پیش‌بینی قیمت دلار تا پایان ۱۴۰۵، در سناریوی پایه‌ای که محتمل‌تر می‌دانیم، بازهٔ ۲۸۰ تا ۳۳۰ هزار تومان است. این عدد قول نیست. احتمالش را حدود ۵۰ درصد می‌دانیم و نیم دیگر احتمال‌ها میان دو سناریوی دیگر پخش است، یکی ارزان‌تر و یکی خیلی گران‌تر.
اسفند ۱۴۰۴ هم برای دلار بازه نوشتیم، ۲۰۰ تا ۲۶۰ هزار تومان، و بازار از سقف همان بازه گذشت. در همین صفحه می‌گوییم کجا درست دیدیم و کجا نه. همهٔ عددهای این صفحه دربارهٔ دلار بازار آزاد است، همان نرخی که در بازار دست‌به‌دست می‌شود. قیمت همین لحظه را در صفحهٔ قیمت لحظه‌ای دلار ببینید. این‌جا عمداً عدد روز نمی‌آوریم، چون موضوع این صفحه ماه‌ها و سال‌های بعد است.
فرض کنید تعمیر سقف خانه را به بهار انداخته‌اید، یا می‌خواهید تا عید یخچال و ماشین لباسشویی را عوض کنید. بیشتر این کالاها یا وارداتی‌اند یا قطعه‌شان از بیرون می‌آید. پس قیمت‌شان پشت دلار راه می‌افتد. شما به عدد دقیق اسفند نیاز ندارید. می‌خواهید بدانید کدام مسیر محتمل‌تر است، هر مسیر تا کجا می‌رود و اگر مسیر عوض شد، از کدام نشانه زودتر بفهمید. این صفحه را برای همین نوشته‌ایم.
خلاصهٔ یکنگاهیآخرین به‌روزرسانی مهر ۱۴۰۵. همهٔ اعداد برای دلار بازار آزاد است. سناریوی پایه، تنش فرسایشی و تحریم، با احتمال حدود ۵۰ درصد، دلار پایان ۱۴۰۵ را ۲۸۰ تا ۳۳۰ هزار تومان می‌بیند. سناریوی آرام، توافق مرحله‌ای، حدود ۲۰ درصد احتمال دارد و بازه‌اش ۱۹۰ تا ۲۴۰ هزار تومان است. سناریوی بحران، تشدید، حدود ۳۰ درصد احتمال دارد و بازه‌اش ۳۴۰ تا ۴۲۰ هزار تومان. سه نشانه را دنبال کنید. ماندن دلار بالای ۳۳۰ هزار تومان برای چند هفته، خبر رسمی توافق یا لغو محاصره، و آمار ماهانهٔ نقدینگی و تورم و بارگیری نفت. احتمال‌ها برآورد خانه سرمایه است.
پیش‌بینی قیمت دلار ما در اسفند ۱۴۰۴ و آنچه رخ داد
در اسفند ۱۴۰۴، پس از شروع جنگ، دو سناریو برای دلار ۱۴۰۵ نوشتیم. در سناریوی الف جنگ فرسایشی و محدود می‌ماند و دلار به ۲۰۰ تا ۲۶۰ هزار تومان می‌رسید. در سناریوی ب جنگ همه‌جانبه می‌شد، محاصره می‌آمد و دلار به ۳۰۰ تا ۵۰۰ هزار تومان می‌رفت. نوشتیم سناریوی توافق ژنو هم از روی میز رفته است.
ما گفتیم دلار به ۲۰۰ تا ۲۶۰ هزار می‌رسد. رسید و حتی بالاتر رفت. دلار بازار آزاد ۲ شهریور ۱۴۰۵ از ۲۰۰ هزار تومان گذشت، همان روزی که وزارت خزانه‌داری آمریکا دور تازه‌ای از تحریم‌ها را با نام Economic Outcast شروع کرد. ۷ مهر از ۲۵۰ هزار رد شد. ۱۱ مهر از سقف بازهٔ الف بیرون زد و ۱۴ مهر با ۲۶۸٬۸۲۰ تومان بالاترین قیمت پایانی تاریخش را ثبت کرد.
جدول زیر فرض‌های آن پیش‌بینی قیمت دلار را کنار آمار رسمی می‌گذارد.
آنچه درست ندیدیم و آنچه عوض کردیم
این‌جا باید صادق باشیم. دو چیز را درست ندیدیم. اول اینکه فکر نمی‌کردیم بازار به این زودی، در میانهٔ سال، از سقف بازهٔ الف بیرون بزند. دوم اینکه بعضی اثرها از فرض ما سنگین‌تر بود. صادرات نفت از کف بازهٔ ما هم پایین‌تر رفت، برنت بالاتر ماند و اقتصاد در بهار تقریباً دو برابر بدترین عدد ما کوچک شد.
