. به این ترتیب، با لوریج ۱:۱۰۰ و یک حرکت کوچک بازار، کل حسابتان نابود می‌شود. من همیشه به تریدرهای تازه‌کار توصیه می‌کنم در سال اول هرگز از لوریج بالاتر از ۱:۳۰ استفاده نکنند.

هشدار لوریج بالا

طبق گزارش‌های نهادهای نظارتی مالی اروپا (ESMA)، استفاده از لوریج‌های بالای ۱:۵۰۰ که برخی بروکرهای آفشور ارائه می‌دهند، یکی از دلایل اصلی از دست دادن کل سرمایه توسط تریدرهای تازه‌کار است. لوریج بالا سود را بزرگ‌تر نمی‌کند؛ ریسک را بزرگ‌تر می‌کند.

مارجین، فری مارجین و اکوئیتی

این سه مفهوم با هم کار می‌کنند و در پنجره اکانت اطلاعات متاتریدر همیشه نمایش داده می‌شوند. درک رابطه بین آن‌ها تفاوت بین یک تریدر آگاه و یک تریدری است که ناگهان استاپ اوت می‌شود.

رابطه ریاضی بین سه مفهوم

بالانس (Balance) موجودی ثابت حساب شماست. این عدد فقط بعد از بستن کامل یک پوزیشن تغییر می‌کند. اکوئیتی (Equity) ارزش لحظه‌ای و واقعی حساب شماست. فرمول آن ساده است: اکوئیتی = بالانس + سود یا ضرر باز. پس اگر بالانس شما ۱۰۰۰ دلار است و یک معامله با ۵۰ دلار سود باز دارید، اکوئیتی شما ۱۰۵۰ دلار است.

مارجین (Margin) آن مقدار پولی است که بروکر به عنوان وجه ضمانت بلوکه می‌کند. این پول از دست نرفته؛ صرفاً قفل شده است. فری مارجین (Free Margin) هم پولی است که آزاد است و می‌توانید با آن معامله جدید باز کنید. فرمول آن: فری مارجین = اکوئیتی منهای مارجین استفاده‌شده.

کابوس کال مارجین

وقتی ضررهای باز آنقدر زیاد می‌شوند که اکوئیتی به سطح مشخصی (مثلاً ۵۰٪ مارجین) برسد، بروکر اخطار Margin Call می‌دهد. اگر این اخطار را نادیده بگیرید و ضرر ادامه پیدا کند، بروکر خودکار معاملات را می‌بندد که به آن Stop Out می‌گویند. این دردناک‌ترین تجربه یک تریدر است.

استاپ لاس و تیک پروفیت

اگر فارکس یک اتومبیل باشد، استاپ لاس ترمز آن است. آموزش رانندگی بدون توضیح ترمز، خطرناک است. بسیاری از تریدرهای ایرانی که حسابشان را از دست داده‌اند، یک اشتباه مشترک داشتند: معامله بدون استاپ لاس.

استاپ لاس (Stop Loss) یک دستور خودکار است که می‌گوید اگر قیمت به سطح X رسید، معامله را ببند و جلوی ضرر بیشتر را بگیر. تیک پروفیت (Take Profit) هم دستوری است که می‌گوید اگر قیمت به سطح Y رسید، سود را بگیر و معامله را ببند. ترکیب این دو، پایه مدیریت ریسک حرفه‌ای است.

نسبت ریسک به ریوارد (Risk to Reward یا R:R) نشان می‌دهد برای هر واحد ریسک، چه مقدار سود هدف دارید. اگر استاپ لاس شما ۲۰ پیپ است و تیک پروفیت شما ۶۰ پیپ، نسبت شما ۱:۳ است. یعنی حتی اگر دو معامله از سه معامله را ضرر کنید، در کل سودده هستید. تریدرهای حرفه‌ای معمولاً زیر نسبت ۱:۱.۵ معامله نمی‌کنند.

سواپ و حساب اسلامی

سواپ (Swap) تفاوت نرخ بهره بانکی بین دو کشور ارز مورد معامله است. اگر معامله شما بیش از ۲۴ ساعت باز بماند، هر شب در ساعت رولوور (معمولاً ۲۴:۰۰ به وقت سرور بروکر)، یا مبلغی به حساب شما اضافه می‌شود یا از آن کسر می‌شود. این عدد بسته به جفت ارز و جهت معامله متفاوت است.

