زندگی نامه پیر امیدیار موسس eBay و میلیاردر نیکوکار ایرانی-آمریکایی

«پیر امیدیار» یکی از آن نام‌هایی است که داستان زندگی‌اش بیشتر شبیه یک فیلم سینمایی است تا یک بیوگرافی معمولی کسب‌وکاری؛ پسر یک جراح ایرانی مهاجر که در نوجوانی از کلاس درس فرار می‌کرد، اما همان گریز از کلاس، او را به کارگاه کامپیوتر مدرسه کشاند و مسیر زندگی‌اش را برای همیشه تغییر داد. او در سال ۱۹۹۵ و تنها در ۲۸ سالگی، با یک ایده کوچک و شخصی، سایتی راه‌اندازی کرد که بعدها به یکی از بزرگ‌ترین بازارهای آنلاین جهان یعنی eBay تبدیل شد. در این مقاله، نه‌تنها داستان کامل زندگی پیر امیدیار را روایت می‌کنیم، بلکه نگاهی تحلیلی به مسیر رشد eBay، فعالیت‌های بشردوستانه او و درس‌هایی که کارآفرینان امروزی می‌توانند از این مسیر بگیرند نیز خواهیم داشت.

پیر امیدیار کیست؟ نگاهی کلی به مرد پشت eBay

پیر (پی‌یر) مراد امیدیار بنیان‌گذار و رئیس سابق eBay، بزرگ‌ترین سایت مزایده و خریدوفروش آنلاین جهان، و یکی از شناخته‌شده‌ترین میلیاردرهای نیکوکار ایرانی-آمریکایی است. او در ۳۱ سالگی با عرضه عمومی اولیه سهام eBay در بورس، یک‌شبه به یکی از ثروتمندترین افراد جوان دنیا تبدیل شد؛ اتفاقی که خودش هم هیچ‌گاه برای آن برنامه‌ریزی نکرده بود. امیدیار و همسرش پاملا در سال ۲۰۰۴ بنیاد امیدیار نت‌ورک را تأسیس کردند؛ نهادی سرمایه‌گذاری بشردوستانه که از قدرت بازارهای اقتصادی برای بهبود زندگی مردم در کشورهای درحال‌توسعه استفاده می‌کند. طبق گزارش مجله فوربس، خالص ثروت پیر امیدیار تا سپتامبر ۲۰۱۶ حدود ۸.۱ میلیارد دلار و تا مه ۲۰۱۷ به ۸.۷ میلیارد دلار رسیده بود؛ ارقامی که او را در فهرست ثروتمندترین ایرانیان جهان و از میلیاردرهای شناخته‌شده فرانسوی‌تبار قرار می‌دهد.

کودکی و خانواده؛ از پاریس تا مریلند

پیر امیدیار در ۲۱ ژوئن ۱۹۶۷ در پاریس فرانسه به دنیا آمد. والدینش در ابتدا نام «پرویز» را برای او برگزیده بودند، اما پس از مهاجرت به آمریکا، نام او به «پیر» تغییر یافت. پدر و مادرش هر دو مهاجران ایرانی بودند که در دوران تحصیل در فرانسه با یکدیگر آشنا شده بودند؛ پدرش جراح اورولوژی و مادرش، «الهه میرجلالی امیدیار»، زبان‌شناس مشهور و استاد دانشگاه سوربون بود. وقتی پیر شش‌ساله بود، پدرش دعوت‌نامه‌ای برای کار در بیمارستان دانشگاه جان هاپکینز در بالتیمور آمریکا دریافت کرد و همین اتفاق، مسیر زندگی خانواده امیدیار را به ایالت مریلند کشاند. مادرش نیز بعدها به تدریس زبان فارسی در دانشگاه جورج‌تاون پرداخت. دیری نپایید که والدین پیر از هم جدا شدند و سرپرستی او به مادرش سپرده شد.