سناریوی ب هنوز رخ نداده. دلار به محدودهٔ ۳۰۰ هزار به بالا نرسیده و منطق آن سناریو حالا در سناریوی بحران همین صفحه زنده است. دربارهٔ توافق هم حق کامل با ما نبود. تفاهم‌نامهٔ ۲۷ خرداد نشان داد توافق می‌تواند بیاید، هرچند کوتاه. دلار در روزهای اعلامش، در پنج روز، حدود ۱۴ درصد پایین آمد. اما به ۱۲۰ تا ۱۳۰ هزار تومانی که برای توافق ژنو گفته بودیم نزدیک هم نشد. آمریکا ۱۶ تیر مجوز نفتی را لغو کرد، ۲۳ تیر محاصره را برگرداند و تفاهم‌نامه اواخر مرداد عملاً منقضی شد.
درسی که گرفتیم ساده است. این بار سناریوی توافق را حذف نمی‌کنیم.
چهار موتوری که قیمت دلار را جابه‌جا می‌کنند
دلار بازار آزاد را چهار نیرو جابه‌جا می‌کنند. دو تا کند و پیوسته‌اند، پولی که هر ماه در اقتصاد بیشتر می‌شود و ارزی که از صادرات می‌آید. دو تای دیگر تند و ناگهانی‌اند، انتظار مردم و تصمیم‌های سیاسی و ارزی. توضیح کامل علت‌ها در مقالهٔ علت گرانی دلار آمده و این‌جا فقط بخشی را می‌آوریم که برای پیش‌بینی قیمت دلار مهم است.
نقدینگی و پایهٔ پولی، موتوری که جهت را تعیین می‌کند
نقدینگی کشور در پایان اسفند ۱۴۰۴ به ۱۵٬۵۸۱ همت رسید، ۵۳٫۳ درصد بیشتر از یک سال قبل. پایهٔ پولی، یعنی پولی که خود بانک مرکزی خلق می‌کند، ۶۱٫۵ درصد رشد کرد و به ۲٬۱۹۶ همت رسید. هر واحد آن در شبکهٔ بانکی کم‌وبیش ۷٫۱ واحد نقدینگی ساخت. سازوکارش را در مقاله‌های پایه پولی و چاپ پول باز کرده‌ایم.
تصویر ۱۴۰۵ دولایه است. رشد شش‌ماههٔ نقدینگی ۲۰٫۷ درصد بود، کمی کندتر از ۲۲٫۱ درصدِ همین دورهٔ پارسال. اما رشد ۱۲ ماهه هنوز بالای ۵۰ درصد است. بانک مرکزی هدف امسال را ۳۵ درصد گذاشته بود.
پول بیشتر در اقتصادی که کوچک‌تر شده، مثل آب بیشتری است که در همان ظرف قبلی بریزید. سطح آب بالا می‌آید. ظرف ایران در بهار ۱۴۰۵ تنگ‌تر هم شد، چون اقتصاد به گزارش مرکز آمار ۱۰٫۱ درصد کوچک شد. تورم بالا کنار رشد منفی همان رکود تورمی است. تورم خوراکی‌ها در شهریور به حدود ۱۲۲ درصد رسید.
یک نکته را اما از قلم نیندازید. دلار ماه‌به‌ماه پا‌به‌پای نقدینگی نمی‌رود. گاهی ماه‌ها عقب می‌ماند و بعد یک‌جا جبران می‌کند. برای همین ما نقدینگی را موتور جهت می‌دانیم، نه موتور زمان.
درآمد نفت و عرضهٔ ارز
دلار هم مثل هر کالای دیگری عرضه و تقاضا دارد و نفت یکی از بزرگ‌ترین منابع ارز ایران است. ردیاب‌های نفتکش صادرات نفت ایران را پیش از جنگ حدود ۱٫۷ میلیون بشکه در روز نشان می‌دادند. این عدد در تیر ۱۴۰۵ به حدود ۷۴۰ هزار بشکه رسید و در مرداد به ۲۱۰ تا ۲۶۰ هزار. در شهریور تقریباً هیچ محمولهٔ نفت خامی بار نشد.
تجارت غیرنفتی هم کوچک‌تر شد. به گزارش گمرک، صادرات غیرنفتی در پنج ماه اول ۱۴۰۵ حدود ۱۵ میلیارد دلار بود، ۲۸ درصد کمتر از مدت مشابه پارسال. دارایی‌های بلوکه‌شده هم کمکی نکرده‌اند. بانک مرکزی این دارایی‌ها را بدون احتساب چین حدود ۲۴ میلیارد دلار برآورد می‌کند و تا ۱۶ مهر ۱۴۰۵ هیچ آزادسازی تأییدشده‌ای از آن‌ها نداریم.