برای تریدرهای ایرانی و مسلمان، این موضوع دو جنبه دارد: بحث شرعی بهره و بحث هزینه اضافی. خوشبختانه اکثر بروکرها گزینه‌ای به نام حساب اسلامی (Islamic Account) یا Swap-Free ارائه می‌دهند. در این نوع حساب، سواپ شبانه محاسبه نمی‌شود. اگر استراتژی شما نوسان‌گیری چندروزه (Swing Trading) است، حتماً از همان ابتدا حساب اسلامی بگیرید.

انواع سفارش‌گذاری

شما همیشه نباید در لحظه وارد بازار شوید. گاهی باید برای قیمت بهتر صبر کنید و دام پهن کنید. متاتریدر و دیگر پلتفرم‌ها ابزارهای مختلفی برای این کار دارند. انتخاب نوع سفارش درست، تفاوت بین ورود در قیمت خوب یا قیمت بد را رقم می‌زند.

سفارش لحظه‌ای

مارکت اوردر (Market Order) ساده‌ترین نوع است. قیمت را می‌بینید و همان لحظه وارد می‌شوید. در این حالت ممکن است به دلیل نوسان شدید، قیمت نهایی کمی با آنچه دیدید متفاوت باشد (اسلیپیج). اما معامله حتماً انجام می‌شود. در زمان اخبار مهم اقتصادی از این نوع سفارش خودداری کنید.

سفارش‌های شرطی

پندینگ اوردرها (Pending Orders) برای کسانی هستند که نمی‌خواهند تمام روز پای سیستم بنشینند. شما قیمت هدف را از قبل تعیین می‌کنید و وقتی بازار به آن قیمت رسید، معامله خودکار باز می‌شود:

• بای لیمیت (Buy Limit): قیمت فعلی بالاتر از نقطه ورود شماست. پیش‌بینی می‌کنید قیمت پایین می‌آید، به حمایت می‌خورد و دوباره بالا می‌رود. سفارش را زیر قیمت فعلی می‌گذارید.
• بای استاپ (Buy Stop): قیمت در حال صعود است. می‌خواهید اگر مقاومت مهمی را شکست، وارد شوید. سفارش را بالای قیمت فعلی می‌گذارید.
• سل لیمیت (Sell Limit): قیمت فعلی پایین‌تر از نقطه ورود شماست. پیش‌بینی می‌کنید قیمت بالا می‌رود، به مقاومت می‌خورد و می‌ریزد. سفارش را بالای قیمت فعلی می‌گذارید.
• سل استاپ (Sell Stop): قیمت در حال ریزش است. می‌خواهید اگر حمایت مهمی شکست، با جهت ریزش همراه شوید. سفارش را زیر قیمت فعلی می‌گذارید.

کالبدشکافی کامل یک معامله طلا

بیایید تمام مفاهیم بالا را در یک سناریوی واقعی ترکیب کنیم. این مثال را گام به گام دنبال کنید؛ دقیقاً همان محاسباتی که یک تریدر حرفه‌ای قبل از کلیک کردن انجام می‌دهد. فرض کنید موجودی حساب شما ۱۰۰۰ دلار است و می‌خواهید روی طلا (XAUUSD) معامله کنید.

مرحله اول: تعیین ریسک

شما تصمیم می‌گیرید حداکثر ۲ درصد حسابتان را ریسک کنید. ۲ درصد از ۱۰۰۰ دلار یعنی ۲۰ دلار. این عدد ریسک دلاری شما در این معامله است.

مرحله دوم: تعیین استاپ لاس

قیمت طلا الان ۲۰۳۰ دلار است. تحلیل می‌کنید که اگر قیمت به ۲۰۲۹ دلار برسد، تحلیل شما غلط بوده است. پس استاپ لاس شما روی ۲۰۲۹ قرار می‌گیرد. این یعنی ۱ دلار زیر قیمت ورود، که در طلا برابر با ۱۰۰ پیپ است (چون در XAUUSD هر ۰.۰۱ دلار یک پیپ است).

مرحله سوم: محاسبه حجم لات

در مینی‌لات (۰.۱۰) از طلا، هر پیپ تقریباً ۰.۱ دلار ارزش دارد. ۱۰۰ پیپ ضرب‌در ۰.۱ دلار یعنی ۱۰ دلار ریسک برای ۰.۱ لات. برای رسیدن به ۲۰ دلار ریسک، باید ۰.۲ لات بزنید.

