مفاهیم و اصطلاحات اقتصادی تخصصی در زمینه سرمایه گذاری

مهم ترین اصطلاحات اقتصادی

لازمه ورود به هر حرفه و تخصصی دانستن اصطلاحات و واژه‌های تخصصی آن است. در واقع با مطالعه و شناخت زبان علمی هر فنی عملکرد بهتری خواهید داشت. به زبان ساده‌تر هر اقدام و هر اتفاقی اسم مخصوص به خود را دارد آشنایی با این اسامی فرد را از سردرگمی و گمراهی خارج و کمک می‌کند تا با دانش بیشتر بهترین تصمیم را گرفت. با توجه به اهمیت این موضوع در این مقاله به معرفی و توصیف برخی از اصطلاحات مهم و پرکاربرد علم اقتصاد در زمینه سرمایه‌گذاری پرداخته شده است.

1- ارزش زمانی پول یا ارزش فعلی تنزیل شده

مقدار بهره را در طی زمان نشان می‌دهد. با توجه به این که راکد ماندن پول در یک بازه زمانی باعث بی‌‌ارزش شدن آن می‌شود، یعنی اگر می‌توان کالایی را امروز با آن پول خریداری کرد با وجود تورمی که وجود دارد در آینده‌ای نزدیک نمی‌توان دیگر همان کالا را با این مقدار پول خرید. حال با تبدیل پول به سهام یا کالاهای ارزشمند مقدار سود مذکور در طی زمان به مقدار پول اولیه افزوده می‌شود و مقدار کلی پول افزایش می‌یابد.

برای درک راحت‌تر این مطلب به مثال زیر توجه کنید:

اگر 100هزار تومان پول را در حساب سپرده کوتاه‌مدت بگذارید، با وجود 7 درصد سود، در  پایان یک سال 107هزار تومان پول خواهید داشت، حال اگر سرمایه‌گذاری انجام ندهید ارزش 100 هزار تومان در سال آینده به اندازه 93.45  هزار تومان خواهد بود.

2- نرخ بازگشت سرمایه (ROI) یا بازگشت سرمایه داخلی (IRR)

به درصدی از سرمایه اولیه گفته می‌شود که در دوره‌های مشخصی به صورت سود به حساب سرمایه‌گذار بازمی‌گردد. اما این اصطلاح در مواردی مثل سرمایه‌گذاری در یک پروژه کاربرد دارد و به درصدی نامشخص از سرمایه اولیه که باز می‌‌گردد، گفته می‌شود. این اصطلاح در مورد حساب‌های سپرده بانکی کاربرد ندارد، زیرا در آن مورد نرخ سود مشخصی را در مدت  زمان مشخصی به حساب مشتری واریز کرده و ریسک آن صفر است.

3- سرمایه‌گذاری اضافی

در شرایطی که دو پروژه را با هزینه اولیه متفاوت داشته باشیم، مجموع اخلاف هزینه دو پروژه با هزینه اولیه پروژه ارزان‌تر مساوی با هزینه‌ اولیه پروژه گران‌تر می‌شود. ‌یعنی اگر پروژه‌ای که هزینه اولیه بیشتری دارد به عنوان پروژه اقتصادی برگزیده شود، می‌توان گفت نرخ بازگشتی‌اش برابر یا بیشتر از نرخ MARR (Minimum Attractive Rate of Return) می‌شود. حتی می‌توان گفت اختلاف هزینه بین دو پروژه مساوی یا بیشتر از نرخ MARR خواهد بود.

4- استهلاک

به میزان ارزشی که از کالاهای ارزشمند کاسته شده یا عمر کاسته شده از آن‌ها استهلاک گفته می‌شود. یا به عبارت دیگر کالایی که بر اثر زمان کهنه شده و کارایی‌اش مانند گذشته نیست یا با به روی کار آمدن کالاهای جدیدتر کالاهای قدیمی‌تر کنار گذاشته شده‌اند. همچنین روشی برای تخصیص هزینه خرید یا اکتساب دارایی مشهود در طول عمر مفید آن است. برخی شرکت‌ها برای کاهش بار مالیات و اهداف حسابداری دارایی‌های خود را مستهلک می‌‌کنند.

این مفهوم با اهداف حسابداری، نشان می‌دهد که از سمت دارایی‌هایی که تحت تملک یک شرکت است، چه مقدار درآمد عاید می‌شود و آیا مطابقت دارند یا خیر؟ یا ارزش دارایی مورد نظر طی یک دوره مالی مورد استفااده قرار گرفته یا خیر؟

در ارتباط با اهداف مالیاتی شرکت‌ها می‌توانند هزینه‌های دارایی‌‌های فیزیکی خریداری شده را طبق قوانین کسر کنند اما باید دقیقا مشخص کنند که طی چه زمانی و چگونه این دارایی‌ها خریداری شده‌‌اند.