این‌جا به یک تناقض می‌رسیم. اداره اطلاعات انرژی آمریکا، EIA، برنت را در فصل چهارم ۲۰۲۶ حدود ۱۰۵ دلار برآورد می‌کند. نفت گران معمولاً برای کشور صادرکننده خبر خوبی است. برای ایرانِ زیر محاصره نیست. وقتی نفتکشی بار نمی‌زند، قیمت بالای برنت سود فروشنده‌های دیگر است. پس برای دلار، تعداد بشکه‌هایی که واقعاً فروخته می‌شوند از قیمت جهانی نفت مهم‌تر است.
شاخص دلار جهانی، که قدرت دلار را در برابر ارزهای بزرگ می‌سنجد، برای دلار تهران وزن کمی دارد. این‌جا نفت و نقدینگی و سیاست حرف اول را می‌زنند.
انتظارات و ژئوپلیتیک، موتور تند
دو موتور اول جهت را تعیین می‌کنند و سرعت را انتظار مردم. وقتی خانواده‌ها و کسب‌وکارها فکر کنند دلار ماه بعد گران‌تر است، امروز می‌خرند. همین خرید قیمت را بالا می‌برد و انتظار را تأیید می‌کند. اگر این حلقه طولانی شود، به بحران ارزی می‌رسد. حلقه برعکس هم می‌چرخد. یک خبر خوب می‌تواند در چند روز همین خریدها را به فروش تبدیل کند.
در ۱۴۰۵ بیشتر این انتظارها را خبرهای سیاسی ساختند، از جنگ ۹ اسفند ۱۴۰۴ و محاصرهٔ دریایی ۲۴ فروردین تا امید کوتاه تفاهم‌نامهٔ خرداد. امروز آتش‌بس مؤثری در کار نیست، محاصره برقرار است، حمله به کشتی‌ها ادامه دارد و مذاکره فقط از راه میانجی جلو می‌رود.
سیاست ارزی و چند نرخ دلار در ایران
در ایران دلار یک نرخ ندارد. بانک مرکزی نرخ رسمی خودش را دارد، مرکز مبادله نرخی به نام توافقی اعلام می‌کند و بازار آزاد هم نرخ خودش را. همهٔ عددهای این صفحه دربارهٔ دلار بازار آزاد است. نرخ‌های دیگر را تصمیم‌های اداری تعیین می‌کنند، نه خریدوفروش آزاد، و ما نه آن‌ها را پیش‌بینی می‌کنیم و نه نقل. همین‌قدر بدانید که نرخ‌های رسمی خیلی پایین‌تر از بازار ایستاده‌اند. این فاصله خودش منبع فشار است، چون هر حرفی از نزدیک کردن نرخ رسمی به بازار، انتظار گرانی بعدی را می‌سازد. نرخ ارزهای دیگر را در فهرست قیمت ارزها ببینید.
ابزارهای بانک مرکزی برای مهار بازار محدودند. نرخ سود بین‌بانکی از ۴ شهریور روی سقف ۲۴ درصدی کریدور ایستاده است. از ۳ شهریور سقف فروش اسکناس ۱٬۰۰۰ دلار برای اشخاص حقیقی و ۵٬۰۰۰ دلار برای اشخاص حقوقی است. بانک مرکزی ۹ مهر طرح عرضهٔ ۲ میلیارد دلار را مطرح کرد و رئیس‌کل آن ۱۴ مهر گفت «قرار نیست این نرخ پایدار باشد».
به نظر ما این ابزارها می‌توانند چند هفته جلوی جهش را بگیرند. اما تا وقتی نفت بار نزند و نقدینگی با این سرعت رشد کند، جهت را عوض نمی‌کنند.
تتر هم راهی بیرون از این نظام نیست. در ۲۰۲۶ قیمت تتر به تومان کم‌وبیش با فاصلهٔ ۳ درصدی کنار دلار آزاد حرکت کرده و حباب ثابتی نداشته است. یعنی پیش‌بینی قیمت دلار در عمل پیش‌بینی تتر هم هست. تفاوت‌شان را در مقاله‌های تتر چیست و آیا تتر همان دلار است بخوانید.
سه سناریوی پیش‌بینی قیمت دلار تا پایان ۱۴۰۵
تا مهر ۱۴۰۵ نه جنگ تمام‌عیار برگشته و نه توافقی رسیده. محاصره برقرار است و صادرات نفت خام نزدیک صفر. پس نقطهٔ شروع سناریوی پایه همین وضع است. احتمال هر سناریو برآورد خانه سرمایه است، چون هیچ نهادی برای ایران احتمال سناریو منتشر نکرده.
سناریوی پایه، تنش فرسایشی و تحریم
وضع امروز کش می‌آید. نه جنگ بزرگ، نه توافق. محاصره سر جایش می‌ماند، گفت‌وگو از راه میانجی ادامه دارد اما نتیجه نمی‌دهد و رشد ۱۲ ماههٔ نقدینگی بالای ۵۰ درصد می‌ماند. در این حالت دلار پله‌پله بالا می‌رود. جهش یک‌شبه ندارد و ریزش بزرگ هم ندارد. بازهٔ پایان ۱۴۰۵ در این سناریو ۲۸۰ تا ۳۳۰ هزار تومان است و هستهٔ محتمل‌ترش ۲۹۰ تا ۳۱۵ هزار.