مرحله چهارم: تعیین تیک پروفیت با R:R 1:2

شما ریسک ۲۰ دلار دارید. پس تیک پروفیت شما باید حداقل ۴۰ دلار سود باشد. ۴۰ دلار تقسیم بر (۰.۲ لات ضرب‌در ۱۰ دلار به ازای هر ۱۰۰ پیپ) یعنی تیک پروفیت شما روی ۲۰۳۲ قرار می‌گیرد (۲ دلار بالاتر از ورود = ۲۰۰ پیپ بالاتر).

مرحله پنجم: بررسی هزینه‌ها

بروکر شما برای طلا اسپرد ۳۰ سنتی (۳۰ پیپ) دارد. یعنی معامله با ۳ دلار ضرر باز می‌شود (۰.۲ لات ضرب در ۳۰ پیپ ضرب در ۰.۱ دلار). اگر معامله را یک شب نگه دارید و حساب اسلامی ندارید، مثلاً ۱ تا ۲ دلار سواپ هم کسر می‌شود. این هزینه‌ها را در محاسبات خود لحاظ کنید.

خلاصه این معامله

ورود: خرید ۰.۲ لات XAUUSD در قیمت ۲۰۳۰. استاپ لاس: ۲۰۲۹ (ریسک ۲۰ دلار). تیک پروفیت: ۲۰۳۲ (سود هدف ۴۰ دلار). هزینه اسپرد: ۳ دلار. نسبت R:R واقعی بعد از اسپرد: تقریباً ۱:۱.۸۵. مارجین بلوکه‌شده: حدود ۴۰۶ دلار. فری مارجین باقیمانده: حدود ۵۹۴ دلار.

Balance، Equity و Free Margin در عمل

در ادامه مثال بالا، بیایید وضعیت حساب را در لحظه‌های مختلف ببینیم. این بخش را بارها مرور کنید تا کاملاً جا بیفتد. درک این سه عدد در پنل متاتریدر، یکی از مهارت‌هایی است که تریدرهای حرفه‌ای از مبتدیان متمایز می‌کند.

در لحظه ورود: بالانس ۱۰۰۰ دلار، مارجین ۴۰۶ دلار (بلوکه‌شده)، اسپرد باعث شده اکوئیتی ۹۹۷ دلار شود، فری مارجین ۵۹۱ دلار. اگر قیمت ۱ دلار بالا رود (۱۰۰ پیپ): بالانس هنوز ۱۰۰۰ دلار است (تغییر نکرده)، اما اکوئیتی حالا ۱۰۲۰ دلار شده (۲۰ دلار سود باز اضافه شده). اگر معامله بسته شود و TP بخورد: بالانس ۱۰۴۰ دلار می‌شود (۱۰۰۰ + ۴۰ دلار سود منهای ۳ دلار اسپرد)، مارجین آزاد می‌شود و فری مارجین برابر بالانس می‌شود.

جمع‌بندی و مسیر ادامه

یادگیری این اصطلاحات قدم اول بود، اما قدم مهمی بود. حالا شما دیگر یک توریست سرگردان در بازار فارکس نیستید. زبان بومی این بازار را می‌فهمید. پیپ، لات، لوریج، مارجین، استاپ لاس، تیک پروفیت و سواپ دیگر کلمات بیگانه نیستند؛ ابزارهای کار شما هستند.

مسیر پیشنهادی من برای ادامه این است: همین الان یک حساب دمو (آزمایشی) روی متاتریدر ۵ باز کنید. اما نه برای معامله کردن؛ فقط برای اینکه اعداد بالانس، اکوئیتی، مارجین و فری مارجین را در پنل پایین پلتفرم پیدا کنید و تغییرات آن‌ها را با باز و بستن پوزیشن‌های کوچک تماشا کنید. قبل از هر معامله، دقیقاً محاسبه کنید که اگر قیمت به استاپ لاس برسد، چند دلار از دست می‌دهید. این محاسبه قبل از ورود، راز بقای تریدرهای کهنه‌کار است.

قدم عملی بعدی

یک حساب دمو با موجودی ۱۰۰۰ دلار باز کنید. سعی کنید اولین معامله‌تان را روی EUR/USD با ۰.۰۱ میکرولات و استاپ لاس ۲۰ پیپ انجام دهید. هدف این است که تجربه کنید چطور اکوئیتی تغییر می‌کند. نه برای سود؛ برای یادگیری.