5- مدافع و رقیب

مفهوم مدافع به کالا یا به طور کلی طرحی اطلاق می‌شود که هم‌اکنون موجود است و مورد استفاده قرار می‌گیرد، اما رقیب طرحی است که هنوز به مرحله انجام نرسیده اما به زودی جایگزین طرح مدافع می‌شود و معمولا از لحاظ زمانی، بازه طولانی‌تری را به خود اختصاص می‌دهد.

6- آنالیز حساسیت

نوعی ارزیابی اقتصادی است که هدف آن بازنگری تمهیداتی است که برای مرحله‌های پس از اجرایی شدن پروژه در نظر گرفته شده است. در واقع پاسخ به سوالاتی نظیر آیا این تمهیدات به طور مطلوب پیش خواهد رفت؟ اگر پیش نرفت چه می‌شود؟

نکته جالب توجه این است که در آنالیز حساسیت همه جوانب کار در نظر گرفته می‌شود، مثلا اگر تحت تاثیر تورم پروژه آنطور که مد نظر است پیش نرود چه می‌شود؟ می‌توان گفت این کار به عنوانی همان مدیریت بحران پیش از وقوع بحران است.

برای انجام این تحلیل‌ها روش‌های مختلفی مثل ROR ،NPW ،NEUA به کار می‌رود؛ همچنین، برای نشان دادن حساسیت‌ها از نمودارهایی استفاده می‌شود که تمامی جزئیات را به خوبی نشان می‌دهد. حساسیت بسیار زیاد امور با بالا بودن یا پایین بودن قابل توجه  منحنی همراه می‌شود.

7- تورم

به افزایش هزینه‌های زندگی و به طور کلی قیمت‌ها گفته می‌شود در حالی که درآمدها ثابت مانده، در نتیجه قدرت خرید کاهش می‌یابد. به عبارت دیگر با مثبت بودن نرخ تورم قیمت کالاها بالا رفته و از توان خرید کاسته می‌شود.

8- عرضه اولیه

همان طور که از نام آن پیدا است فروش اولیه سهام یک شرکت خصوصی به عموم سهامداران است. عرضه اولیه بیشتر توسط شرکت‌های نوپا برای جذب سرمایه انجام می‌شود، اما شرکت‌های قدیمی‌تر و بزرگ‌تر نیز این کار را انجام می‌دهند.

9- آربیتراژ

آربیتراژ زمانی اتفاق می‌افتد که یک نوع دارایی در یک بازار با نرخی بالاتر فروخته می‌شود و در بازاری دیگر با نرخی پایین‌تر به منظور کسب سود خریداری می‌شود. سود در زمانی ایجاد می‌شود که کالای واحد در دو بازار یا در دو قالب متفاوت با قیمت متفاوت وجود  داشته باشد.

مثلا زمانی را در نظر بگیرید که مغازه‌داری سه جین تی‌‌شرت از تولیدی خریداری کرده که قیمت هر عدد آن 20هزار تومان محاسبه شده، از آن جایی که این مغازه‌دار تی‌شرت‌ها را تک به تک می‌فروشد مبلغی را روی هر کدام از تی‌شرت‌ها می‌کشد. آن مقدار سود آربیتراژی تلقی می‌شود.

اینگونه اقدامات را زیاد دیده و شنیده‌ایم سهامداران در بورس معمولا این کار را انجام می‌دهند. با فروش سهمی که امروز قیمت آن بالا رفته و خرید سهمی ارزشمند که عرضه اولیه‌ای با قیمتی مناسب داشته سود آربیتراژی کسب می‌کنند.

آربیتراژکننده

این افراد معمولا سرمایه‌گذاران خبره‌ای هستند که از فرصت‌های آربیتراژ که کم یافت می‌شود به خوبی و به سرعت استفاده می‌کنند. به دلیل اینکه در انجام معاملات آربیتراژکننده‌ها همزمانی وجود دارد، عملکرد یکدیگر را خنثی می‌کنند، اما نکته جالب  توجه این است که با وجود خنثی شدن عملکرد نتیجه تاثیرگذاری در تعیین قیمت واقعی سهام و رفع اختلاف قیمت در بین بازارهای مختلف و به طور کلی در بهبود کارایی اطلاعاتی بازار سرمایه دارد.

10- آلفا

آلفا معیار سنجش عملکرد بر مبنای ریسک متعادل و بازده فعال یک سرمایه‌گذاری است. آلفا عملکرد یک سرمایه‌گذاری را نسبت به شاخص بازار نشان می‌دهد، شاخص به طور کلی نوسانات بازار را نشان می‌دهد. بازده اضافی یک صندوق نسبت به شاخص، آلفای صندوق نامیده می‌شود. معیار آلفا معمولا برای صندوق‌های سرمایه‌گذاری (پورتفوی) یا موارد مشابه به کار می‌رود و به صورت رقم فرد درصد نشان داده می‌شود.

در کنار آلفا، «بتا» نیز وجود دارد که نوسان‌پذیری ریسک را اندازه‌گیری می‌کند و نرخ غیرعادی بازده را نشان می‌دهد.