احتمال این سناریو را حدود ۵۰ درصد می‌دانیم، چون هنوز هیچ نشانه‌ای از تغییر مسیر نمی‌بینیم. نشانهٔ ماندن در آن، تورم ماهانه‌ای است که پایین نمی‌آید و دلاری که هر ماه را کمی بالاتر از ماه قبل تمام می‌کند.
سناریوی آرام، توافق مرحله‌ای
شرط این سناریو یک چیز است، توافقی که دست‌کم محاصره را بردارد و راه فروش نفت را باز کند. حتی توافق مرحله‌ای هم کافی است. خرداد ۱۴۰۵ نشان داد بازار چقدر زود واکنش می‌دهد. در این سناریو دلار پایان ۱۴۰۵ به ۱۹۰ تا ۲۴۰ هزار تومان می‌رسد و هسته‌اش ۲۰۰ تا ۲۲۵ هزار است.
احتمالش را حدود ۲۰ درصد می‌دانیم. کم است، چون مذاکرهٔ رسمی جریان ندارد. صفر هم نیست، چون همین امسال یک بار توافق آمد. یادتان باشد که توافق تورم را یک‌شبه پایین نمی‌آورد. نقدینگی‌ای که در این یک سال بزرگ شد سر جایش می‌ماند. برای همین حتی در این سناریو برگشت دلار به قیمت‌های پیش از جنگ را انتظار نداریم. نشانهٔ زودهنگامش خبر رسمی توافق است و بعد افتی تند در یکی دو هفتهٔ اول.
سناریوی بحران، تشدید جنگ و تحریم
درگیری دوباره بزرگ می‌شود، به زیرساخت نفت یا بانک‌ها آسیب جدی می‌رسد یا عبور کشتی از هرمز سخت‌تر می‌شود. در این حالت انتظارات از آمار جلو می‌زند و دلار جهش می‌کند. بازهٔ پایان ۱۴۰۵ در این سناریو ۳۴۰ تا ۴۲۰ هزار تومان است و هسته‌اش ۳۶۰ تا ۴۰۰ هزار. این همان محدوده‌ای است که سناریوی ب ما در اسفند از آن حرف می‌زد.
برآورد ما برای این سناریو حدود ۳۰ درصد است، بیشتر از سناریوی آرام. دلیلش این است که آتش‌بس مؤثری در کار نیست و تحریم‌های تازه پشت هم می‌آیند. آمریکا دو دور عملیات Economic Outcast را ۲ شهریور و ۹ مهر اجرا کرد. نشانهٔ زودهنگام این سناریو دلاری است که چند هفته بالای ۳۳۰ هزار تومان بماند، نه یک روز.
جدول سناریوها و نمودار بادبزن دلار
جدول زیر هستهٔ پیش‌بینی قیمت دلار در این صفحه است. بازه‌ها را عمداً پهن گرفته‌ایم. وقتی یک خبر سیاسی می‌تواند دلار را در یک هفته بیش از ۱۰ درصد جابه‌جا کند، بازهٔ باریک فقط ظاهر دقت دارد.
بین بازه‌ها دو فاصله می‌بینید، ۲۴۰ تا ۲۸۰ و ۳۳۰ تا ۳۴۰ هزار تومان. این فاصله‌ها از قلم نیفتاده‌اند. اگر دلار سال را در یکی از آن‌ها تمام کند، یعنی ترکیبی از دو سناریو رخ داده است. مثلاً توافقی دیرهنگام بعد از چند ماه فشار، یا تشدیدی کوتاه که زود فروکش کرده.
پیش‌بینی قیمت دلار در ۳ ماه آینده
سه ماه آینده تا حدود دی ۱۴۰۵ می‌رسد. در این افق خبر از آمار مهم‌تر است. آمار ماهی یک بار عوض می‌شود و خبر سیاسی یک‌شبه. در سناریوی پایه، پیش‌بینی قیمت دلار برای سه ماه آینده بازهٔ ۲۷۰ تا ۳۱۰ هزار تومان است.
در همین سه ماه چند تاریخ مشخص داریم. صندوق بین‌المللی پول ۲۱ مهر گزارش تازه‌اش را منتشر می‌کند. آمریکا ۱۲ آبان انتخابات میان‌دوره‌ای دارد و آمار ماهانهٔ نقدینگی و تورم هم می‌رسد. اگر در این مدت توافقی برسد، دلار احتمالاً در چند هفته به سمت بازهٔ سناریوی آرام می‌رود. اگر تنش بالا بگیرد، بازهٔ پایه را از بالا می‌شکند.