کشف عشق به کامپیوتر در دوران دبیرستان

پیر تحصیلات ابتدایی و دبیرستان خود را در مدرسه مذهبی «سنت اندرو» در مریلند گذراند؛ همان‌جایی که علاقه‌اش به دنیای رایانه کشف شد. او اولین برنامه کامپیوتری خود را در ۱۴ سالگی و در کتابخانه همان دبیرستان نوشت. برخلاف تصور رایج، پیر دانش‌آموزی سرکش و گریزان از کلاس درس بود؛ تنها جایی که او را آرام می‌کرد، کارگاه کامپیوتری مدرسه بود. مدیر مدرسه که از تنبیه او نتیجه‌ای نگرفته بود، به‌جای سرکوب این علاقه، از آن استفاده کرد؛ او از پیر خواست برنامه‌ای برای فهرست‌بندی کتاب‌های کتابخانه بنویسد، کاری که برای هر ساعت آن ۶ دلار دستمزد داشت. همین تجربه ساده، نقطه شروع مسیری شد که سال‌ها بعد به تأسیس یکی از بزرگ‌ترین شرکت‌های تجارت الکترونیک جهان ختم شد.

تحصیلات دانشگاهی و ورود به صنعت فناوری

پیر پس از فارغ‌التحصیلی از دبیرستان، در سال ۱۹۸۴ وارد دانشگاه تافتز در ماساچوست شد تا مهندسی برق بخواند؛ رشته‌ای که خیلی زود جای خود را به علوم کامپیوتر داد. او در سال ۱۹۸۸ با مدرک لیسانس علوم کامپیوتر از این دانشگاه فارغ‌التحصیل شد.

تجربه کار در اپل و کلاریس

در دوران دانشگاه، پیر به‌صورت پاره‌وقت در شرکت کلاریس، زیرمجموعه‌ای از اپل، مشغول شد و زیر نظر برنامه‌نویسان مکینتاش، برنامه‌نویسی حرفه‌ای رایانه‌های مکینتاش را آموخت. تیم او مسئول ارتقای اپلیکیشن گرافیکی MacDraw به نسخه دوم آن بود؛ نرم‌افزاری که کاربران می‌توانستند هرچقدر که می‌خواهند برای آن پرداخت کنند، رویکردی که به‌سختی حتی هزینه اجاره صندوق پستی امیدیار را تأمین می‌کرد، اما تجربه‌ای ارزشمند برای مسیر آینده او بود.

تأسیس Ink Development و eShop

در سال ۱۹۹۱، پیر امیدیار به همراه سه دوستش شرکتی به نام Ink Development در زمینه رابط کاربری رایانه با استفاده از قلم استایلوس تأسیس کرد که یک بخش فروش اینترنتی هم داشت. این بخش به‌تدریج به یک شرکت تجارت الکترونیک کامل تبدیل شد و از دل آن، وبگاه eShop بیرون آمد. شرکت eShop در سال ۱۹۹۶ توسط مایکروسافت خریداری شد، اما امیدیار همچنان مجذوب چالش‌های تجارت الکترونیک باقی ماند و آماده بود تا ایده بزرگ بعدی خود را دنبال کند.

داستان عشقی که به تولد eBay ختم شد

در سال ۱۹۹۴، پیر امیدیار در منطقه Bay Area سانفرانسیسکو زندگی می‌کرد و در شرکت نرم‌افزاری جنرال مجیک مشغول به کار بود. در همین دوران با پاملا وسلی، دانشجوی ارشد بیولوژی، آشنا شد. پاملا به جمع‌آوری جعبه‌های آب‌نبات Pez علاقه زیادی داشت و برای تکمیل مجموعه‌اش به کمک نیاز داشت. پیر برای خوشحال کردن او، یک بخش خریدوفروش و حراج آنلاین به نام Auction Web به وب‌سایت شخصی‌اش اضافه کرد تا هر کلکسیونری بتواند برای تکمیل مجموعه خود معامله کند. اتفاقی که هیچ‌کس، حتی خود امیدیار، پیش‌بینی نمی‌کرد به این سرعت جهان را تحت تأثیر قرار دهد.

امیدیار بعدها درباره این جرقه گفته بود:

«این حادثه شاید فقط یک جرقه بود؛ اما نه آن‌طور که رسانه‌ها به آن پروبال دادند. هیچ‌وقت فکر نمی‌کردم شرکتی راه بیندازم و روزی به موفقیت برسد. تنها انگیزه‌ام این بود که روی فناوری‌های هیجان‌انگیز کار کنم؛ اصلاً این‌طور نبود که برنامه‌ریزی کرده باشم تا eBay را به یک تجارت بزرگ تبدیل کنم؛ وقتی این اتفاق خودش افتاد من فقط از آن به‌درستی استفاده کردم.»