از طرف دیگر آلفا نرخ بازده غیرعادی اوراق بهادار یا پورتفوی را نشان می‌دهد، در واقع همان چیزی است که معمولا به عنوان حباب از آن یاد می‌شود. یعنی بازدهی بیش‌تر از آنچه از طریق یک مدل تعادلی مثل دارایی‌های سرمایه، تخمین زده شده است.

11- نرخ بازده اسمی

به مقدار بازدهی گفته می‌شود که به طور خالص بدون احتساب هزینه‌هایی چون مالیات، هزینه‌های سرمایه‌گذاری و تورم نشان داده می‌شود. همنطور که گفته شد نرخ بازده اسمی عددی کلی است یعنی اگر مقدار آن را 20% در نظر بگیریم قطعا پس از احتساب مواردی چون مالیات، تورم و هزینه‌های سرمایه‌گذاری کمتر خواهد شد، مثلا به 15% می‌رسد.

12- اتاق پایاپای

نماینده تشکیلات اداری سازمان بورس کالا است که مسئول اجرا و تسویه قراردادهای آتی معامله شده در بورس کاالا بین اعضای این اتاق را به صورت نقدی یا اعتباری به عهده دارد. این اتاق ئظیفه انجام معاملات بین اعضا، تسویه حساب‌ها، اجرای معملات پایاپای، جمع‌آوری و تامین سپرده‌های مورد نیاز و کلا هر کار اجرایی را بر عهده دارد. اتاق‌های پایاپای به عنوان  نفر سوم در معاملات حضور دارد یعنی در برابر فروشندگان خریدار و در مقابل خریدار، فروشنده هستند.

13- روش بنجامین

یکی از موارد جالبی که در اصطلاحات سرمایه‌گذاری وجود دارد، روش بنجامین است. این روش که منتسب به بنجامین گراهام است، بر اساس اصول بنیادی سرمایه‌گذاری ارزشی و فرآیند کشف سهام کم ارزش‌گذاری شده شکل گرفته است. این روش به دنبال راهی بررای کاهش زیان‌ها به جای افزایش سود در سرمایه‌گذاری است.

یعنی با بررسی درآمد یک شرکت نسبت به سایر رقبا، مشخص کند درآمدها چقدر بیشتر  ارزش‌‌گذاری  شده‌اند.

14- مازاد

به اختلاف دارایی‌ها و میزان مصرف یا بدهی مازاد گفته می‌شود. از این اصطلاح برای توصیف درآمد، سود، سرمایه و کالاها استفاده می‌شود. مازاد بودجه زمانی ایجاد می‌‌شود که به قول معروف دخل از خرج بیشتر باشد. به طور کلی در هر زمینه‌ای مازاد به مقدار اضافی تجهیزات و مواد و… گفته می‌شود.

وجود مازاد هم می‌تواند خبر خوبی باشد هم نه. شرایطی را در نظر بگیرید که در کارخانه‌ای به تعداد بالا محصولی تولید شود اما استقبال از آن در بازار کمتر از میزان تولید شده باشد، در این صورت ممکن است کارخانه با ضرر مالی مواجه شود.

مازاد در اقتصاد به دو نوع مازاد مصرف‌کننده و مازاد تولیدکننده تقسیم می‌شود.

مازاد مصرف‌کننده زمانی اتفاق می‌افتد که بالاترین قیمت محصولی در بازار کمتر از بالاترین قیمتی است که مشتریان قادر به پرداخت هستند. یعنی فرد محصول را در حالتی خریداری می‌نماید که اصطلاحا زیر قیمت است، بنابراین با مازاد سود می‌کند.

مازاد تولیدکننده دقیقا برعکس فرآیند قبلی است، یعنی برای مثال محصولات یک کارخانه با قیمتی بیشتر از آنچه در نظر گرفته شده به فروش می‌رسند. مثل شرایطی که تقاضا برای محصولی خاص بالا می‌رود مانند ماسک و الکل.

اگر مزایده‌ای را در نظر بگیریم به این صورت خواهد بود که آغاز قیمت‌ها از قیمتی است که شخص در نظر داشته سپس قیمت توسط خریداران مختلف بالا می‌رود و به بالاترین سطح خود به فروش می‌رسد.

در این دو فرآیند اگر هر کدام اتفاق بیفتد گروه مقابل خوشحال نخواهد شد، زیرا سود فقط یک جانبه است مگر در مثال مزایده که خریدار برای خرید خود برنامه‌ای دارد.

15-تولید ناخالص داخلی

نرخ تولید داخلی به بالاترین میزان قابل تولید یک شرکت یا بالاترین سطح خدمات که ارائه شده توسط یک سازمان گفته می‌شود که بدون به کارگیری محصولات یا نیروهای خارج از آن سازمان یا شرکت انجام می‌پذیرد. به عبارت دیگر تمام تولیدات یا خدمات نهایی یک سازمان و شرکت کاملا به متکی به نیروها و کالاهای درون‌سازمانی است.