یک روزِ تند، چه بالا و چه پایین، را به حساب تغییر سناریو نگذارید. ما فقط وقتی سناریو را عوض می‌کنیم که قیمت چند هفته بیرون از بازه بماند.
پیش‌بینی قیمت دلار تا پایان ۱۴۰۵
در پیش‌بینی قیمت دلار تا اسفند، هیچ متغیری به اندازهٔ سرنوشت مذاکره وزن ندارد. و این‌جا گزارش‌ها با هم نمی‌خوانند. گزارش‌هایی که از اوایل شهریور ۱۴۰۵ منتشر شده‌اند، از جمله تحلیل اندیشکدهٔ CSIS دربارهٔ شش ماه جنگ، تا گزارش‌های اواخر شهریور، تصویر یکسانی از بعد از ۱۲ آبان نمی‌دهند. در یک روایت، بعد از انتخابات آمریکا راه توافق باز می‌شود. در روایت دیگر، دور تازه‌ای از تشدید ممکن است.
واقعیت این است که ما نمی‌دانیم کدام رخ می‌دهد. اگر هم توافقی برسد، زمانش را نمی‌دانیم. برای همین در جدول سناریوها برای هر سناریو یک هسته هم گذاشته‌ایم، جایی که اگر همان سناریو رخ دهد، دلار به احتمال بیشتر آن‌جا می‌ایستد. برای پایه این هسته ۲۹۰ تا ۳۱۵ هزار تومان است.
اینکه چه چیزی نظرمان را عوض می‌کند هم روشن است. اگر دلار تا پایان آذر بالای ۳۳۰ هزار تومان برود و همان‌جا بماند، وزن سناریوی بحران را بیشتر می‌کنیم. اگر خبر رسمی توافق بیاید و دلار زیر ۲۴۰ هزار تومان برگردد، وزن سناریوی آرام را.
پیش‌بینی قیمت دلار در سال ۱۴۰۶
در پیش‌بینی قیمت دلار برای افق یک‌ونیم‌ساله، خبر هفتهٔ بعد اهمیتش را از دست می‌دهد و تورم وزن پیدا می‌کند. صندوق بین‌المللی پول در گزارش فروردین ۱۴۰۵ تورم میانگین ایران را برای ۲۰۲۶ حدود ۶۸٫۹ درصد و برای ۲۰۲۷ حدود ۳۹٫۶ درصد برآورد کرد. سال ۲۰۲۷ بیشتر با ۱۴۰۶ هم‌پوشانی دارد. پس صندوق برای ۱۴۰۶ تورمی پایین‌تر از امسال، اما همچنان بالا، می‌بیند.
صندوق برای رشد اقتصادی ایران در ۲۰۲۷ هم عددی مثبت دیده است. در به‌روزرسانی تیر این عدد ۲٫۹ درصد بود. اما همان به‌روزرسانی بازگشایی هرمز از اواسط ژوئیه را فرض کرده بود که رخ نداد. EIA هم میانگین برنت ۲۰۲۷ را ۸۴ دلار می‌بیند، پایین‌تر از امسال.
فرض رشد سناریوی پایه کمی زیر تورم برآوردی صندوق برای ۲۰۲۷ است. اگر تورم بالاتر بماند، نیمهٔ بالای بازه محتمل‌تر می‌شود. دولت هم هنوز لایحهٔ بودجهٔ ۱۴۰۶ را منتشر نکرده. دی و بهمن، وقتی بودجه و نتیجهٔ مذاکره روشن‌تر شد، این بخش را دوباره می‌سنجیم.
پیش‌بینی قیمت دلار در ۵ سال آینده
برای پیش‌بینی قیمت دلار در افق پنج‌ساله، یک قاعده از بقیه محکم‌تر است. در بلندمدت، دلار به تومان کم‌وبیش به اندازهٔ فاصلهٔ تورم ایران و آمریکا بالا می‌رود. شوک‌های سیاسی روی این مسیر سوار می‌شوند. گاهی آن را چند ماه جلو می‌اندازند و گاهی چند ماه عقب. منطق این رابطه را در مقالهٔ تورم توضیح داده‌ایم.
برای تورم سال‌های آینده، مسیر صندوق بین‌المللی پول را مبنا گرفته‌ایم. برآورد صندوق برای تورم میانگین ایران از ۲۰۲۶ تا ۲۰۳۱ به ترتیب ۶۸٫۹، ۳۹٫۶، ۳۳٫۷، ۲۸٫۸، ۲۵ و ۲۵ درصد است. عددها را در صفحهٔ ایران در سایت صندوق بین‌المللی پول هم می‌بینید.
اگر تورم ایران همین مسیر را برود، سطح قیمت‌ها از ۲۰۲۷ تا ۲۰۳۱ حدود ۳٫۸ برابر می‌شود. تورم چند درصدی آمریکا را که کنار بگذارید، دلاری که فقط پا‌به‌پای این فاصله بالا برود، در پنج سال بیش از سه برابر می‌شود. مسیر میانهٔ ما از همین منطق می‌آید، با کمی جا برای شوک‌ها. دو مسیر دیگر دنیای آرام‌تر و دنیای پرتنش‌تر را نشان می‌دهند.