او همیشه دوست داشت وب‌سایتی بسازد که مردم بتوانند بدون واسطه اجناس خود را خریدوفروش کنند، درحالی‌که بسیاری از اطرافیانش معتقد بودند مردم هرگز از طریق اینترنت به یکدیگر اعتماد نخواهند کرد؛ باوری که امیدیار هیچ‌وقت نپذیرفت. پیر و پاملا در فاصله کوتاهی نامزد و سپس ازدواج کردند؛ ازدواجی که علاوه بر سه فرزند، منشأ یکی از تأثیرگذارترین کسب‌وکارهای تاریخ اینترنت هم شد.

تأسیس eBay؛ از یک هابی کوچک تا امپراتوری تجارت الکترونیک

اولین فروش عجیب تاریخ eBay

نخستین کالایی که در سایت حراج امیدیار به فروش رسید، یک روان‌نویس نشان‌گذار لیزری شکسته بود که به قیمت ۱۴.۸۳ دلار خریداری شد. وقتی امیدیار از خریدار پرسید چرا حاضر است بابت یک قلم خراب پول بدهد، پاسخ شنید که او کلکسیونر روان‌نویس‌های لیزری خراب است. با این فروش عجیب، بخش حراج آنلاین رسماً کار خود را آغاز کرد. طرح اولیه سایت بسیار ساده بود؛ نه واسطه‌ای بین خریدار و فروشنده وجود داشت و نه سیستمی برای جلوگیری از تقلب.

رشد انفجاری و تغییر نام به eBay

با رشد غیرمنتظره خریدوفروش‌ها، امیدیار شغل خود در جنرال مجیک را رها کرد تا تمام وقتش را به کسب‌وکار جدید اختصاص دهد. او برای هر آگهی فروش بین ۲۵ سنت تا ۲ دلار، به‌همراه درصدی از قیمت نهایی کالا دریافت می‌کرد؛ مدلی ساده که به‌سرعت به یک منبع درآمد پایدار تبدیل شد. در سال ۱۹۹۶، قراردادی برای فروش بلیت هواپیما از طریق سایت امضا شد که باعث شد شرکت میزبان ۲۵۰ هزار معامله آنلاین باشد. امیدیار ریاست هیئت‌مدیره را به جف اسکول واگذار کرد تا خودش روی بهبود و نوآوری تمرکز کند و در اواسط سال ۱۹۹۷، شرکت روزانه بیش از ۸۰۰ هزار معامله را مدیریت می‌کرد. در سپتامبر همان سال، امیدیار قصد داشت نام سایت را به «اکوبی» (EchoBay) تغییر دهد، اما چون این نام قبلاً ثبت شده بود، نام نهایی به eBay تغییر یافت.

عرضه عمومی سهام و تبدیل شدن به میلیاردر

در سپتامبر ۱۹۹۸، eBay برای اولین عرضه عمومی سهام خود آماده شد. درحالی‌که پیش‌بینی می‌شد قیمت هر سهم ۱۸ دلار باشد، در همان روز اول قیمت سهام به ۵۳.۵۰ دلار رسید و امیدیار و اسکول را یک‌شبه به میلیاردر تبدیل کرد. همان سال، امیدیار برای ساماندهی سیستماتیک شرکت، مگ ویتمن را به سمت مدیر ارشد اجرایی برگزید؛ انتخابی که رشد eBay را به کشورهایی مانند استرالیا، آلمان، کانادا، انگلیس و ژاپن گسترش داد.

eBay در دوران رشد؛ اعداد و آمار کلیدی

برای درک بهتر سرعت رشد این شرکت، نگاهی به تحول آماری آن در طول زمان خالی از لطف نیست:

عجیب‌ترین و گران‌ترین معاملات تاریخ eBay

• مه ۱۹۹۷: عروسک‌های Beanie Babies کمپانی وارنر به مبلغ ۵۰۰ میلیون دلار فروخته شد؛ رقمی برابر با ۶ درصد از کل مبادلات وقت eBay.
• تابستان ۲۰۰۰: قدیمی‌ترین شلوار مارک Levi’s به قیمت ۴۶ هزار دلار به فروش رسید و رکورد تاریخی مد و فشن را ثبت کرد.
• پاییز ۲۰۰۱: یک هواپیمای جت به قیمت ۴.۹ میلیون دلار معامله شد؛ گران‌ترین معامله ثبت‌شده در تاریخ eBay.