فرمول محاسبه میزان تولید ناخالص داخلی:

IGR: تولید ناخالص داخلی

ROA: بازگشت دارایی‌ها

b: نسبت سود تقسیمی

تولید ناخالص در واقعیت چگونه است؟

در حالی که یک کسب و کار از منابع موجود بهترین بهره را ببرد، می‌تواند تولید ناخالصش را افزایش دهد. حال چگونه؟

شرکتی را در نظر بگیرید که محصولات ورزشی مورد نیاز فوتبال را تولید می‌کند مثلا دستکش دروازه‌بانی، کتانی، تی‌شرت و شورت ورزشی و توپ. مسئولان این تولیدی پس از تجزیه و تحلیل محصولات و بازار به این نتیجه می‌رسند که با استفاده از دستگاه‌ها و ماشین‌آلات می‌توانند میزان تولیدات را به حداکثر رسانده و به همان اندازه در زمان صرفه‌جویی کنند.

این شرکت محصولاتی را که در بازار تمام شده‌اند، انبار کرده و با تدابیر جدید که مدیریت می‌اندیشد در پی کاهش محصولات در انبار شرکت یا به عبارت دیگر تبدیل محصولات داخل انبار به پول هستند.

همانطور که گفته شد می‌توان با افزودن خطوط تولید جدید مثلا افزایش خط تولید محصولات بسکتبال در کنار محصولات فوتبال به بازار محصولات مورد نیاز ورزش بسکتبال را نیز عرضه کرد.

در میان ممکن است همین شرکت نوع جدیدی از دستکش‌های دروازه‌بانی را به بازار عرضه کند که در واقع بدون افزودن خط تولید جدید به بالا بردن نرخ تولید ناخالص داخلی شرکت پرداخته است.

16- تولید ناخالص ملی

به ارزش پولی محصول یا ارزش کلی محصولی تمام شده در بازار گفته می‌شود که تماما در داخل مرزهای یک کشور در طی یک دوره زمانی مشخص تولید شده‌است. تولید ناخالص ملی همانند یک کارت امتیاز عمل کرده و سلامت اقتصاد یک کشور را نشان می‌دهد. نرخ تولید ناخالص ملی بیشتر به صورت سالانه اندازه‌گیری و بررسی می‌شود اما در بعضی موارد به صورت فصلی نیز بررسی می‌شود.

این مطلب را حتما بخوانید:  تیپرینگ (Tapering) چیست و چه نقشی در بازارهای مالی دارد؟

17- درآمد سرانه

به مقدار درآمدی گفته می‌شود که در طول یک سال توسط هر فرد در یک کشور یا در یک منطقه جغرافیایی به دست آمده است. میانگین درآمد سرانه هر فرد در یک منطقه نشان دهنده هزینه‌های زندگی و کیفیت زندگی یک جمعیت در آن منطقه است.

در واقع با استفاده از محاسبه درامد سامانه می‌‌توان زندگی در یک منطقه را ارزش‌گذاری کرد.

همچنین با استفاده از محاسبات درآمد سرانه می‌توان قدرت خرید هر منطقه را تخمین زد. در واقع موضوع مورد نظر در این جا قیمت واحدهای تجاری و غیرتجاری در منطقه است و اینکه چقدر از میانگین درآمد خانوار فاصله دارد. برای مثال قیمت منزل یا مغازه در منطقه منهتن نیویورک یا سانفرانسیسکو بسیار بالا است و این نشان دهنده درآمد سرانه کل این مناطق است.

کسب و کارها نیز از محاسبات درآمد سرانه استفاده زیادی می‌کنند. شرایطی را تصور کنید که شخصی فروشگاه کوچکی در یک منطقه با درآمد سرانه بالا افتتاح کند، انتظار می‌رود که درآمد این فروشگاه بسیار خوب و قابل قبول باشد به این علت که مردم با درآمد سرانه بالا از قدرت خرید بالایی برخوردارند.

اما اگر همین اتفاق در منطقه‌ای بیفتد که درآمد سرانه پایینی دارد و مردم آن قادر به خرید نیستند، درآمد سرانه صاحب فروشگاه نیز پایین خواهد بود.

18- مالیات

مالیات مبلغی است که توسط دولت یا سازمان‌های وابسته برای تامین بودجه هزینه‌های دولت و هزینه‌های مختلف عمومی توسط شهروندان پرداخت می‌شود.

عدم پرداخت مالیات با مجازات قانونی مواجه می‌شود. اولین بار قانون پرداخت مالیات در مصر وضع شد که به حدود 2800 تا 3000 سال پیش از میلاد باز می‌گردد.

19- انواع مالیات

مالیات به دو دسته کلی تقسیم می‌شود: مستقیم و غیر مستقیم که خود به دسته‌های جزئی‌تری تقسیم می‌شوند که در ادامه به اختصار به آن‌ها خواهیم پرداخت.

خود مالیات بر درآمد به 2 صورت اخذ می‌شود:

1) به طور مستقل از هر کدام از درآمدها مالیات اخذ می‌شود

2) مالیات از مجموع درآمدها اخذ می‌شود.