عدد اسمی و قدرت خرید
نقطهٔ شروع هر سه مسیر حدود ۳۰۰ هزار تومان است، یعنی میانهٔ سناریوی پایه برای پایان ۱۴۰۵. همهٔ اعداد اسمی‌اند و همین کلمه کلید فهم جدول است.
اگر تورم سالانه حدود ۳۰ درصد باشد، ۱٫۱ میلیون تومانِ ۱۴۱۰ کم‌وبیش همان قدرت خریدی را دارد که ۳۰۰ هزار تومان در پایان ۱۴۰۵. یعنی در مسیر میانه، دلار فقط عددش بزرگ می‌شود. با یک دلار در ۱۴۱۰ تقریباً همان‌قدر نان یا همان قطعهٔ یدکی خودرو را می‌خرید که در پایان ۱۴۰۵. برچسب قیمت عوض می‌شود. خود جنس نه.
نمودار بالا نشان می‌دهد دلار در سال‌های گذشته صاف بالا نرفته است. بعضی سال‌ها تقریباً درجا زده و بعضی سال‌ها چند ده درصد جهش کرده. مسیرهای جدول میانگین همین سال‌های ناهموارند.
کف و سقف دلار در چهارده سال گذشته
کف دلار کجاست و سقفش کجا؟ تاریخ چهارده سال گذشته برای سقف جواب ندارد، اما دربارهٔ افت‌ها برای پیش‌بینی قیمت دلار درس زیادی دارد. در این مدت دلار بازار آزاد شش بار بیش از ۲۰ درصد پایین آمده است.
افت کوچک‌تر خرداد ۱۴۰۵، یعنی ۱۴ درصد در پنج روز بعد از اعلام تفاهم‌نامه، در این فهرست نیست.
سه الگو در افت‌های دلار
از این شش افت سه الگو بیرون می‌آید.
- بیشترِ هر افت در دو تا سه هفتهٔ اول رخ داد. بعد از آن بازار یا ایستاد یا کم‌کم برگشت.
- هر افتی دیر یا زود با یک اوج تازه جبران شد و این فاصله هر بار کوتاه‌تر شد. این فاصله بعد از افت‌های دههٔ ۹۰ حدود سه سال بود، بعد از ۱۳۹۷ حدود ۲۱ ماه، بعد از ۱۳۹۹ حدود ۲۰ ماه، بعد از اسفند ۱۴۰۱ حدود ۱۲ ماه، بعد از فروردین ۱۴۰۴ حدود ۵ ماه و بعد از افت خرداد ۱۴۰۵ فقط حدود چهار هفته.
- فقط سه افت ماه‌ها ادامه پیدا کرد، بهمن ۱۳۹۱ و مهر ۱۳۹۷ و مهر ۱۳۹۹. پشت هر سه تغییری ماندگار در سیاست یا فضای سیاسی بود.
پس کف دلار را یک عدد تعیین نمی‌کند. تورم تعیینش می‌کند. هر سال که تورم بالا بماند، کفِ افت بعدی هم بالاتر می‌ایستد. سقف را اما هیچ‌کس نمی‌تواند نشان دهد. تاریخ فقط می‌گوید هر سقفی که تا امروز ساخته شد، بعدها شکست.
آیا دلار امروز گران است یا ارزان؟ ما در این صفحه دربارهٔ آن حکمی نمی‌دهیم. روش‌هایی را که برای سنجش این سؤال به کار می‌رود، در مقالهٔ ارزش ذاتی ارز آورده‌ایم.
دلار به قیمت ثابت
یک راه برای نگاه به این سؤال، دلار به قیمت ثابت است، یعنی نرخ دلار بعد از کنار گذاشتن اثر تورم ایران و آمریکا. ما این شاخص را از داده‌های تورم بانک مرکزی و آمریکا ساخته‌ایم و میانگین ۱۴۰۰ را ۱۰۰ گرفته‌ایم.
در شهریور ۱۴۰۵ شاخص حدود ۱۲۷ بود. دو اوج قبلی آن حدود ۱۵۱ در مهر ۱۳۹۷ و حدود ۱۵۸ در مهر ۱۳۹۹ بودند. بعد از هر دو، شاخص ظرف حدود یک سال به نزدیکی ۱۰۰ برگشت و هر بار بخش بزرگ این برگشت از افت اسمی دلار آمد، ۴۸ و ۳۶ درصد. راه دوم حسابی است، نه تاریخی. اگر دلار چند ماه درجا بزند و تورم ماهانه حدود ۴ درصد بماند، همین شاخص در شش ماه خودبه‌خود حدود ۲۰ درصد پایین می‌آید.