ورود امیدیار به دنیای رسانه و سینما

پیر امیدیار همیشه به روزنامه‌نگاری پژوهشی علاقه‌مند بود و می‌خواست بستری برای هدایت این نوع روزنامه‌نگاری بسازد. او با همکاری گلن گرین‌والد، ژورنالیست سابق گاردین که اسناد محرمانه ادوارد اسنودن را منتشر کرد، نشریه First Look Media را راه‌اندازی کرد. پیش‌تر، در سال ۲۰۱۰ سرویس خبری Honolulu Civil Beat را برای پوشش اخبار سیاسی و اجتماعی هاوایی تأسیس کرده بود که سه سال پیاپی عنوان بهترین نشریه آنلاین هاوایی را کسب کرد. امیدیار در سال ۲۰۱۳ قصد خرید روزنامه واشنگتن پست را داشت، اما این روزنامه در نهایت به جف بزوس، بنیان‌گذار آمازون، فروخته شد. در سال ۲۰۱۴ نیز نسخه آنلاین رسانه‌ای The Intercept را راه‌اندازی کرد. علاقه او به سینما باعث شد تهیه‌کنندگی فیلم‌های Merchants of Doubt (۲۰۱۴) و Spotlight (۲۰۱۵) را نیز بر عهده بگیرد؛ فیلمی که دو جایزه اسکار بهترین فیلم و بهترین فیلم‌نامه غیراقتباسی را از آن خود کرد.

بنیاد امیدیار نت‌ورک و فعالیت‌های بشردوستانه

در سال ۲۰۰۴، پیر و پاملا امیدیار امیدیار نت‌ورک را تأسیس کردند؛ بنگاهی خیریه و بشردوستانه که با استفاده از منطق بازار، به بهبود زندگی مردم فقیر در کشورهای درحال‌توسعه کمک می‌کند. این بنیاد از توسعه نرم‌افزار «ارتباطات اضطراری» نیز حمایت کرده که با استفاده از داده‌های مخابره‌شده از تلفن همراه کاربران، نقشه و مسیر کمک‌رسانی را ترسیم می‌کند؛ نرم‌افزاری که در سال ۲۰۱۰ برای نجات بازماندگان زلزله هائیتی به کار گرفته شد.

عهدنامه نیکوکاری و تعهد ۹۹ درصدی

در سال ۲۰۱۰، پیر امیدیار به فهرست ۴۰ میلیاردری پیوست که عهدنامه نیکوکاری را امضا کرده‌اند؛ فهرستی که چهره‌هایی مانند بیل گیتس و وارن بافت نیز در آن حضور دارند. طبق این عهدنامه، امضاکنندگان متعهد می‌شوند نیمی از ثروت خود را در طول زندگی به خیریه اهدا کنند، اما پیر و پاملا فراتر رفتند و تصمیم گرفتند تمام دارایی خود به‌جز یک درصد را طی بیست سال به همین منظور اختصاص دهند.

پروژه‌های خاص در کنیا و مبارزه با قاچاق انسان

پیر امیدیار و همسرش از بزرگ‌ترین فعالان بخش خصوصی در مبارزه با قاچاق انسان هستند و تاکنون ۱۱۵ میلیون دلار در پنج کشور مختلف در این زمینه سرمایه‌گذاری کرده‌اند. در فوریه ۲۰۱۷، امیدیار اعلام کرد به ۲۶ هزار نفر از مردم کنیا درآمد ثابت ماهیانه‌ای اختصاص داده که تا ۱۲ سال ادامه خواهد داشت؛ یکی از بزرگ‌ترین آزمایش‌های خصوصی «درآمد پایه همگانی» در جهان. او در سال ۲۰۱۱ نیز مدال افتخار بشردوستی ماندگار و دکترای افتخاری دانشگاه تافتز را دریافت کرد.