در ارتباط با مورد اول مثل زمانی است که فردی دو شغل دارد، این شخص دوبار مالیات پرداخت می‌کند، یک بار برای شغل اول و یک بار برای شغل دوم.

حال در ارتباط با روش دوم اخذ مالیات بر درآمد فقط یک بار مالیات توسط شخص پرداخت می‌شود یعنی به طور مجموع از تمام درآمدش درصدی به عنوان مالیات اخذ می‌شود. حال ممکن است شخص در جایی کارمند باشد که در این صورت مالیات بر روی حقوق اعمال می‌شود.

انواع دیگری از مالیات بر درآمد وجود دارد که شامل: مالیات بر درآمد کشاورزی، مالیات بر درآمد حقوق، مالیات بر درآمد مشاغل، مالیات بر درآمد اتفاقی، مالیات بر درآمد املاک و مالیات بر درآمد اشخاص حقوقی می‌شود.

20- مالیات غیر مستقیم

در نوع غیر مستقیم اخذ مالیات عملی خاص و مستقل به نام پرداخت مالیات انجام نمی‌شود، بلکه به صورت نامحسوس اخذ می‌شود. مثلا هنگامی که معامله‌ای از هر نوع در حال انجام است علاوه بر قیمت اصلی، مبلغی از مشتری دریافت می‌شود.

از انواع مالیات‌های غیر مستقیم به مالیات بر واردات و مالیات بر معاملات می‌توان اشاره کرد.

این مالیات معمولا خرج هزینه‌های مختلف دولت از جمله حمایت از تولیدات داخلی می‌شود.

اما در اصل فروشندگان و تولیدکنندگان محصول هستند که باید مالیات را به دولت بپردازند. با این حال آن طور که گفته شد، در نهایت مالیات پرداخته شده از مصرف‌کنندگان نهایی در هنگام خرید گرفته می‌شود.

در ایران مالیات بر مشروبات غیر الکلی ماشینی و مالیات بر دخانیات از انواع شناخته شده مالیات بر مصرف است.

21- مالیات بر ارزش افزوده

ارزش افزوده به آن معنا است که یک محصول از همه جوانب ارتقا پیدا کرده است. مثلا یک کارخانه که جوراب تولید می‌کند از نخ تمام پنبه استفاده می‌کند و دیگر نخ پلی‌استر در بافت جوراب‌ها به کار نمی‌‌برد.

در همین راستا از رنگ بهتری برای رنگ‌رزی نخ‌ها استفاده می‌کند که هم حساسیت‌زا نباشد هم پس از چندبار شست و شو تغییر نکند. بالا بردن کیفیت محصولات با مبالغی برای کارخانه همراه است که بالطبع روی قیمت محصولات کشیده می‌شود که به آن میزان افزوده شده ارزش افزوده گفته می‌شود.

محاسبه مالیات میزان اضافه شده به مالیات بر ارزش افزوده معروف است. لازم به ذکر است که مالیات بر ارزش افزوده نوع دیگری از مالیات غیر مستقیم است.

با این حال منتقدان معتقدند مالیات بر ارزش افزوده بر قشر با درآمد پایین فشار اقتصادی وارد می‌کند، همچنین بار اداری را برای مشاغل ایجاد می‌کند.

22- عرضه و تقاضا

قانون عرضه و تقاضا در مورد ارتباط فروشندگان کالاها و مشتریان آن کالا است در واقع این قانون رابطه بین مقدار کالایی را در بازار با نرخ آن نشان می‌دهد.

یعنی میزان در دسترس بودن آن کالا یا مورد استفاده بودن آن در تعیین قیمت آن موثر است.

کاهش تعداد یک نوع کالا در بازار با وجود تقاضای زیاد مردم باعث افزایش قیمت این محصول می‌شود. همین جریان برعکس هم اتفاق می‌افتد، کالایی در بازار بیشتر از تقاضای مردم است در نتیجه قیمتش کاهش می‌یابد.

قانون عرضه و تقاضا در دو جهت مخالف اما در یک راستا در حرکت‌اند و در جایی که به یکدیگر می‌رسند هر دو به هم فشار وارد می‌کنند تا به حالت تعادل برسند.

مثال بارز از عدم تعادل در میزان عرضه و تقاضا: در ابتدای همه‌گیری ویروس کرونا با کاهش ناگهانی محصولات بهداشتی مثل الکل، ماسک و دستکش مواجه شدیم، میزان کاهش تعداد محصولات مذکور آنچنان زیاد بود که در اکثر مغازه‌ها و داروخانه‌ها این محصولات یافت نمی‌شد، اما اگر احتمالا کسی این محصولات را در فروشگاه یا داروخانه‌ای می‌یافت با قیمتی بسیار بالا مواجه می‌شد.

البته همچنان هم با قیمت بالای ماسک و الکل مواجه می‌شویم با وجود اینکه تقریبا میزان عرضه و تقاضا به تعادل رسیده است.