این شاخص برای ما حکم نیست، ابزار سنجش سناریوهاست. اگر تورم ماهانه حدود ۳٫۵ تا ۴ درصد بماند، بازهٔ سناریوی پایه تا اسفند در قیمت ثابت حدود ۱۲۵ تا ۱۵۰ می‌شود، یعنی نزدیک بالای دو اوج قبلی. سناریوی بحران از حدود ۱۵۵ شروع می‌شود و تا ۱۹۰ می‌رود، یعنی نزدیک اوج ۱۳۹۹ یا بالاتر از آن. سناریوی آرام حدود ۸۵ تا ۱۱۰ است، نزدیک سطح ۱۴۰۰. پیش از ۱۴۰۰ این شاخص حدود ۴ درصد عدم‌قطعیت دارد، چون بانک مرکزی در آن سال پایهٔ شاخص قیمت را عوض کرده است.
پیش‌بینی قیمت دلار از نگاه کارشناسان و نهادها
از مرداد تا مهر ۱۴۰۵ چند کارشناس با نام عدد مشخص داده‌اند. ما این عددها را به نقل از گزارش‌های منتشرشده می‌آوریم، با تاریخ و افقی که خودشان گفته‌اند. هیچ‌کدام را داوری نمی‌کنیم. به افق‌ها دقت کنید، چون بعضی میانگین سال را گفته‌اند و بعضی قیمت پایان سال را.
بانک مرکزی، مرکز پژوهش‌های مجلس و اتاق بازرگانی عددی برای دلار منتشر نکرده‌اند. تنها عدد نهادی همان سناریوی مشروط سازمان برنامه است.
کارنامهٔ پیش‌بینی‌های گذشته
پیش‌بینی‌هایی که کارشناسان با نام بین آذر ۱۴۰۴ و فروردین ۱۴۰۵ منتشر کردند و ما توانستیم با منبع تأییدشان کنیم، همه پایین‌تر از مسیری ماندند که جنگ ساخت. جنگ در فرض هیچ‌کدام نبود. پراکندگی عددهای جدول بالا هم همین را می‌گوید. وقتی یک خبر می‌تواند همه‌چیز را عوض کند، عدد تکی کم‌کاربرد است. ما به همین دلیل سناریو می‌نویسیم.
پیش‌بینی‌های غیرعادی و ادعاهای مشهور دلار
اگر دنبال پیش‌بینی قیمت دلار گشته باشید، به چند عدد و جمله برخورده‌اید که هر چند ماه یک بار دوباره دست‌به‌دست می‌شوند. هر کدام را با منبع و معنای دقیقش می‌آوریم.
نقل ماست، نه پیش‌بینی خودمانعددها و جمله‌های این بخش را از منبع اصلی‌شان نقل کرده‌ایم تا بدانید از کجا آمده‌اند و چه معنایی دارند. هیچ‌کدام پیش‌بینی خانه سرمایه نیست. پیش‌بینی ما همان سه سناریوی بالای همین صفحه است.
۲۸۴ هزار تومان تا ۱۴۰۶ از کجا آمد
این عدد از جدولی می‌آید که کارشناسان سازمان برنامه و بودجه در مرداد ۱۴۰۰ برای حالت تداوم تحریم تهیه کرده بودند. جدول مهر ۱۴۰۰ به بیرون درز کرد. سازمان برنامه بعد از آن گفت جدول غیررسمی است، نظر رسمی سازمان نیست و قابل استناد نیست. همان جدول برای ۱۴۰۵ حدود ۱۷۸ هزار تومان می‌داد و بازار از آن گذشت.
چرا هر چند وقت دوباره پیدا می‌شود؟ چون نام یک نهاد رسمی کنارش است، سال مشخصی را نشانه می‌گیرد و عددش در ذهن می‌ماند. اما ۲۸۴ هزار تومان برای ۱۴۰۶ حتی از کف بازهٔ سناریوی پایهٔ ما برای پایان ۱۴۰۵ پایین‌تر است. آن جدول فرض‌های پنج سال پیش را دارد و نقشهٔ امروز نیست.
سناریوی سازمان برنامه در فرض توافق جامع
سازمان برنامه و بودجه در گزارش خرداد ۱۴۰۵، که در تیر بیرون آمد، یک مسیر برای دلار داد. این مسیر فقط برای حالت توافق جامع بود و خود گزارش هم آن را مشروط می‌خواند. در آن مسیر دلار در فروردین ۱۴۰۶ حدود ۱۳۴ هزار تومان بود و در اسفند ۱۴۰۶ حدود ۱۴۸ هزار تومان. توافق جامع نیامد و بازار از همان تیر بالاتر از این مسیر ایستاد و فاصله‌اش ماه‌به‌ماه بیشتر شد. پس این عدد امروز سناریوی پایهٔ کسی نیست. نشانه‌ای است از اینکه یک توافق کامل در آن روزها چه شکلی می‌توانست داشته باشد.