ثروت پیر امیدیار امروز چقدر است؟

ثروت پیر امیدیار در طول سال‌ها نوسانات زیادی داشته است؛ هم به دلیل تغییرات ارزش سهام eBay و سایر سرمایه‌گذاری‌ها، و هم به‌خاطر اهدای بخش بزرگی از دارایی‌اش به بنیاد امیدیار نت‌ورک. جدول زیر روند تقریبی این تغییرات را نشان می‌دهد:

نقد و نگاه دیگر؛ آیا مسیر امیدیار بدون چالش بود؟

داستان پیر امیدیار بدون چالش نبود. مدل اولیه eBay به دلیل نداشتن هیچ سیستم نظارتی، در سال‌های ابتدایی هدف انتقادات زیادی برای کلاهبرداری‌های احتمالی قرار گرفت؛ مسئله‌ای که شرکت را مجبور کرد سیستم بازخورد کاربران و همکاری با PayPal را ایجاد کند. از سوی دیگر، برخی منتقدان مدل «سرمایه‌گذاری اثرگذار» (Impact Investing) بنیاد امیدیار نت‌ورک را زیر سؤال برده‌اند و معتقدند رویکرد بازارمحور به خیریه، همیشه بهترین راه برای حل مشکلات ساختاری فقر نیست. با این حال، حجم و تنوع پروژه‌های موفق این بنیاد در حوزه‌های آموزش، رسانه مستقل و توانمندسازی اقتصادی، نشان می‌دهد که این رویکرد، حداقل در مقیاس بزرگ، توانسته نتایج ملموسی به همراه داشته باشد.

درس‌هایی که کارآفرینان می‌توانند از پیر امیدیار بگیرند

• از دغدغه‌های واقعی شروع کنید، نه از ایده‌های آزمایشگاهی: eBay از یک نیاز شخصی و ساده (کمک به همسر آینده‌اش برای جمع‌آوری کلکسیون) متولد شد، نه از یک طرح تجاری پیچیده.
• اجازه دهید بازار مسیر را نشان دهد: امیدیار برنامه‌ای برای تبدیل eBay به یک شرکت میلیارد دلاری نداشت؛ او فقط به سیگنال‌های بازار و رشد ارگانیک واکنش درست نشان داد.
• مسئولیت‌های خود را به‌موقع تفویض کنید: واگذاری ریاست هیئت‌مدیره به جف اسکول و انتخاب مگ ویتمن به‌عنوان مدیرعامل، دو تصمیم کلیدی بودند که به رشد پایدار eBay کمک کردند.
• موفقیت مالی را به هدف نهایی تبدیل نکنید: امیدیار پس از رسیدن به ثروت هنگفت، به‌جای توقف، وارد حوزه‌های رسانه، سینما و بشردوستی شد؛ نشانه‌ای از این‌که پول برای او همیشه ابزار بوده، نه هدف.
• به‌جای صدقه، سرمایه‌گذاری بشردوستانه انجام دهید: مدل امیدیار نت‌ورک نشان می‌دهد چگونه می‌توان از منطق بازار برای ایجاد تغییرات پایدار اجتماعی استفاده کرد.

جمع‌بندی؛ چرا داستان پیر امیدیار هنوز مهم است؟

داستان پیر امیدیار فقط روایت یک استارتاپ موفق نیست؛ نمونه‌ای است از این‌که چگونه یک ایده کوچک، وقتی با کنجکاوی واقعی، عمل به‌موقع و اعتماد به توانایی مردم برای معامله منصفانه همراه شود، می‌تواند به یک صنعت جهانی تبدیل شود. از سوی دیگر، مسیر او بعد از رسیدن به ثروت، شاید درس مهم‌تری داشته باشد: تبدیل موفقیت مالی به ابزاری برای تغییرات اجتماعی واقعی، از رسانه مستقل تا مبارزه با فقر و قاچاق انسان. برای هر کسی که به دنبال الگویی واقعی از کارآفرینی معنادار است، زندگی پیر امیدیار، ایرانی‌تباری که بدون سرمایه اولیه بزرگ و تنها با یک ایده ساده شروع کرد، همچنان یکی از بهترین نمونه‌های موجود است.