23- پایه پولی

پایه پولی یا پول پرقدرت به سکه، طلا یا اسکناس گفته می‌شود که توسط بانک مرکزی در اختیار بانک‌های زیر مجموعه قرار می‌گیرد. بانک‌ها از طریق این منابع می‌توانند به افزایش حجم پول بپردازند. چند منبع برای تامین پایه پولی موجود است.

 طلا: بانک مرکزی معادل مبلغ ریالی پول موجودی طلا را گزارش می‌دهد. یعنی در ازای دریافت هر میزان طلا، معادل ریالی آن را به صاحبان طلا پرداخت می‌کند. درنتیجه میزان پایه پولی در جامعه افزایش می‌یابد.

ارز: در ازای انتقال هر مقدار ارز (واحد پول هر کشور) معادل ریالی آن به صاحبان ارز پرداخت می‌شود.

دارایی ترازنامه: در ارتباط با تنظیمات مربوط به میزان نقدینگی است، اوراق قرضه‌ای که در دست مردم است خرید و فروش می‌شود.

بانک‌های بدهکار: تزریق پول و اهدای وام به سیستم بانکی در صورتی که نیاز بخش خصوصی به وام زیاد باشد. این پول به وسیله خلق اعتبار به چند برابر تبدیل می‌شود.

دارایی خالص بانک مرکزی: کسر سایر بدهی‌ها، ثبت سفارش کالاهای بخش غیر دولتی، پیش پرداخت اعتبارات اسنادی بخش دولتی و حساب سرمایه از سایر دارایی‌ها به دست می‌آید.

24- نقدینگی

به تبدیل دارایی به پول نقد و افزایش میزان پول نقد در جامعه گفته می‌شود. دارایی‌هایی مانند سهام و اوراق قرضه از انواع نقدینگی هستند، زیرا ظرف چند روز به پول نقد تبدیل می‌شوند.

اما دارایی‌هایی مثل زمین این طور نیست در طی زمان می‌توان آن‌ها را به پول نقد تبدیل کرد. در نتیجه باعث کاهش نقدینگی می‌شوند.

25- چک و سفته

سفته یک برگه تعهد است که در آن شخص دهنده متعهد می‌شود تا در یک بازه زمانی که قید شده مقدار مشخصی پول را به سفته‌گیرنده بدهد. سفته به دلیل خطرات حمل و نقل پول نقد در بین بازرگانان رواج یافت و امروزه یک وسیله اعتباری در سرمایه‌گذاری کوتاه مدت در واحدهای تولیدی، صنعتی، تجاری و خدمانی استفاده می‌شود.

چک یک لغت فارسی است به معنای نوشته‌ای که در آن شخص پولی در حساب بانکی خود را برداشت کرده یا به شخص دیگری حواله می‌کنند.

چند مورد چک وجود دارد:

  1. چک‌هایی که اشخاص می‌کشند
  2. چک‌هایی که بانک می‌کشد.

چک‌ های شخصی

چک عادی، چک‌هایی هستند که شخص با استفاده از آن پولی را به حساب یا به شخص دیگری حواله می‌کند که رایج‌ترین نوع استفاده از چک است.

چک تایید شده یا گواهی شده، تنها تفاوت این چک با مورد قبلی در این است که بانک این چک را تایید می‌کند.

چک‌ های بانکی

چک رمزدار: این نوع چک‌ها به خواست خود افراد صادر می‌شوند. امکان نقد کردن چک مذکور وجود ندارد بلکه فقط به حساب افراد در بانک‌های دیگر واریز می‌شود. نکته دیگر آن که این صدور این چک در وجه حامل ممکن نیست.

چک تضمین شده رمزدار: تفاوت این چک با مورد قبلی در این است که اگر در حساب شخص صادر کننده چک به مقدار کافی موجودی نباشد، در سایر شعبات بانک مبدا امکان نقد کردن چک وجود دارد. تفاوت دیگر در اینست که چک قابل نقد شدن است، اگر موجودی کافی نباشد بازهم می‌توان چک را نقد کرد.

چک مسافرتی: این چک‌ها که توسط بانک صادر می‌شود در شعب همان بانک یا توسط نمایندگان و کارگزاران آن بانک قابل دریافت است.

26- رشد و رکود اقتصادی

رکود و رشد اقتصادی دو دوره در مقابل یکدیگر هستند که از رکود با دوره کسادی و بحران و از رشد با افزایش تولیدات ملی یا افزایش درآمد سرانه ملی یاد می‌شود.

رشد اقتصادی عبارت است از افزایش تولید کالاها در مقایسه با تولیدات در یک بازه زمانی دیگر. به طور سنتی رشد اقتصادی کل بر اساس تولید ناخالص داخلی یا تولید ناخالص ملی اندازه‌گیری می‌شود، البته گاهی از معیارهای جایگزین استفاده می‌شود.