جملهٔ بسنت دربارهٔ کمبود دلار
اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، ۱۶ بهمن ۱۴۰۴، یعنی ۵ فوریهٔ ۲۰۲۶، در کمیتهٔ بانکی سنای آمریکا گفت «کاری که کرده‌ایم ایجاد کمبود دلار در کشور بوده». او تورم و ناآرامی‌ها را پیامد این فشار توصیف کرد. این جمله گاهی این‌طور نقل می‌شود که آمریکا عمداً برای ایجاد تورم و نارضایتی کمبود ساخته است. او این را نگفت.
معنای عملی این جمله برای دلار ساده است. فشار بر عرضهٔ ارز ایران سیاستی اعلام‌شده است. تا وقتی این سیاست عوض نشود، سمت عرضه تنگ می‌ماند.
چه نشانه‌هایی را زیر نظر بگیرید
این بخش توصیهٔ خرید یا فروش نیست. فهرست خبرهایی است که پیش‌بینی قیمت دلار ما را جابه‌جا می‌کنند و بعد از هر کدام سناریوها را دوباره وزن می‌کنیم.
- آمار ماهانهٔ نقدینگی بانک مرکزی و تورم مرکز آمار را دنبال کنید. اگر رشد ۱۲ ماههٔ نقدینگی به زیر ۴۰ درصد برسد، فشار پولی واقعاً کم شده است.
- گزارش ردیاب‌های نفتکش دربارهٔ بارگیری نفت مهم است. برگشت صادرات به چند صد هزار بشکه در روز یعنی راه ارز دوباره باز شده.
- هر خبری از مذاکره، محاصره و تحریم‌های تازه، به‌ویژه بعد از ۱۲ آبان، وزن سناریوها را جابه‌جا می‌کند.
- تصمیم‌های بانک مرکزی دربارهٔ عرضهٔ ارز و تصمیم‌های قیمتی دولت، مثل افزایش قیمت بنزین، انتظار تورم را تکان می‌دهند.
جدول زیر نشان می‌دهد هر نشانه ما را به کدام سناریو نزدیک می‌کند.
اگر می‌خواهید بدانید دارایی‌ها در چنین دوره‌هایی چطور رفتار کرده‌اند، راهنمای بهترین سرمایه‌گذاری در دوران تحریم را بخوانید.
پیش‌بینی طلا، بورس، مسکن و بیت‌کوین کنار دلار
پیش‌بینی قیمت دلار نقطهٔ شروع بقیهٔ پیش‌بینی‌های ماست، چون دلار در ایران موتور بیشتر بازارهاست. طلا مستقیم از آن قیمت می‌گیرد و ما در پیش‌بینی قیمت طلا همین سناریوهای دلار را به کار برده‌ایم. رابطهٔ دلار با سهام را در مقالهٔ دلار و بورس توضیح داده‌ایم و چشم‌انداز خود بازار سهام را در پیش‌بینی بورس. پیش‌بینی بازار مسکن و پیش‌بینی بیت‌کوین هم کنار این صفحه خواندنی‌اند.
یک چیز را از این صفحه با خودتان ببرید. وقتی تورم بالاست، بالا رفتن دلار خبر اصلی نیست، چون تقریباً همیشه بالا می‌رود. خبر اصلی سرعتش است، و اینکه از تورم جلو می‌افتد یا عقب می‌ماند.
منابع دادهآمار نقدینگی و پایهٔ پولی تا شهریور ۱۴۰۵ را از بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران گرفته‌ایم. تورم شهریور ۱۴۰۵ از مرکز آمار ایران و بانک مرکزی آمده و رشد اقتصادی بهار ۱۴۰۵ از مرکز آمار. برآوردهای تورم و رشد از گزارش فروردین ۱۴۰۵ صندوق بین‌المللی پول و به‌روزرسانی تیر آن است و گزارش بعدی صندوق ۲۱ مهر ۱۴۰۵ منتشر می‌شود. قیمت نفت از اداره اطلاعات انرژی آمریکا در گزارش مهر ۱۴۰۵، صادرات نفت از ردیاب‌های نفتکش، آمار تجارت از گمرک ایران و سناریوی مشروط از سازمان برنامه و بودجه است. قیمت‌های تاریخی دلار و اندازهٔ افت‌ها را خودمان از دادهٔ روزانهٔ بازار حساب کرده‌ایم.
هشداراین صفحه تحلیل و برآورد سناریویی است و توصیهٔ خرید یا فروش ارز نیست. احتمال‌ها و بازه‌ها برآورد خانه سرمایه‌اند و با هر خبر مهم تغییر می‌کنند. نرخ دلار در ایران می‌تواند در چند روز چند ده درصد جابه‌جا شود، چه بالا و چه پایین. پیش از هر تصمیم مالی، افق و شرایط خودتان را بسنجید و اگر لازم بود با مشاور دارای مجوز مشورت کنید.