افزایش در تولیدات داخلی، اشتغال، پیشرفت تکنولوژی همگی در رشد اقتصادی موثرند

زمانی گفته می‌شود که رکود اقتصادی اتفاق افتاده که در طولانی مدت شاهد رکود و کسادی در چرخه فعالیت‌های اقتصادی باشیم مثلا 3 سال یا بیشتر که معمولا با کاهش10 درصدی یا بیشتر تولید ناخالص داخلی همراه است. در این زمان بیکاری زیاد و تورم در حال افزایش است.

سرمایه‌گذاری در بورس سهام کاهش یافته به حدی که کلا ممکن است دیگر هیچ سرمایه‌گذاری شکل نگیرد.

از پیامدهای رکود اقتصادی به موارد زیر می‌توان اشاره کرد:

این مطلب را حتما بخوانید:  سود و زیان عملیاتی و غیر عملیاتی سهام بورس چیست؟

27- سیاست‌ های پولی و مالی

به عقیده کینس اقتصاددان بریتانیایی افزایش و کاهش سطح درآمد هزینه‌های دولت بر نرخ تورم، بیکاری و میزان گردش پول تاثیر می‌گذارد. یکی از مهم‌ترین سیاست‌های مالی در مورد افزایش تولید ناخالص ملی است.

سیاست‌های مالی به سه دسته تقسیم می‌شوند:

اگر این تعادل به بخورد یعنی عرضه تقاضا برابر نباشد( یعنی با تقاضا بالا و عرضه کم موجه شویم) با افزایش غیر قابل باور قیمت‌ها برخورد خواهیم داشت. دریافت مالیات مدیریت شده می‌تواند تعادل را برقرار کند.

شرایطی را در نظر بگیرید که درآمد دریافتی مردم کاهش یافته و همزمان خرید کالایی که مالیات بر آن اعمال می‌شود، کاهش می‌یابد. یعنی عرضه افزایش یافته اما تقاضا کم است، در نتیجه مالیات دریافتی توسط دولت کاهش میابد.

در این شرایط دولت مالیات دریافتی را کاهش می‌دهد تا مردم بتوانند خرید کنند؛ به عبارت دیگر دولت درصدد افزایش میزان تقاضا است. در این میان دولت برای جبران کاهش میزان درآمدش باید از بانک مرکزی وام بگیرد یا از صندوق ذخایر استفاده کند.

اما رشد اقتصادی سریع در جامعه سبب افزایش تقاضا و در نتیجه افزایش نرخ تورم و قیمت‌ها در بازار می‌شود. در همین راستا دولت با افزایش مقدار مالیات‌ها از میزان تقاضا کاسته و سبب کاهش نرخ تورم می‌شود.

معمولا در زمان اعمال سیاست‌های پولی از ابزارهایی نظیر نسبت سپرده قانونی، تغییر در سطح و ساختار نرخ بهره، اعطای تسهیلات بانکی و …. استفاده می‌شود. در ایران این سیاست‌ها یتوسط بانک مرکزی اندیشیده و اجرا می‌شوند.

اهداف سیاست‌ های پولی

ایجاد اشتغال، تثبیت سطح عمومی قیمت‌ها وثبات در نرخ بهره بانکی، ثبات در بازارهای بانکی و ارز.

در نتیجه تمایل مردم برای خرج کردن پولشان کم می‌شود. نکته منفی در ارتباط با این سیاست‌ها بالا رفتن نرخ بیکاری است.

28- اختلاس

اختلاس نوعی جرم اداری است که در آن شخص به طور دارایی‌هایی را که به او سپرده شده و مال او نیست، به طور غیر قانونی تصاحب می‌کند.

این عمل که نوعی کلاهبرداری محسوب می‌شود به این صورت انجام می‌گیرد که فرد به صورت قانونی دارایی‌ها را به دست آورده و حق تملک آن‌ها را دارد، اما پس از آن دارایی‌ها را با هدف دیگری استفاده می‌کند.

29- نرخ تسعیر

به تبدیل واحد پولی دو کشور به یکدیگر را نرخ تسعیر می‌گویند. اما با توجه به شرایط موجود و تغییر لحظه‌ای نرخ ارز تبدیل دو واحد کمی به مشکل می‌خورد.

بنابراین از میزان میانگین در طی بازه‌های زمانی استفاده می‌شود اما در صورت تغییرات شدید ارز در طول زمان باز هم کار با مشکل مواجه می‌شود.

به کمک مالی گفته می‌شود که به بخشی از یک فعالیت اقتصادی اختصاص داده می‌شود یا برای بالا بردن سطح رفاه جامعه به خانوار پرداخت می‌شود.

یارانه در حساب‌های مالی که خود به دو دسته مستقیم و غیر مستقیم تقسیم‌بندی می‌شود:

30- اوراق

البته این اوراق را نوعی سرمایه‌گذاری نیز در نظر می‌گیرند، طبق موارد درج شده در اوراق این وجه یا اعتباری که به نهاد یا سازمانی داده می‌شود باید تا پایان بازه زمانی مشخصی پس داده شود که معمولا با سود همراه است.

افراد دارای اوراق با درآمد ثابت بر خلاف سهام‌داران صاحبان شرکت‌ها محسوب نمی‌شوند و هیچ حقی برای دخل و تصرف در امور شرکت ندارند.

اوراق قرضه معمولا توسط شرکتی که به آن مبالغ نیاز دارد منتشر نمی‌شود، بلکه این کار توسط سازمان یا شرکتی دیگر انجام می‌پذیرد.

اوراق قرضه با درآمد ثابت به سه دسته تقسیم می‌شود:

1) اوراق قرضه دولتی

2) اوراق قرضه شهرداری

3) اوراق قرضه شرکتی

گفتنی است که هیچ محدودیتی برای صادرکننده اوراق و تامین مالی اهداف او وجود ندارد.

31- بورس

بورس یا بازار از لحاظ لغوی به جایی اطلاق می‌شود که کالایی در آن جا به خرید و فروش می‌رسد. مثلا بورس کیف و کفش. اما وقتی بحث بورس در اقتصاد می‌شود فکر همه ما به سمت بورس سهام می‌رود، جایی که در آن خریداران و فروشندگان سهام شرکت‌ها به انجام معاملات می‌پردازند.

در ایران چندین نوع بورس در بازار سهام وجود دارد:

32- سهام

سهام یکی از مواردی است که این روزها نامش را به دفعات می‌شنویم. وقتی افراد سهام شرکتی را می‌خرند یعنی در برابر پولی که به شرکتی پرداخت می‌کنند، در تمام سود و زیان آن شرکت سهیم می‌شوند.

البته سهام‌داران نمی‌توانند در برابر دارایی کسب و کارها ادعای مالکیت کنند اما همانطور که گفته شد به اندازه سهمشان در شرکت دارای حق و حقوقی هستند.

سهام عادی همان سهامی است که در بازار سهام به خرید و فروش می‌رسد. در واقع سهامی هستند که نرخ سود معین یا بهره ثابت ندارند و فقط میزان سهم فرد از آن شرکت را نشان می‌دهد.

سهام ممتاز منتشر نمی‌شود، یعنی مثل سهام عادی در بازار سهام به عموم افراد به فروش نمی‌رسد. این نوع سهام معمولا دارای نرخ سود ثابت یا بهره معین هستند.

33- شاخص اقتصادی

شاخص‌ها جزئی از اقتصاد خرد محسوب می‌شوند که اقتصاددادنان و تحلیل‌گران اقتصادی معمولا به وسیله آن اوضاع فعلی و آینده بازار سهام و سرمایه‌گذاری را پیش‌بینی می‌کنند.

با استفاده از شاخص اقتصادی می‌توان در مورد سلامتی یا به طور کلی اوضاع اقتصادی جامعه قضاوت کرد.

اغلب شاخص‌ها هر چیزی هستند که تحلیل‌گران آن‌ها را معیار قرار می‌دهند، اما اطلاعاتی که دولت و موسسات غیرانتفاعی منتشر می‌کنند، بیشتر مورد استفاده قرار می‌گیرند. چند شاخص مهم عبارتند از:

34- ضریب جینی

ضریب جینی میزان توزیع درآمد را در بین یک جامعه آماری محاسبه می‌کند. اولین بار این این معیار توسط کورادو جینی متخصص آمار در سال 1912 معرفی شد. به همین علت اینگونه نام‌گذاری شده است. معمولا از ضریب جینی برای محاسبه عدم برابری اقتصادی استفاده می‌شود، گاهی نیز برای محاسبه میزان توزیع ثروت در میان یک جامعه آماری مورد استفاده قرار می‌گیرد.

نرخ ضریب جینی بین 0 و 1 است به این صورت که ضریب 0 تعادل و برابری میزان درآمد را در جامعه نشان می‌دهد، اما هرچه این عدد به 1 نزدیک می‌شود نابرابری توزیع درآمد نیز بیشتر می‌شود. مقادیر بالای 1 نیز در صورت عدم وجود درآمد و ثروت امکان‌پذیر است.

35- خط فقر

خط فقر به حداقل میزان درآمد برای زندگی در یک کشور گفته می‌شود. معمولا در این تعریف تامین اولین و اساسی‌ترین نیازهای افراد در نظر گرفته می‌شود.

کسانی که قادر به تامین نیازهای اساسی از جمله تغذیه مناسب، تامین مکان مناسب برای زندگی و پوشاک مناسب نباشند زیر خط فقر قرار دارند.

طبق تعریف مارتین راوالیون، افراد در طی بازه زمانی مورد نظر در صدد تامین نیاز و دسترسی به سطح خاصی از رفاه هستند، حال افرادی که به این سطح رفاه دسترسی می‌یابند، بالای خط فقر و و غیر فقیر و کسانی که دسترسی نمی‌یابند، زیر خط فقر هستند و فقیر نام دارند.

به این مقاله امتیاز دهید
(۱۵۳ رای) ۴.۵
۱۲۳۴۵